અશ્રૌષીસ્તસ્ય દક્ષસ્ય ગણૈઃ શીર્ષાસખંડનમ્
તમે તો સાંભળ્યું છે કે દક્ષનું માથું ગણોએ કાપી નાખ્યું હતું.
દંતઘાતં રવેઃ પાણિપાટનં જાતવેદસઃ
સૂર્યના દાંત તોડી નાખ્યા, હાથ કપાઈ ગયા અને અગ્નિને પણ ઇજા પહોંચી હતી.
સા ચ દેવી પુનર્જન્મ લેભે હિમવતો ગૃહે
એ દેવી ફરીથી હિમવંતના ઘરે જન્મી હતી.
દેવઃ સ્થાણુવને તાં ચ પરિચર્યાપરં રહઃ 1.3.2.17.
દેવતા, જે એની સેવા માટે સમર્પિત હતા, તેઓએ ગુપ્ત રીતે સ્થાણુવનમાં એના સાથે નિવાસ કર્યો.
જિતેંદ્રિયં ચ તં દેવં ક્વાપિ યાતં ગણૈઃ સહ
એ ઇન્દ્રિયો પર જીત મેળવેલા દેવતા, પોતાના ગણો સાથે ક્યાંક ગયા.
ઉપયમ્યાથ તાં દેવો વૃત્તાંતૈશ્ચિત્તખંડિભિઃ
પછી દેવતા એના પાસે ગયા, જેનું મન ભૂતકાળની ઘટનાઓથી વ્યથિત હતું.
વૈધવ્યખિન્નયા રત્યા પ્રાર્થિતા શૈલનંદિની
પર્વતકન્યા, વિધવા થવાથી દુઃખી થઈ, એના સાથે મિલન ઈચ્છતી હતી.
પુનશ્ચ મેનયા માત્રા પિત્રા ચ હિમભૂભૃતા
પછી ફરીથી એની માતા મેનાએ અને પિતા હિમવંતે પણ એમ કર્યું.
તદા શુંભનિશુંભાખ્યૌ લેભાતે વેધસો વરમ્
ત્યારે શુંભ અને નિશુંભ નામના દૈત્યોને સર્જનહાર પાસેથી વર મળ્યું.
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા જાતત્રાસૈઃ સુપર્વભિઃ
આવું વચન સાંભળી દેવતાઓ ભયથી કાંપવા લાગ્યા.
માભૈષ્ટ ભદ્ર કાલેન તથા પ્રતિવિધીયતે
ભય ન રાખ, ભદ્રે, સમય આવતાં એનું યોગ્ય નિવારણ થશે.
દત્તાભયાન્મુકુંદાદીન્વિસૃજ્યાંધકસૂદનઃ
અંધકાસૂદને સુરક્ષાનું વચન આપી, મુકુંદ અને બીજાઓને વિદાય આપ્યા.
કદાચિન્મર્મલક્ષ્યેણ પ્રીત્યા કાલીતિ નિંદિતા
ક્યારેક છુપાયેલા ઘા કારણે, પ્રેમથી એને 'કાળી' કહી સંબોધવામાં આવી.
યત્રોત્ક્ષિપ્તવતી ચર્મ સ્વેચ્છયા પરમેશ્વરી 1.3.2.17.
ત્યાં પરમેશ્વરીએ પોતાની ઇચ્છાએ પોતાનું ચામડું ઉતારી નાખ્યું.
સા ચ ત્વક્કૌશિકી નામ્ના કાલી વિંધ્યાદ્રિવાસિની
એ કૌશિકી નામની, કાળી, વિંધ્ય પર્વત પર રહે છે.
દેવી ચ ગૌરી શિખરે તસ્મિન્નેવ મનોહરે
દેવી ગૌરી પણ એ જ સુંદર શિખરે હતી.
ક્રમેણ દૌર્હૃદવતી ભૂત્વા પ્રાસૂત પાર્વતી
થોડા સમય પછી, ઈચ્છાથી ભરાઈ, તેણીએ પાર્વતીને જન્મ આપી.
તૌ ચાગમવિદઃ પ્રાહુર્નારાયણચતુર્મુખૌ
પરંપરાએ કહે છે કે એ બંને, નારાયણ અને ચતુર્મુખે, વાત કરી હતી.
વર્ધમાનૌ ચ તૌ બાલૌ પિત્રોરાલોકમાનયોઃ
એ બંને બાળકોએ, વધતા વધતા, પોતાના માતાપિતાને જોયા.
જાતુ વીણાનિનાદેન કદાચિચ્ચિત્રલેખનૈઃ
ક્યારેક વીણા વગાડવાની ધ્વનિથી, તો ક્યારેક ચિત્ર દોરવાથી,
જાતુ વિદ્યાગમાલાપૈઃ કદાચિચ્ચિત્રવસ્તુભિઃ
ક્યારેક વિદ્યા અને પરંપરાની વાતોથી, તો ક્યારેક અજાયબી વસ્તુઓથી,
પુષ્પાવચયનૈર્જાતુ કદાચિદ્વારિખેલનૈઃ
ક્યારેક ફૂલ વિણવાથી, તો ક્યારેક પાણીમાં રમવાથી,
મૈનાકેનાર્ચિતૌ જાતુ મેનયા જાતુ પૂજિતૌ
ક્યારેક મૈનાકે સન્માન આપ્યો, તો ક્યારેક મેનાએ પૂજા કરી.
જાતુ દ્યૂતવિનોદેન ગતિગોષ્ઠ્યા કદાચન 1.3.2.17.
ક્યારેક જૂઆ રમવાની મજા, તો ક્યારેક આનંદભરી વાતો,
દ્યૂતનિર્જિતમાચ્છિદ્ય પત્યુરુત્સંગતાં ગતમ્
જૂવામાં જે હાર્યું હતું તે પાછું મેળવી, આનંદથી પતિ પાસે ગઈ.
ઇતિ તૌ પિતરૌ ચરાચરાણાં નિવસંતૌ કનકાચલાદિકેષુ
આ રીતે, સર્વ જીવોના માતા-પિતા એવા એ બંને, સુવર્ણ પર્વતોમાં વસતા હતા.
પક્વાન્નપાનૈસ્સા તત્ર પર્ય્યતર્પયત પ્રજાઃ
ત્યાં તેણે પક્વ અન્ન અને પીણાંથી પ્રજાને તૃપ્ત કરી.
જાતુ સંધ્યાનુસંધાનમુકુલીકૃતલોચનમ્
ક્યારેક સંધ્યાના સમયે, આંખો મીંચી ધ્યાનમાં બેસી જાય છે.
ધ્યાયતે નૂનમધુના કાપિ સૌભાગ્યશાલિની
નિશ્ચયે, આ સમયે કોઈ ભાગ્યશાળી સ્ત્રી ધ્યાનમાં છે.
કથં વિજ્ઞાયતે પુંસાં કુટિલા માનસી સ્થિતિઃ
પુરુષોના મનની વાંકી સ્થિતિ કેવી રીતે જાણી શકાય?