અહં હિ સર્વદાગ્રસ્થં નરં પશ્યામિ સંયુગે
હું તો હંમેશા યુદ્ધમાં એક શ્રેષ્ઠ પુરુષને જોતો છું.
અથ ચેદસ્તિ ત્વત્પૌત્રમુચ્ચસ્થં વચ્મિ હંત કઃ
જો તારા પૌત્રમાં કોઈ વિશેષતા હોય, તો હું કહું — કયારેક, એ કોણ છે?
ઉપસૃત્ય તતો ભીમો બર્બરીકમપૃચ્છત
પછી ભીમ બર્બરીક પાસે ગયો અને પૂછ્યું.
સવ્યતઃ પંચવક્ત્રઃ સ દક્ષિણે ચૈકવક્ત્રતઃ ।। 1.2.66.
ડાબી બાજુએ પાંચ મુખ, જમણી બાજુએ એક જ મુખ હતું.
સવ્યતો દશહસ્તશ્ચ ધૃતશૂલાદ્યુદાયુધઃ
ડાબી બાજુએ દસ હાથ, જેમાં શૂળ અને બીજા હથિયારો પકડેલા હતા.
સવ્યતશ્ચ જટાધારી દક્ષિણે મુકુટોચ્ચયઃ
ડાબી બાજુએ જટાવાળું વાળ, જમણી બાજુએ ઊંચો મુકુટ હતો.
સવ્યતશ્ચંદ્રધારી ચ દક્ષિણે કૌસ્તુભદ્યુતિઃ
ડાબી બાજુએ ચાંદની, જમણી બાજુએ કૌસ્તુભ રત્નની તેજસ્વી ઝાંખી હતી.
ઈદૃશો મે નરો દૃષ્ટો ન ચાન્યો યો જઘાન તાન્
એવો પુરુષ મેં જોયો છે; બીજાએ એ દુશ્મનોને માર્યા નથી.
સસ્વનુર્દેવવાદ્યાનિ સાધુસાધ્વિતિ વૈ જગુઃ
દેવતાઓના વાદ્ય વાગ્યા અને 'સારા, સારું!' એમ અવાજો ઉઠ્યા.
વિલક્ષશ્ચાભવદ્ભીમો નિશ્વાસાંશ્ચાપ્યમુંચત
ભીમ ગૂંચવાયો અને ઊંડા શ્વાસ છોડ્યા.
કુરુશાર્દૂલ એહીતિ પ્રોચ્ય સસ્માર કાશ્યપિમ્
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, અહીં આવો! એમ કહીને તેણે કાશ્યપને યાદ કર્યો.
ભીમેન સહિતો વ્યોમ્નિ પ્રયાતો દક્ષિણાં દિશમ્
ભીમ સાથે, તે આકાશમાં દક્ષિણ દિશા તરફ ગયો.
લંકાસમીપે દૃષ્ટ્વૈવ સરઃ કૃષ્ણોઽબ્રવીદ્વચઃ
લંકા પાસે સરોવર જોઈને, કૃષ્ણે કહ્યું:
યદિ શૂરોઽસિ તચ્છીઘ્રમાનયાસ્યતલાન્મૃદમ્ 1.2.66.
જો તું વીર છે, તો તરત જ આ સરોવરનાં તળમાંથી માટી લાવી બતાવ.
યોજનં વાયુજવાદ્ગચ્છન્નધો નાંતમપશ્યત
પવનની ઝડપે એક યોજન ચાલ્યો, પણ તળ દેખાયું નહીં.
અગાધમેતત્સુમહત્સરઃ કૈશ્ચિન્મહાબલૈઃ
આ મોટું સરોવર એટલું ઊંડું છે કે મહા શક્તિશાળી લોકો પણ તળ સુધી પહોંચી શકતા નથી.
સ્વેનાંગુષ્ઠેન તેજસ્વી તદર્ધાર્ધમજાયત
પોતાના અંગૂઠાથી તેજસ્વી એ અર્ધના અર્ધ ભાગને ઉત્પન્ન કર્યો.
તદૃષ્ટ્વા વિસ્મિતઃ પ્રાહ કિમિદં કૃષ્ણ બ્રૂહિ મે
એ જોઈને, આશ્ચર્યચકિત થઈને પૂછ્યું: 'આ શું છે, કૃષ્ણ? મને કહો.'
કુમ્ભકર્ણ ઇતિ ખ્યાતઃ પૂર્વમાસીન્નિશાચરઃ
પહેલાં એ રાત્રે ફરતા દાનવ તરીકે કુંભકર્ણ નામે ઓળખાતા હતા.
શિરસસ્તસ્ય તાલુક્યખંડમેતદ્વૃકોદર
વૃકોદર, એ તેના માથાના તાળુનો એક ભાગ છે.
