નિરુધ્ય બ્રાધ્નમધ્વાનં કૃતકૃત્ય ઇવાદ્રિરાટ્
સૂર્યનો માર્ગ રોકીને, પર્વતોના રાજાએ જાણે પોતાનું કાર્ય પૂરું કર્યું હોય તેમ ઊભો રહ્યો.
યમદ્યયમકર્તાસૌ દક્ષિણં પ્રક્રમિષ્યતિ
જે મુશ્કેલ કાર્ય કરનાર છે, એ હવે દક્ષિણ તરફ આગળ વધશે.
યાવત્સ્વશ ક્તિં શક્તોપિ ન દર્શયતિ કર્હિચિત્
પોતે શક્તિશાળી હોવા છતાં, પોતાનું બળ ક્યારેય દેખાડતો નથી.
ઇતિ ચિંતામહાભારં ત્યક્ત્વા તસ્થૌ સ્થિરોદ્યમઃ
આ રીતે ભારે ચિંતાનો બોજ છોડી, એ દૃઢ નિશ્ચય સાથે ઊભો રહ્યો.
વ્યાસ ઉવાચ ઉદિયાયોદયગિરૌ શુચિપ્રસૃમરૈઃ કરૈઃ
વ્યાસ કહે છે: ઉદય પર્વત પર સૂર્ય પોતાના શુદ્ધ અને તેજસ્વી કિરણોથી ઉગ્યો.
સંવર્ધયન્સતાં ધર્માન્ત્યક્કુર્વંસ્તામસીં સ્થિતિમ્
સૂર્ય સારા લોકોના ધર્મને વધારતો અને અંધકારની સ્થિતિને નાશ કરતો હતો.
હવ્યં કવ્યં ભૂતબલિં દેવાદીનાં પ્રવર્તયન્
એ દેવો અને પિતૃઓ માટેના હવન અને સર્વ જીવો માટેના બલિનું આયોજન કરતો હતો.
અસતાં હૃદિ વક્ત્રેષુ નિર્દિશંસ્તમસઃ સ્થિતિમ્
એ દુષ્ટોના હૃદય અને વાણીમાં અંધકારની સ્થિતિ દર્શાવતો હતો.
યસ્મિન્નભ્યુદિતે જાતઃ સમ્યક્પુણ્યજનોદયઃ
જ્યારે સૂર્ય ઉગે છે, ત્યારે સારા લોકોનો સાચો ઉદ્ભવ થાય છે.
સાયમસ્તમિતઃ પ્રાતઃ કથં જીવેદ્રવિઃ પુનઃ
સાંજે સૂર્ય અસ્ત જાય પછી, સવારે એ ફરી કેવી રીતે જીવંત થાય છે?
યામં ભુક્ત્વા તથાગ્નેયીં જ્વલંતીં વિરહાદિવ
દક્ષિણ દિશાની અગ્નિ જેવી તપતી માર્ગ પર જઈને, જાણે વિયોગમાં હોય તેમ, એ તેજસ્વી બને છે.
તાંબૂલીરાગરક્તૌષ્ઠીં દ્રાક્ષાસ્તબકસુસ્તનીમ્
પાન અને કપૂરથી લાલ થયેલા હોઠો અને દ્રાક્ષના ગુચ્છોથી પોષાયેલી એ સુંદરતા ધરાવે છે.
મલયાનિલ નિઃશ્વાસાં ક્ષીરોદકવરાંબરામ્
મલય પવનના શ્વાસ અને ક્ષીરસાગરના સુંદર વસ્ત્રોથી,
કાવેરીગૌતમીજંઘાં ચોલચોલાં શુકાવૃતામ્ 4.1.2.
