મંજિષ્ઠા રક્તવાસાંસિ તથા તૂલવતીં પટીમ્
મંજિષ્ઠા, લાલ કપડાં અને તુલાવાળી ચાદર પણ.
કંબલાનિ વિચિત્રાણિ નિર્વાતાનિ ગૃહાણિ ચ
રંગબેરંગી અને સારી રીતે હવામાં સુકવેલી કમ્બલ, તેમજ ઘર પણ.
ઘૃતકંબલપૂજાભિર્મહાસ્નાનપુરઃસરમ્ 4.1.4.
ઘી અને કમ્બલથી પૂજા કરીને, મહાન સ્નાનવિધિ પછી.
ઇદં પાતિવ્રતં તેજો બ્રહ્મતેજો ભવાન્પરમ્ 4.1.4.
આ પતિવ્રતાનું તેજ છે; તારે બ્રહ્મનું શ્રેષ્ઠ તેજ પ્રાપ્ત થયું છે.
સાધયિષ્યામિ વઃ કાર્યં વિસર્જ્યેતિ દિવૌકસઃ 4.1.4.
હું તમારું કામ પૂરું કરીશ; આવું કહીને દેવતાઓ ચાલ્યા ગયા.
વેદવ્યાસ ઉવાચ ઇમં પતિવ્રતાધ્યાયં શ્રુત્વા સ્ત્રીપુરુષોપિવા
વેદવ્યાસે કહ્યું: આ પતિવ્રતાધ્યાય સાંભળીને, સ્ત્રી કે પુરુષ બંને,
પરાશર ઉવાચ તતો ધ્યાનેન વિશ્વેશમાલોક્ય સ મુનીશ્વરઃ
પરાશરે કહ્યું: પછી ધ્યાન દ્વારા એ મુનિએ વિશ્વના સ્વામીનું દર્શન કર્યું.
અયિ પશ્ય વરારોહે કિમેતત્સમુપસ્થિતમ્
હે સુંદર કટિવાળી, જો—આ શું આવ્યું છે?
યેન ગોત્રભિદા ગોત્રા વિપક્ષા હેલયા કૃતાઃ
જેના દ્વારા વંશનાશકએ વિરોધી કુળોને અવગણનાથી દુઃખ આપ્યાં છે.
કલ્પવૃક્ષોંઽગણે યસ્ય કુલિશં યસ્ય ચાયુધમ્
જેના માટે ઇચ્છિત વૃક્ષો અનેક છે અને વજ્ર જેનું શસ્ત્ર છે.
ક્રિયંતે વ્યાકુલાઃ શૈલા અહો દાવાગ્નિના પ્રિયે
જેના કારણે પર્વતો ગભરાઈ જાય છે—હા પ્રિયે, એ જંગલની આગથી.
નિયન્તા સર્વભૂતાનાં યોસૌ દણ્ડધરઃ પ્રભુઃ
જે સર્વ જીવોને સંભાળે છે, એ દંડધારી પ્રભુ છે.
આદિત્યા વસવો રુદ્રાસ્તુષિતાઃ સ મરુદ્ગણાઃ
આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, તુષિત અને મરુદગણ—all together.
યેષાં દૃક્પાતમાત્રેણ પતંતિ ભુવનાન્યપિ
જેઓની નજર પડે એટલે આખા લોક પણ પડી જાય છે.
આજ્ઞાતં કારણં તચ્ચ સ્મૃતં વાક્યં સુભાષિતમ્
હવે કારણ સમજાયું છે અને એ સારું કહેવાયું વાક્ય યાદ રહી ગયું છે.
અવિમુક્તં ન મોક્તવ્યં સર્વથૈવ મુમુક્ષુભિઃ 4.1.5.
મુક્તિ ઇચ્છનારોએ અવિમુક્તને ક્યારેય છોડવું નહીં.
ઉપસ્થિતોયં કલ્યાણિ સોંઽતરાયો મહાનિહ
હવે અહીં મોટો અવરોધ ઉભો થયો છે, હે શુભે.
