પરોપકરણં યેષાં જાગર્તિ હૃદયે સતામ્
જેઓના હૃદયમાં સારા લોકો માટે હંમેશા પરોપકાર કરવાની ઇચ્છા જાગૃત રહે છે—
તીર્થસ્નાનૈર્ન સા શુદ્ધિર્બહુદાનૈર્ન તત્ફલમ્
તીર્થોમાં સ્નાન કરવાથી શુદ્ધિ મળતી નથી, અને અનેક દાન આપવાથી પણ એ ફળ મળતું નથી.
પરોપકૃત્યા યો ધર્મો ધર્મો દાનાદિસંભવઃ
પરોપકારથી જે ધર્મ થાય છે, અને દાન વગેરેથી ઉત્પન્ન થતો જે ધર્મ છે, એ જ સાચો ધર્મ છે.
પરિનિર્મથ્ય વાગ્જાલં નિર્ણીતમિદમેવ હિ
બધી દલીલોને સારી રીતે વિચારીને, અંતે આ જ નિશ્ચય થયો છે.
ઉપકર્તુરગસ્ત્યસ્ય જાતમેતન્નિદર્શનમ્
આ તો ઉપકારક અગસ્ત્યે આપેલું ઉદાહરણ છે.
કરિકર્ણાગ્રચપલં જીવિતં વિવિધં વસુ
જીવન અને તેની બધી સંપત્તિ હાથીના કાનના ટોચ જેટલી ક્ષણભંગુર છે.
યલ્લક્ષ્મીનામમાત્રાપ્ત્યા નરો નો માતિ કુત્રચિત્ 4.1.6.
માણસને થોડું ધન મળવાથી ક્યારેય સંતોષ થતો નથી.
ગચ્છન્યદૃચ્છયાસોથ દૂરાચ્છ્રીશૈલમૈક્ષત
પછી, યાત્રા દરમિયાન, અચાનક તેણે દૂરથી શ્રીશૈલ પર્વત જોયો.
ઉવાચ વચનં પત્નીં તદા પ્રીતમના મુનિઃ
ત્યારે તે મુનિ, આનંદિત મનથી, પોતાની પત્નીને આ શબ્દો કહ્યું.
શ્રીશૈલ શિખરં શ્રીમદિદંતદ્યદ્વિલોકનાત્
આ શ્રીશૈલનું સુંદર શિખર, માત્ર જોવાથી જ—
ગિરિ શ્ચતુરશીત્યાયં યોજનાનાં હિ વિસ્મૃતઃ
કહે છે કે આ પર્વત ચોર્યાસી યોજન જેટલો વિસ્તરેલો છે.
બ્રૂતે હિ યાઽનુજ્ઞાતા પત્યા સા પતિતા ભવેત્
સાચે જ, જે સ્ત્રી પતિની પરવાનગી વિના કંઈ કરે છે, તેને પતિત ગણવામાં આવે છે.
અગસ્ત્ય ઉવાચ કિં વક્તુકામા દેવિ ત્વં બ્રૂહિ તત્ત્વમશંકિતા
અગસ્ત્યે કહ્યું: દેવી, તું શું કહેવા માંગે છે? નિર્ભય બનીને સાચું બોલ.
તતઃ પપ્રચ્છ સા દેવી પ્રણમ્ય મુનિમાનતા
પછી એ દેવી, મુનિને વંદન કરીને, વિનમ્રતાથી પૂછ્યું,
લોપામુદ્રોવાચ ઇદમેવ હિ સત્યં ચેત્કિમર્થં કાશિરિષ્યતે
લોપામુદ્રાએ કહ્યું: જો આ જ સાચું છે, તો પછી કાશી કેમ ઇચ્છાય છે?
અગસ્તિરુવાચ આકર્ણય વરારોહે સત્યં પૃષ્ટં ત્વયામલે
અગસ્ત્યે કહ્યું: સાંભળ, સુશોભિત કટિવાળી, તું સાચો પ્રશ્ન કર્યો છે, હે નિર્મળ one.
મુક્તિસ્થાનાન્યનેકાનિ કૃતસ્તત્રાપિનિર્ણયઃ 4.1.6.
મુક્તિ માટે અનેક સ્થાન છે અને તેમનું નિર્ધારણ પણ ત્યાં કરવામાં આવ્યું છે.
પ્રથમં તીર્થરાજં તુ પ્રયાગાખ્યં સુવિશ્રુતમ્
પ્રથમ તો તીર્થોમાં રાજા તરીકે પ્રસિદ્ધ એવા પ્રયાગનું નામ આવે છે.
નૈમિષં ચ કુરુક્ષેત્રં ગંગાદ્વારમવંતિકા
નૈમિષ, કુરુક્ષેત્ર, ગંગાદ્વાર અને અવંતિકા,
સરસ્વતી સિંધુસંગો ગંગાસાગરસંગમઃ
સરस्वતી, સિંધુનું સંગમ અને ગંગા તથા સમુદ્રનું મિલન,
કાલંજરં પ્રભાસશ્ચ તથા બદ રિકાશ્રમઃ
કાલંજર, પ્રભાસ અને એ જ રીતે બદરિકાશ્રમ,
ગોકર્ણો ભૃગુકચ્છશ્ચ ભૃગુતુંગશ્ચ પુષ્કરમ્
ગોકર્ણ, ભૃગુકચ્છ, ભૃગુતુંગ અને પુષ્કર,
માનસાન્યપિ તીર્થાનિ સત્યાદીનિ ચ વૈ પ્રિયે
મનથી પવિત્ર થવાના તીર્થો પણ છે, અને સત્યથી શરૂ થતા તીર્થો પણ, પ્રિયે.
ગયા તીર્થં ચ યત્પ્રોક્તં પિતૄણાં હિ મુક્તિદમ્
અને ગયા નામનું તીર્થ પણ છે, જે પિતૃઓને મુક્તિ આપે છે એવું કહેવાય છે.
સધર્મિણ્યુવાચ માનસાન્યપિ તીર્થાનિ યાન્યુક્તાનિ મહામતે
સધર્મિણી કહે છે: હે મહામતિ, જે મનથી પવિત્ર થવાના તીર્થો જણાવવામાં આવ્યા છે,
યેષુ સમ્યઙ્નરઃ સ્નાત્વા પ્રયાતિ પરમાં ગતિમ્
જેમાં મનુષ્ય યોગ્ય રીતે સ્નાન કરે તો તે પરમ અવસ્થાને પ્રાપ્ત થાય છે.
સત્યં તીર્થં ક્ષમા તીર્થં તીર્થમિન્દ્રિયનિગ્રહઃ 4.1.6.
સત્ય એ તીર્થ છે, ક્ષમા એ તીર્થ છે, અને ઇન્દ્રિય સંયમ પણ તીર્થ કહેવાય છે.
દાનં તીર્થં દમસ્તીર્થં સંતોષસ્તીર્થમુચ્યતે
દાન એ તીર્થ છે, દમ એ તીર્થ છે, અને સંતોષ પણ તીર્થ કહેવાય છે.
જ્ઞાનં તીર્થં ધૃતિસ્તીર્થં તપસ્તીર્થમુદાહૃતમ્
જ્ઞાન એ તીર્થ છે, ધૈર્ય એ તીર્થ છે, અને તપ પણ તીર્થ તરીકે ગણાય છે.
ન જલાપ્લુતદેહસ્ય સ્નાનમિત્યભિધીયતે
માત્ર શરીરને પાણીમાં ભીંજવુ એ સ્નાન કહેવાતું નથી.