એકતસ્તિમિરાન્નૈશાદેકતસ્તુ દિવાતપાત્
એક બાજુ રાત્રીનું ઘોર અંધકાર હતું અને બીજી બાજુ દિવસની તીવ્ર તાપ હતી.
ઇતિ વ્યાકુલિતે લોકે સુરાસુરનરોરગે
આ રીતે, દેવો, દાનવો, મનુષ્યો અને સાપો સહિત આખું જગત વ્યાકુળ થઈ ગયું.
તતઃ સર્વે સમાલોક્ય બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ
પછી બધાએ આ સ્થિતિ જોઈને બ્રહ્માજી પાસે આશરો લીધો.
નમો હિરણ્યરૂપાય બ્રહ્મણે બ્રહ્મરૂપિણે 4.1.2.
હે સુવર્ણમય સ્વરૂપ ધરાવનાર બ્રહ્મા, બ્રહ્મરૂપ, તમને વંદન છે.
યન્ન દેવા વિજાનંતિ મનો યત્રાપિ કુંઠિતમ્
જેનાં તત્વને દેવતાઓ પણ સમજી શકતા નથી અને જેમનું મન પણ કોઈની પોહચથી પર છે.
યોગિનો યં હૃદાકાશે પ્રણિધાનેન નિશ્ચલાઃ
સ્થિર મનવાળા યોગીઓ, હૃદયની અંદર ધ્યાનથી જેમને અનુભવે છે.
કાલાત્પરાય કાલાય સ્વેચ્છયાપુરુષાય ચ
સમયથી પર, સમયના સ્વામી અને પોતાની ઈચ્છાથી વર્તનારા પરમ પુરુષને વંદન છે.
વિષ્ણવે સત્ત્વરૂપાય રજોરૂપાય વેધસે
સત્વગુણના સ્વરૂપ એવા વિષ્ણુને અને રજોગુણથી સર્જન કરનારને વંદન છે.
નમો બુદ્ધિસ્વરૂપાય ત્રિધાહંકૃતયે નમઃ
બુદ્ધિરૂપ અને ત્રણ પ્રકારના અહંકારના મૂળને વંદન છે.
નમો બ્રહ્માંડરૂપાય તદંતર્વર્તિને નમઃ
બ્રહ્માંડરૂપ અને તેમાં રહેનારા પરમાત્માને વંદન છે.
અનિત્યનિત્યરૂપાય સદસત્પતયે નમઃ
અસ્થિર અને શાશ્વત બંને સ્વરૂપ ધરાવનાર, સત્ય અને અસત્યના સ્વામી પર વંદન છે.
તવ નિઃશ્વસિતં વેદાસ્તવ સ્વે દોખિલં જગત્
વેદો તો તમારો શ્વાસ છે અને આખું જગત તમારું જ રાજ્ય છે.
નાભ્યા આસીદંતરિક્ષં લોમાનિ ચ વનસ્પતિઃ 4.1.2.
તમારી નાભિમાંથી આકાશ ઉત્પન્ન થયું અને તમારા વાળમાંથી વૃક્ષો તથા વનસ્પતિઓ.
ત્વમેવ સર્વં ત્વયિ દેવ સર્વં સ્તોતા સ્તુતિઃ સ્તવ્ય ઇહ ત્વમેવ
હે દેવ, તમે જ સર્વત્ર છો, બધું તમામાં જ છે—સ્તુતિ કરનાર, સ્તુતિ અને જેની સ્તુતિ થાય છે, એ પણ તમે જ છો.
ઇતિ સ્તુત્વા વિધિં દેવા નિપેતુર્દંડવત્ક્ષિતૌ
આ રીતે વિધિની સ્તુતિ કરીને દેવતાઓ જમીન પર દંડવત્ પડ્યા.
ઉત્તિષ્ઠત પ્રસન્નોસ્મિ વૃણુધ્વં વરમુત્તમમ્
ઉઠો! હું પ્રસન્ન છું. શ્રેષ્ઠ વર્દાન માંગો.
યઃ સ્તોષ્યત્યનયા સ્તુત્યા શ્રદ્ધાવાન્પ્રત્યહં શુચિઃ
જે શ્રદ્ધા અને પવિત્રતાથી દરરોજ આ સ્તુતિથી મારી સ્તુતિ કરશે,
દાસ્યામઃ સકલાન્કામાન્પુત્રાન્પૌત્રાન્પશૂન્વસુ
હું તેને બધા ઇચ્છિત ફળ—પુત્રો, પૌત્રો, પશુ અને ધન—બધું આપીશ.
ઐહિકામુષ્મિકાન્ભોગાનપવર્ગં તથાઽક્ષયમ્
આ લોક અને પરલોકના સુખ, મોક્ષ અને અવિનાશી ફળ—
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પઠિતવ્યઃ સ્તવોત્તમઃ
એટલે, સર્વ પ્રયત્નથી આ શ્રેષ્ઠ સ્તોત્રનો પાઠ કરવો જોઈએ.
પુનઃ પ્રોવાચ તાન્વેધાઃ પ્રણિપત્યોત્થિતાન્સુરાન્
પછી સર્જનહાર ભગવાને, નમન કરીને ઉભેલા દેવતાઓને ફરી કહ્યું.
એતે વેદા મૂર્તિધરા ઇમા વિદ્યાસ્તથાખિલાઃ
આ બધા જ વેદ સ્વરૂપ છે અને આ બધું જ વિદ્યા છે.
બ્રહ્મચર્યમિદં ચૈષા કરુણા ભારતીત્વિયમ્ 4.1.2.
આજ બ્રહ્મચર્ય છે, આજ દયા છે અને આજ સાચી વાણી છે.
નેહ ક્રોધો ન માત્સર્યં લોભઃ કામોઽધૃતિર્ભયમ્
અહીં ક્રોધ, ઈર્ષા, લોભ, કામ, અવિરતતા કે ભય નથી.
યે બ્રાહ્મણા બ્રહ્મરતાસ્તપોનિષ્ઠાસ્તપોધનાઃ
જે બ્રાહ્મણો બ્રહ્મમાં રત છે, તપમાં સ્થિર છે અને તપથી સમૃદ્ધ છે,
પાતિવ્રત્યરતા નાર્યો યે ચાન્યે બ્રહ્મચારિણઃ
પતિવ્રતા સ્ત્રીઓ અને અન્ય બ્રહ્મચારી લોકો,
માતાપિત્રોરમી ભક્તા અમી ગોગ્રહણે હતાઃ
માતા-પિતાની ભક્તિમાં તત્પર અને ગૌરક્ષા કરતાં મૃત્યુ પામેલા લોકો,
તીર્થે તપસ્યુપકૃતૌ સદાચારાદિકર્મણિ
તીર્થમાં, તપમાં, સેવા-કાર્યમાં અને સારા આચરણમાં,
ગાયત્રી જાપ્યનિરતા અગ્નિહોત્ર પરાયણાઃ
જે ગાયત્રી જાપમાં લાગેલા છે અને અગ્નિહોત્ર યજ્ઞમાં તત્પર છે,
નિસ્પૃહાઃ સોમપા યે વૈ દ્વિજપાદોદપાશ્ચ યે
જે ઇચ્છા રહિત છે અને સોમપાન કરે છે, તથા જે દ્વિજના પગ ધોઈ આપે છે,