કાશીદ્વિજાશીર્ભિરહો યદાપ્તા કસ્તાં મુમુક્ષુર્યદિવામુમુક્ષુઃ
હાય, જ્યારે કાશીના બ્રાહ્મણોનું આશીર્વાદ મળે, ત્યારે કોણ મુક્તિ ઇચ્છે અને કોણ નહીં?
અહો જના બાલિશવત્કિમેતાં કાશીં ત્યજેયુઃ સુકૃતૈકરાશિમ્
અરે! લોકો બાળક જેવી મૂર્ખાઈથી, સર્વ સારા કર્મોનું ધામ એવી કાશી કેમ છોડે છે?
ભવાંતરા વર્જિત પુણ્યરાશિં કૃચ્છૈર્મહદ્ભિર્હ્યવગમ્ યકાશીમ્
પુનર્જન્મથી મુક્ત, પુણ્યનો ખજાનો એવી કાશી, મોટી મહેનતથી જ જાણી શકાય છે.
ક્વ કાશિકા વિશ્વપદપ્રકાશિકા ક્વ કાર્યમન્યત્પરિતોતિદુઃખમ્
વિશ્વના માર્ગને પ્રકાશિત કરતી કાશી ક્યાં અને બીજાં દુઃખથી ભરેલા કર્મો ક્યાં?
કાશીં પ્રકાશીં કૃતપુણ્યરાશિં હા શીઘ્રનાશી વિસૃજેન્નરઃ કિમ્
પ્રભા પાથરતી, પુણ્યથી ભરેલી કાશીને, જે ઝડપથી નાશ પામે છે, એ માણસ કેમ છોડે?
નરો ન રોગી યદિહાવિહાય સહાયભૂતાં સકલસ્ય જંતોઃ
અહીં કોઈ સ્વસ્થ માણસ કાશી, જે સર્વ જીવનો સાથી છે, તેને છોડવી નહીં જોઈએ.
વિત્રસ્તપાપાં ત્રિદશૈર્દુરાપાં ગંગાં સદાપાં ભવપાશશાપામ્
ગંગા, જે હંમેશા પ્રાપ્ત છે, પાપીઓને ભયજનક છે, દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે અને ભવબંધન દૂર કરે છે.
હંહો કિમંહો નિચિતાઃ પ્રલબ્ધા બંહીયસાયાસ ભરેણ કાશીમ્
હાય! કેટલી મહેનત અને કષ્ટથી મેળવેલી કાશીને લોકો કેમ છોડે છે?
અહો જનાનાં જડતા વિહાય કાશીં યદન્યત્ર ન યંતિ ચેતઃ 4.1.5.
અરે! લોકોની મૂર્ખાઈ જુઓ—કાશી છોડીને પણ તેમનું મન બીજે ક્યાંય જતું નથી.
રેરે ભવે શોકજલૈકપૂર્ણે પાપેસ્મલોકાઃ પતિતાબ્ધિમધ્યે
હાય! દુઃખના જળથી ભરાયેલી દુનિયામાં, પાપી લોકો વિનાશના દરિયામાં પડી ગયા છે.
ન સત્પથેનાપિ ન યોગયુક્ત્યા દાનૈર્નવા નૈવ તપોભિરુગ્રૈઃ
સાચા માર્ગથી, યોગથી, દાનથી કે કઠિન તપથી પણ એ પ્રાપ્ત થતું નથી.
ધર્મસ્તુ સંપત્તિભરૈઃ કિલોહ્યતેપ્યર્થો હિ કામૈર્બહુદાનભોગકૈઃ
ધર્મ સંપત્તિના ભારથી નાશ પામે છે; અને ધન, અનેક દાન અને ભોગથી, ઈચ્છાઓથી બરબાદ થાય છે.
ક્ષેત્રં પવિત્રં હિ યથાઽવિમુક્તં નાન્યત્તથાયચ્છ્રુતિભિઃ પ્રયુક્તમ્
જેમ અવિમુક્ત પવિત્ર ક્ષેત્ર છે, તેમ બીજું કોઈ ક્ષેત્ર શાસ્ત્રોમાં સમાન ગણાયું નથી.