કાવેરી અને ગૌતમીએ પગરૂપે, ચોળ અને ચોલ પ્રદેશે વસ્ત્રધારી, અને શુકમણિથી શોભાયમાન,
સુકોમલમહારાષ્ટ્રીવાગ્વિલાસમનોહરામ્
મહારાષ્ટ્રની મધુર અને કોમળ બોલીથી મોહક અને મનોહર,
સુદક્ષદક્ષિણામાશામાશાનાથઃ પ્રતસ્થિવાન્
દક્ષિણ દિશા ખૂબ જ કુશળ હોવાથી, દિશાના સ્વામી ત્યાં જવા નીકળી પડ્યા,
ન શેકુરગ્રતો ગંતું તતોઽનૂરુર્વ્યજિજ્ઞપત્
ત્યાં આગળ વધવું શક્ય ન રહ્યું, એટલે અનૂરુરુએ કહ્યું,
અનૂરુરુવાચ ભાનો માનોન્નતો વિન્ધ્યો નિદ્ધ્યય ગગનં સ્થિતઃ
અનૂરુરુએ કહ્યું: 'હે ભાનુ, વિનધ્ય પર્વત ગગનમાં ઊભો રહીને રસ્તો અટકાવી રહ્યો છે.'
અન્રૂરુવાક્યમાકર્ણ્ય સવિતા હૃદ્યચિન્તયત્
અનૂરુરુના શબ્દો સાંભળી, સૂર્યદેવ મનમાં વિચારી રહ્યા.
વ્યાસ ઉવાચ સૂરઃ શૂરોપિ કિં કુર્યાત્પ્રાંતરે વર્ત્મનિસ્થિતઃ
વ્યાસ કહે છે: 'માર્ગમાં અવરોધ આવે ત્યારે બહાદુર પણ શું કરી શકે?'
ગૃહ્યત્રાપ્રત્યૂષ્ટેઃ ક્ષણં નાવતિષ્ઠતિ
મૂળ પ્રવાસનો સમય ન થયો હોય ત્યારે, એ એક ક્ષણ પણ અટકતો નથી.
યોજનાનાં સહસ્રે દ્વે દ્વે શતે દ્વે ચ યોજને
બે હજાર, બે સો અને બે યોજન,
ગતે બહુતિથેકાલે પ્રાચ્યૌદીચ્યાં ભૃશાર્દિતાઃ
ઘણો સમય વીતી ગયો ત્યારે, પૂર્વ અને ઉત્તર દિશાવાળા ભારે પીડાયાં,
પાશ્ચાત્યા દક્ષિણાત્યાશ્ચ નિદ્રામુદ્રિતલોચનાઃ 4.1.2.
પશ્ચિમ અને દક્ષિણ દિશાવાળાની આંખો ઊંઘમાં બંધ હતી.
અહોનાહસ્કરાભાવાન્નિશાનૈવાઽનિશાકરાત્
દિવસે સૂર્ય અને રાત્રે ચંદ્ર ન હોવાથી,
બ્રહ્માંડં કિમકાંડે વૈ લયમેષ્યતિ તત્કથમ્
જ્યારે બ્રહ્માંડ જ નાશ પામતું નથી, ત્યારે જગત કેવી રીતે લય પામશે?
સ્વાહાસ્વધાવષટ્કારવર્જિતે જગતીતલે
જ્યારે પૃથ્વી પર સ્વાહા, સ્વધા અને વષટ્ ના હોય,
સૂર્યોદયાત્પ્રવર્તંતે યજ્ઞાદ્યાઃ સકલાઃ ક્રિયાઃ
યજ્ઞ સહિતની બધી વિધિઓ સૂર્યોદયથી જ શરૂ થાય છે.
ચિત્રગુપ્તાદયઃ સર્વે કાલં જાનંતિ સૂર્યતઃ
ચિત્રગુપ્ત સહિત બધા સૂર્ય પરથી જ સમય જાણે છે.
તત્સૂર્યસ્ય ગતિસ્તંભાત્સ્તંભિતં ભુવનત્રયમ્
સૂર્યની ગતિ અટકવાથી ત્રણેય લોક સ્થિર થઈ ગયા.