યથા કદંબકુસુમં કિંજલ્કૈઃ સર્વતોવૃતમ્
જેમ કદંબનું ફૂલ ચારે બાજુ કેસરથી ઢંકાયેલું હોય છે,
દૂરાદ્રવિં સ વિજ્ઞાય ધૃતતામરસદ્વયમ્ 4.1.9.
દૂરથી પદાર્થ ઓળખીને, એ બે કમળ પકડી રાખે છે.
વિચિત્રેણૈકચક્રેણ સપ્તસપ્તિયુતેન ચ
અનોખા એક ચક્ર અને સાત ઘોડાઓથી ખેંચાતા,
અપ્સરોમુનિગંધર્વ સર્પગ્રામણિ નૈર્ઋતૈઃ
અપ્સરા, ઋષિ, ગંધર્વ, સાપોના વડા અને રાત્રિના ભૂતો સાથે.
તસ્ય પ્રણામંદેવોપિ ભ્રૂભંગેનાનુમન્ય ચ
તેની વંદનાને દેવતાએ ભ્રૂના ઈશારે સ્વીકારી.
પ્રક્રાંતે દ્યુમણૌ દૂરં શિવશર્માતિશર્મવાન્
સૂર્યદેવ આગળ વધી ગયા પછી, શિવશર્મા પોતાના મહાન પુણ્ય સાથે ત્યાંથી વિદાય પામ્યા.
એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતુમાચક્ષાથાં મમાગ્રતઃ
હું આ સાંભળવા ઇચ્છું છું; કૃપા કરીને મારા સામે કહો.
શૃણુ દ્વિજ મહાપ્રાજ્ઞ ત્વય્યકથ્યં ન કિંચન
હે વિદ્વાન દ્વિજ, સાંભળો; તને કંઈ પણ ગુપ્ત રાખવાનું નથી.
નિયંતા સર્વભૂતાનાં ય એકઃકારણં પરમ્
જે એક છે, એ સર્વ જીવનો નિયંત્રક અને સર્વથી શ્રેષ્ઠ કારણ છે.
આવિર્ભાવ તિરોભાવૌ યદ્ભૂનર્તનવર્તિનૌ
આ જગતમાં સર્જન અને લય જે થાય છે, તે બધું એની ઈચ્છાથી જ છે.
યોસાવાદિત્યપુરુષઃ સોસાવહમિતિ સ્ફુટમ્
સૂર્યમાં જે પુરુષ છે, એ સ્પષ્ટપણે હું જ છું.
નિશ્ચિતાર્થાં શ્રુતિમિમાં બ્રાહ્મણાસો દ્વિજોત્તમ 4.1.9.
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, બ્રાહ્મણો અર્થ જાણી લેવા માટે વેદનું પરીક્ષણ કરે છે.
ઉપલભ્ય ચ સાવિત્રીં નોપતિષ્ઠેત યઃ પરામ્
અને જે સાવિત્રીને જાણી લીધા પછી પણ પરમાત્માની ઉપાસના કરતો નથી—
તાવત્પ્રાતર્જપંસ્તિષ્ઠેદ્યાવદર્ધોદયો રવેઃ
એ પ્રભાતના જપને ત્યાં સુધી કરે જ્યાં સુધી સૂર્ય અડધો ઉગે.
સાદિત્યાં મધ્યમાં સંધ્યાં જપેદાદિત્યસંમુખઃ
મધ્યાહ્ન સંધ્યા, એ સૂર્યના સામેથી જપવી જોઈએ.
કાલે ફલંત્યોષધયઃ કાલે પુષ્પંતિ પાદપાઃ
વનસ્પતિઓ યોગ્ય સમયે ફળ આપે છે; વૃક્ષો યોગ્ય સમયે ફૂલો આપે છે.
મંદેહદેહનાશાર્થમુદયાસ્તમયે રવિઃ
મંદેહોના નાશ માટે સૂર્ય ઉગે છે અને અસ્ત પણ જાય છે.
ગાયત્રીમંત્રતોયાઢ્યં દત્તં યેનાંજલિત્રયમ્
જે ગાયત્રી મંત્રથી પવિત્ર થયેલું ત્રણ અંજલિ પાણી આપે છે—
કિં કિં ન સવિતા સૂતે કાલે સમ્યગુપાસિતઃ
યોગ્ય સમયે યોગ્ય રીતે ઉપાસના કરવાથી સવિતા શું નથી આપે?
મિત્રપુત્ર કલત્રાણિ ક્ષેત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
મિત્રો, પુત્રો, પત્નીઓ, ખેતરો અને અનેક પ્રકારની સંપત્તિ—
અષ્ટાદશ સુવિદ્યાસુ મીમાંસાતિગરીયસી
અઢાર વિદ્યા શાખાઓમાં મીમાંસા સૌથી મહત્ત્વની છે.
તતોપિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ તેભ્યો ગુર્વી શ્રુતિર્દ્વિજ 4.1.9.
પછી ધર્મશાસ્ત્રો આવે છે; અને એ બધામાં શ્રેષ્ઠ વેદ છે, હે દ્વિજ.
દુર્લભા સર્વમંત્રેષુ ગાયત્રી પ્રણવાન્વિતા
બધા મંત્રોમાંથી ગાયત્રીમાં પ્રણવ જોડાયેલી હોય તે દુર્લભ છે.
ન ગાયત્રી સમો મંત્રો ન કાશી સદૃશી પુરી
ગાયત્રી જેવો બીજો કોઈ મંત્ર નથી અને કાશી જેવી બીજી કોઈ પવિત્ર નગરી નથી.
ગાયત્રી વેદજનની ગાયત્રી બ્રાહ્મણપ્રસૂઃ
ગાયત્રી એ વેદોની જનની છે અને ગાયત્રીમાંથી જ બ્રાહ્મણ ઉત્પન્ન થાય છે.
વાચ્યવાચકસંબંધો ગાયત્ર્યાઃ સવિતુર્દ્વયોઃ
ગાયત્રી અને સવિતા વચ્ચે બોલનાર અને બોલાયેલી વસ્તુનો સંબંધ છે.
પ્રભાવેણૈવ ગાયત્ર્યાઃ ક્ષત્રિયઃ કૌશિકો વશી
ગાયત્રીની શક્તિથી જ ક્ષત્રિય કૌશિકે સર્વે પર વિજય મેળવ્યો હતો.
સામર્થ્યં પ્રાપ ચાત્યુચ્ચૈરન્યદ્ભુવનસર્જને
તેને બીજા લોકની રચનામાં પણ ઉત્તમ સામર્થ્ય પ્રાપ્ત થયું હતું.
ન બ્રાહ્મણો વેદપાઠાન્ન શાસ્ત્રપઠનાદપિ
માત્ર વેદોનું પાઠન કે શાસ્ત્રોનું અભ્યાસ કરવાથી બ્રાહ્મણ થાતું નથી.
ગાયત્ર્યેવ પરં વિષ્ણુર્ગાયત્ર્યેવ પરઃશિવઃ
ગાયત્રી જ પરમ વિષ્ણુ છે અને ગાયત્રી જ પરમ શિવ છે.