ગૃહ્યત્રાપ્રત્યૂષ્ટેઃ ક્ષણં નાવતિષ્ઠતિ
મૂળ પ્રવાસનો સમય ન થયો હોય ત્યારે, એ એક ક્ષણ પણ અટકતો નથી.
યોજનાનાં સહસ્રે દ્વે દ્વે શતે દ્વે ચ યોજને
બે હજાર, બે સો અને બે યોજન,
ગતે બહુતિથેકાલે પ્રાચ્યૌદીચ્યાં ભૃશાર્દિતાઃ
ઘણો સમય વીતી ગયો ત્યારે, પૂર્વ અને ઉત્તર દિશાવાળા ભારે પીડાયાં,
પાશ્ચાત્યા દક્ષિણાત્યાશ્ચ નિદ્રામુદ્રિતલોચનાઃ 4.1.2.
પશ્ચિમ અને દક્ષિણ દિશાવાળાની આંખો ઊંઘમાં બંધ હતી.
અહોનાહસ્કરાભાવાન્નિશાનૈવાઽનિશાકરાત્
દિવસે સૂર્ય અને રાત્રે ચંદ્ર ન હોવાથી,
બ્રહ્માંડં કિમકાંડે વૈ લયમેષ્યતિ તત્કથમ્
જ્યારે બ્રહ્માંડ જ નાશ પામતું નથી, ત્યારે જગત કેવી રીતે લય પામશે?
સ્વાહાસ્વધાવષટ્કારવર્જિતે જગતીતલે
જ્યારે પૃથ્વી પર સ્વાહા, સ્વધા અને વષટ્ ના હોય,
સૂર્યોદયાત્પ્રવર્તંતે યજ્ઞાદ્યાઃ સકલાઃ ક્રિયાઃ
યજ્ઞ સહિતની બધી વિધિઓ સૂર્યોદયથી જ શરૂ થાય છે.
ચિત્રગુપ્તાદયઃ સર્વે કાલં જાનંતિ સૂર્યતઃ
ચિત્રગુપ્ત સહિત બધા સૂર્ય પરથી જ સમય જાણે છે.
તત્સૂર્યસ્ય ગતિસ્તંભાત્સ્તંભિતં ભુવનત્રયમ્
સૂર્યની ગતિ અટકવાથી ત્રણેય લોક સ્થિર થઈ ગયા.
એકતસ્તિમિરાન્નૈશાદેકતસ્તુ દિવાતપાત્
એક બાજુ રાત્રીનું ઘોર અંધકાર હતું અને બીજી બાજુ દિવસની તીવ્ર તાપ હતી.
ઇતિ વ્યાકુલિતે લોકે સુરાસુરનરોરગે
આ રીતે, દેવો, દાનવો, મનુષ્યો અને સાપો સહિત આખું જગત વ્યાકુળ થઈ ગયું.
તતઃ સર્વે સમાલોક્ય બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ
પછી બધાએ આ સ્થિતિ જોઈને બ્રહ્માજી પાસે આશરો લીધો.
નમો હિરણ્યરૂપાય બ્રહ્મણે બ્રહ્મરૂપિણે 4.1.2.
હે સુવર્ણમય સ્વરૂપ ધરાવનાર બ્રહ્મા, બ્રહ્મરૂપ, તમને વંદન છે.
યન્ન દેવા વિજાનંતિ મનો યત્રાપિ કુંઠિતમ્
જેનાં તત્વને દેવતાઓ પણ સમજી શકતા નથી અને જેમનું મન પણ કોઈની પોહચથી પર છે.
યોગિનો યં હૃદાકાશે પ્રણિધાનેન નિશ્ચલાઃ
સ્થિર મનવાળા યોગીઓ, હૃદયની અંદર ધ્યાનથી જેમને અનુભવે છે.
કાલાત્પરાય કાલાય સ્વેચ્છયાપુરુષાય ચ
સમયથી પર, સમયના સ્વામી અને પોતાની ઈચ્છાથી વર્તનારા પરમ પુરુષને વંદન છે.
વિષ્ણવે સત્ત્વરૂપાય રજોરૂપાય વેધસે
સત્વગુણના સ્વરૂપ એવા વિષ્ણુને અને રજોગુણથી સર્જન કરનારને વંદન છે.
નમો બુદ્ધિસ્વરૂપાય ત્રિધાહંકૃતયે નમઃ
બુદ્ધિરૂપ અને ત્રણ પ્રકારના અહંકારના મૂળને વંદન છે.
નમો બ્રહ્માંડરૂપાય તદંતર્વર્તિને નમઃ
બ્રહ્માંડરૂપ અને તેમાં રહેનારા પરમાત્માને વંદન છે.
અનિત્યનિત્યરૂપાય સદસત્પતયે નમઃ
અસ્થિર અને શાશ્વત બંને સ્વરૂપ ધરાવનાર, સત્ય અને અસત્યના સ્વામી પર વંદન છે.
તવ નિઃશ્વસિતં વેદાસ્તવ સ્વે દોખિલં જગત્
વેદો તો તમારો શ્વાસ છે અને આખું જગત તમારું જ રાજ્ય છે.
નાભ્યા આસીદંતરિક્ષં લોમાનિ ચ વનસ્પતિઃ 4.1.2.
તમારી નાભિમાંથી આકાશ ઉત્પન્ન થયું અને તમારા વાળમાંથી વૃક્ષો તથા વનસ્પતિઓ.
ત્વમેવ સર્વં ત્વયિ દેવ સર્વં સ્તોતા સ્તુતિઃ સ્તવ્ય ઇહ ત્વમેવ
હે દેવ, તમે જ સર્વત્ર છો, બધું તમામાં જ છે—સ્તુતિ કરનાર, સ્તુતિ અને જેની સ્તુતિ થાય છે, એ પણ તમે જ છો.
ઇતિ સ્તુત્વા વિધિં દેવા નિપેતુર્દંડવત્ક્ષિતૌ
આ રીતે વિધિની સ્તુતિ કરીને દેવતાઓ જમીન પર દંડવત્ પડ્યા.
ઉત્તિષ્ઠત પ્રસન્નોસ્મિ વૃણુધ્વં વરમુત્તમમ્
ઉઠો! હું પ્રસન્ન છું. શ્રેષ્ઠ વર્દાન માંગો.
યઃ સ્તોષ્યત્યનયા સ્તુત્યા શ્રદ્ધાવાન્પ્રત્યહં શુચિઃ
જે શ્રદ્ધા અને પવિત્રતાથી દરરોજ આ સ્તુતિથી મારી સ્તુતિ કરશે,
દાસ્યામઃ સકલાન્કામાન્પુત્રાન્પૌત્રાન્પશૂન્વસુ
હું તેને બધા ઇચ્છિત ફળ—પુત્રો, પૌત્રો, પશુ અને ધન—બધું આપીશ.
ઐહિકામુષ્મિકાન્ભોગાનપવર્ગં તથાઽક્ષયમ્
આ લોક અને પરલોકના સુખ, મોક્ષ અને અવિનાશી ફળ—
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પઠિતવ્યઃ સ્તવોત્તમઃ
એટલે, સર્વ પ્રયત્નથી આ શ્રેષ્ઠ સ્તોત્રનો પાઠ કરવો જોઈએ.