નિરુદ્ધ્યમાન ચક્રેણ ચક્રીક્રેંકિતભાષણૈઃ
ચક્રવાળાએ ચક્ર અટકાવતાં, ચક્રના ધ્વનિથી ભરેલી બોલી બોલાય છે.
કલકંઠઃ કિલોત્કંઠં મંજુગુંજતિ કુંજગઃ 4.1.3.
કાળો ગળાવાળો કોયલ કુંજમાં પોતાના સાથીને યાદ કરીને મીઠી કૂક કરે છે.
કેકીકેકાં પરિત્યજ્ય મૌનં તિષ્ઠતિ તદ્ભયાત્
મોર ડરથી પોતાની કૂક છોડીને મૌન રહે છે.
પઠંતી સારિકાસારં શુકંસંબોધયત્યહો
સારીકા પોતાની જાતનો ગીત ગાય છે અને શુકને શીખવે છે.
કોકિલઃ કોમલાલાપૈઃ કલયન્કિલકાકલીમ્
કોયલ પોતાની મીઠી બોલીથી મધુર રાગ ગાયે છે.
મૃગાણાં પક્ષિણામિત્થં દૃષ્ટ્વા ચેષ્ટાં ત્રિવિષ્ટપમ્
જ્યારે હરણો અને પક્ષીઓની આવી હરકતો સ્વર્ગવાસીઓ જુએ છે,
વરમેતેપક્ષિમૃગાઃ પશવઃ કાશિવાસિનઃ
કાશીમાં રહેતા આવા પક્ષી, હરણ કે પશુ બનવું પણ સારું છે.
કાશીસ્થૈઃ પતિતૈસ્તુલ્યા ન વયં સ્વર્ગિણઃ ક્વચિત્
અમે દેવતાઓ પણ કાશીમાં મૃત્યુ પામનાર જેટલા મહાન ક્યારેય થઈ શકતા નથી.
વરં કાશીપુરી વાસો માસોપવસનાદિભિઃ
માસભર ઉપવાસ કે અન્ય તપ કરતા કાશીપુરીમાં રહેવું વધુ શ્રેષ્ઠ છે.
શશકૈર્મશકૈઃ કાશ્યાં યત્પદં હેલયાપ્યતે
કાશીમાં જે સ્થાન પર સસલાં કે મચ્છરો પણ ચાલે છે,
વરં વારાણસીરંકો નિઃશંકોયો યમાદપિ
યમરાજના ભયમાં રહેવા કરતાં વારાણસીમાં નિર્ભય બગડો બનવું પણ સારું છે.
બ્રહ્મણો દિવસાષ્ટાંશેષપદમૈંદ્રં વિનશ્યતિ 4.1.3.
બ્રહ્માજીના એક દિવસના આઠમા ભાગમાં પણ ઇન્દ્રપદ નાશ પામે છે.
પરાર્ધદ્વયનાશેપિ કાશીસ્થો યો ન નશ્યતિ
પણ કાશીમાં રહેતો માણસ તો બે પરાર્ધના અંત પછી પણ નાશ પામતો નથી.
યત્સુખં કાશિવાસેત્ર ન તદ્બ્રહ્માંડમંડપે
કાશીમાં રહેવાનો જે આનંદ મળે છે, એવો આનંદ તો બ્રહ્માંડના મહેલમાં પણ નથી.
જન્માંતરસહસ્રેષુ યત્પુણ્યં સમુપાર્જિતમ્
હજારો જન્મોમાં જે પુણ્ય એકઠું થાય છે,
લબ્ધોપિ સિદ્ધિં નો યાયાદ્યદિ કુદ્ધ્યેત્ત્રિલોચનઃ
એ પણ જો ત્રિનેત્ર ભગવાન રુષ્ટ થાય તો સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થતી નથી.
ધર્માર્થકામમોક્ષાખ્યં પુરુષાર્થચતુષ્ટયમ્
ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ—આ મનુષ્યજીવનના ચાર પુરુષાર્થ છે.
આલસ્યેનાપિ યો યાયાદ્ગૃહાદ્વિશ્વેશ્વરાલયમ્
જે આળસથી પણ પોતાના ઘરમાંથી વિશ્વેશ્વર મંદિર જાય છે,
યઃ સ્નાત્વોત્તરવાહિન્યાં યાતિ વિશ્વે શદર્શને
જે ઉત્તરવાહિની ગંગામાં સ્નાન કરીને વિશ્વેશ્વરનાં દર્શને જાય છે,
સ્વર્ધુની દર્શનાત્સ્પર્શાત્સ્નાનાદાચમનાદપિ
સ્વર્ગી ગંગાનું દર્શન, સ્પર્શ, સ્નાન કે અંશપાનથી પણ,
પંચતીર્થાવલોકાચ્ચ તતો વિશ્વેશ્વરેક્ષણાત્
પાંચ તીર્થોનું દર્શન કરીને પછી વિશ્વેશ્વરને નેહરાવાથી,
પ્રદક્ષિણૈઃ સ્તોત્રજપૈર્નમસ્કારૈસ્તુ નર્ત્તનૈઃ 4.1.3.
પ્રદક્ષિણ, સ્તોત્રજપ, વંદન અને નૃત્યથી—
ધૂર્જટે નીલકંઠેશ પિનાકિઞ્શશિશેખર
હે ધૂર્જટી, હે નીલકંઠ, હે પિનાકધારી, હે શશિ શિખર પર શોભતા ભગવાન,
મુક્તિમંડપિકાયાં ચ નિમેષાર્ધો પવેશનાત્
મુક્તિના મંડપમાં માત્ર અડધી પળમાં પ્રવેશ મળી જાય છે.
નિત્યાદિકર્મકરણાત્તથાતિથિસમર્ચનૈઃ
દૈનિક અને નિર્ધારિત કર્મો કરીને, તેમજ મહેમાનોનું સન્માન કરીને,
શુક્લપક્ષે યથા ચંદ્રઃ કલયા કલયૈધતે
જેમ શુક્લ પક્ષમાં ચાંદ્રમા ધીમે ધીમે વધતો જાય છે,
શ્રદ્ધાબીજો વિપ્રપાદાંબુસિક્તઃ શાખાવિદ્યાસ્તાશ્ચતસ્રો દશાપિ
વિશ્વાસનું બીજ, બ્રાહ્મણોના પગના પાણીથી સિંચાઈને, ચાર શાખાઓ અને દસ અવસ્થાઓ સુધીનું જ્ઞાન આપે છે.
સર્વાર્થાનામત્રદાત્રી ભવાની સર્વાન્કામાન્પૂરયેદત્ર ઢુંઢિઃ
અહીં ભવાની સર્વ કામનાઓ પૂરી પાડે છે; અહીં ઢુંઢી પણ સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.
કાશ્યાં ધર્મસ્તચ્ચતુષ્પાદરૂપઃ કાશ્યામર્થઃ સોપ્યને કપ્રકારઃ
કાશીમાં ધર્મ ચાર રૂપે પ્રગટે છે; કાશીમાં અર્થ પણ અનેક રીતે દેખાય છે.
વિશ્વેશ્વરો યત્ર ન તત્ર ચિત્રં ધર્માર્થકામામૃતરૂપરૂપઃ
જ્યાં વિશ્વેશ્વર વસે છે, ત્યાં ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ સ્વરૂપે પ્રગટે છે—આમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી.