રોહિતોઽરણ્યમહિષમુદ્ધર્ષતિ નિરાકુલઃ
લાલ રંગનું હરણ જંગલમાં નિર્ભયપણે જંગલી મહિષ પાસે જાય છે.
હુંડૌ ચ મુંડ યુદ્ધાય ન સજ્જેતે જયૈષિણૌ
મેદાનમાં ટકલા અને મુંડાયેલા, જીતવાની ઈચ્છા હોવા છતાં, લડાઈમાં જોડાતા નથી.
તૃણ્વંતિ તૃણગુલ્માદીન્શ્વાપદાસ્ત્વાપદાસ્પદમ્ 4.1.3.
શિકારી પ્રાણીઓ પણ ઘાસ અને ઝાડીઓમાં ચરે છે, જ્યાં જોખમ જ હોય છે.
યઃ સ્વાર્થં માંસપચનં કુરુતે પાપમોહિતઃ
જે પાપમાં ફસાઈ પોતાના માટે માંસ રાંધે છે—
પરપ્રાણૈસ્તુ યે પ્રાણાન્સ્વાન્પુષ્ણં તિ હિ દુર્ધિયઃ
જે દુષ્ટબુદ્ધિ પોતાના જીવને બીજા જીવથી પોષે છે—
જાતુમાંસં ન ભોક્તવ્યં પ્રાણૈઃ કંઠગતૈરપિ
જન્મેલું માંસ કદી ખાવું નહીં, ભલે જીવ ગળા સુધી આવી ગયો હોય.
વરમેતેશ્વાપદા વૈ મૈત્રાવરુણિ સેવયા
મૈત્રાવરુણી, આ દુઃખો પણ સેવા દ્વારા સહન કરવા યોગ્ય છે.
બકોપિ પલ્વલે મત્સ્યાન્નાશ્નાત્યગ્રેચરાનપિ
પાંજરામાં બેઠેલો બગલો પણ સામે ફરતા માછલીઓને નથી ખાતો.
એકતઃ સર્વમાંસાનિ મત્સ્યમાંસં તથકૈતઃ
એક તરફ બધાં જ માંસ અને બીજી તરફ માછલીનું માંસ—આ રીતે ભેદ છે.
શ્યેનોપિ વર્તિકાં દૃષ્ટ્વા ભવત્યેષ પરાઙ્મુખઃ
ગિધ પણ વટકીને જોઈને એની તરફ નજર નથી કરતો.
સુચિરં નરકાન્ભુક્ત્વા મદિરાપાનલંપટાઃ
મદિરા પીવામાં લિપ્ત રહેનારા લોકો લાંબા સમય સુધી નરકમાં દુઃખ ભોગવે છે.
અતએવ પુરાણેષુ ગાથેતિ પરિગીયતે
આથી પુરાણોમાં આ ગાથા પ્રસિદ્ધ છે.
ક્વ માંસં ક્વ શિવે ભક્તિઃ ક્વ મદ્યં ક્વ શિવાર્ચનમ્ 4.1.3.
ક્યાં માંસ અને ક્યાં શિવભક્તિ? ક્યાં દારૂ અને ક્યાં શિવપૂજા?
વિના શિવપ્રસાદં હિ ભ્રાંતિઃ ક્વાપિ ન નશ્યતિ
શિવજીની કૃપા વિના ભ્રમ ક્યાંય દૂર થતો નથી.
ઇત્યાશ્રમચરાન્દૃષ્ટ્વા તિર્યઞ્ચોપિ મુનીનિવ
આશ્રમવાસીઓને જોઈને પશુઓ પણ મુનિઓ જેવી વર્તન કરે છે.
યતો વિશ્વેશ્વરેણૈતે તિર્યઞ્ચોપ્યત્રવાસિનઃ
વિશ્વના સ્વામી દ્વારા અહીં વસતા આ પશુઓ પણ—
જ્ઞાત્વા ક્ષેત્રસ્ય માહાત્મ્યં યો વસેત્કૃતનિશ્ચયઃ
જે કોઈ અહીંના સ્થાનનું મહાત્મ્ય જાણી દૃઢ નિશ્ચયથી રહે છે—
અવિમુક્તરહસ્યજ્ઞા મુચ્યંતે જ્ઞાનિ નો નરાઃ
અવિમુક્તનું રહસ્ય જાણનારા મુક્ત થાય છે; અજ્ઞાનીઓ મુક્ત થતા નથી.
ઇત્યાશ્ચર્યપરા દેવા યાવદ્યાંત્યાશ્રમં મુનેઃ
આશ્ચર્યચકિત દેવતાઓ મુનિના આશ્રમ સુધી પહોંચે ત્યાં સુધી રહે છે.
સારસો લક્ષ્મણાકંઠે કંઠમાધાય નિશ્ચલઃ ૬૭ કંડૂયમાના વરટા સ્વચંચુપુટકોટિભિઃ
સારસ નિશ્ચળ રહી લક્ષ્મણના ગળાને ચાંચમાં પકડે છે, અને જળજોકો પોતાની ચાંચના ટોચથી ખંજવાળ કરે છે.
નિરુદ્ધ્યમાન ચક્રેણ ચક્રીક્રેંકિતભાષણૈઃ
ચક્રવાળાએ ચક્ર અટકાવતાં, ચક્રના ધ્વનિથી ભરેલી બોલી બોલાય છે.
કલકંઠઃ કિલોત્કંઠં મંજુગુંજતિ કુંજગઃ 4.1.3.
કાળો ગળાવાળો કોયલ કુંજમાં પોતાના સાથીને યાદ કરીને મીઠી કૂક કરે છે.
કેકીકેકાં પરિત્યજ્ય મૌનં તિષ્ઠતિ તદ્ભયાત્
મોર ડરથી પોતાની કૂક છોડીને મૌન રહે છે.
પઠંતી સારિકાસારં શુકંસંબોધયત્યહો
સારીકા પોતાની જાતનો ગીત ગાય છે અને શુકને શીખવે છે.
કોકિલઃ કોમલાલાપૈઃ કલયન્કિલકાકલીમ્
કોયલ પોતાની મીઠી બોલીથી મધુર રાગ ગાયે છે.
મૃગાણાં પક્ષિણામિત્થં દૃષ્ટ્વા ચેષ્ટાં ત્રિવિષ્ટપમ્
જ્યારે હરણો અને પક્ષીઓની આવી હરકતો સ્વર્ગવાસીઓ જુએ છે,
વરમેતેપક્ષિમૃગાઃ પશવઃ કાશિવાસિનઃ
કાશીમાં રહેતા આવા પક્ષી, હરણ કે પશુ બનવું પણ સારું છે.
કાશીસ્થૈઃ પતિતૈસ્તુલ્યા ન વયં સ્વર્ગિણઃ ક્વચિત્
અમે દેવતાઓ પણ કાશીમાં મૃત્યુ પામનાર જેટલા મહાન ક્યારેય થઈ શકતા નથી.
વરં કાશીપુરી વાસો માસોપવસનાદિભિઃ
માસભર ઉપવાસ કે અન્ય તપ કરતા કાશીપુરીમાં રહેવું વધુ શ્રેષ્ઠ છે.
શશકૈર્મશકૈઃ કાશ્યાં યત્પદં હેલયાપ્યતે
કાશીમાં જે સ્થાન પર સસલાં કે મચ્છરો પણ ચાલે છે,