વિધૃતસ્ત્વં ચ યૈસ્તે તુ સરોગેયાભિધાઃ સુરાઃ
અને તું એ જ દેવતાઓ દ્વારા સંભાળવામાં આવ્યો છે, જેમને સરોગેયા કહેવામાં આવે છે.
એતે હિ વિશ્વરિપવો નિહતાઃ સ્યુરુપાયતઃ
આ વિશ્વના દુશ્મનો ઉપાયથી નિષ્ફળ થઈ જશે.
તતો ભીમઃ પ્રણમ્યાહ મનોવાક્કાયવૃદ્ધિભિઃ
પછી ભીમે વંદન કરીને, મન, વાણી અને શરીરથી વધેલી ભક્તિ સાથે બોલ્યા.
પુરુષોત્તમ ભવાન્નાથ બાલિશસ્ય પ્રસીદ મે 1.2.66.
પુરુષોત્તમ, પ્રભુ, હું તો બાળ છું, કૃપા કરો.
રણાજિરં ભૂય એત્ય બર્બરીકં વચોઽબ્રવીત્
પછી ફરીથી રણભૂમિમાં જઈ, તેણે બરબરીક સાથે વાત કરી.
પૂજિતઃ સર્વલોકૈસ્ત્વં યચ્છંસ્તેષાં વરાન્વૃતાન્
તમે સર્વ લોકોથી પૂજાય છો; તેમને જે વર માંગે છે, એ આપો.
દેહિસ્થલ્યાં તથા વાસી ક્ષમસ્વ દુષ્કૃતં ચ યત્
આ સ્થાનમાં રહેવું, અને જે કઈ દોષ થયું હોય, તેને માફ કરો.
વાસુદેવોઽપિ કાર્યાણિ સર્વાણ્યૂર્ધ્વમકારયત્ સ્તવં ચાસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ યેન તુષ્યતિ યક્ષરાટ્
વાસુદેવે ઉપરના બધા કાર્ય પૂર્ણ કર્યા; હવે હું એ સ્તુતિ કહું છું, જેના દ્વારા યક્ષરાજ પ્રસન્ન થાય છે.
અનેન યઃ સુહૃદયં શ્રાવણેઽભ્યર્ચ્ય દર્શકે શતદીપૈઃ પૂરિકાભિઃ સંસ્તવેત્તસ્ય તુષ્યતિ
જે કોઈ શ્રાવણ માસમાં, હૃદયપૂર્વક, શત દીવો અને પૂરીથી પૂજા અને સ્તુતિ કરે છે, એ pleased થાય છે.
જયજય ચતુરશીતિકોટિપરિવાર સૂર્યવર્ચાભિધાન યક્ષરાજ જય ભૂભારહરણપ્રવૃત્ત લઘુશાપપ્રાપ્તનૈર્ઋતિયોનિસંભવ જય કામકટંકટાકુક્ષિરાજહંસ જય ઘટોત્કચાનંદવર્ધન બર્બરીકાભિધાન જય કૃષ્ણોપદિષ્ટશ્રીગુપ્તક્ષેત્રદે વીસમારાધનપ્રાપ્તાતુલવીર્ય જય વિજયસિદ્ધિદાયક જય પિંગલારેપલેન્દ્રદુહદ્રુહાનવકોટીશ્વર પલાશનદાવાનલ જય ભૂપાતાલાંતરાલે નાગકન્યાપરિ હારક જય ભીમમાનમર્દન જય સકલકૌરવસેનાવધમુહૂર્તપ્રવૃત્ત જય શ્રીકૃષ્ણવરલબ્ધસર્વવરપ્રદાનસામર્થ્ય જયજય કલિકાલવંદિતનમોનમસ્તે પા હિપાહીતિ
જય જય, ચોર્યાસી કરોડના પરિવારથી ઘેરાયેલા, સૂર્યવર્ચા નામે ઓળખાતા યક્ષરાજ, જય! જય, ભૂભાર ઉતારવા માટે આગળ વધેલા, લઘુ શાપથી નૈરૃત્ય વંશમાં જન્મેલા, જય! પાણીની પાતર જેવી પેટ ધરાવતા, પક્ષીઓમાં રાજહંસ જેવા, જય! ઘટોત્કચની આનંદમાં વધારો લાવનાર, બરબરીક નામે ઓળખાતા, જય! શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા શીખવેલા ગુપ્ત ક્ષેત્રની પૂજા દ્વારા અતુલ શક્તિ મેળવનાર, જય! વિજય અને સિદ્ધિ આપનાર, જય! પિંગલા અને રેપલાના દુશ્મનોનો નાશ કરનાર, પલાશના જંગલમાં અગ્નિ જેવો, કરોડોના સ્વામી, જય! ભૂ અને પાતાળ વચ્ચે, નાગકન્યાઓની સાથે શોભાવાન, જય! ભીમના અહંકારને તોડનાર, જય! કૌરવ સેના વિનાશના મુહૂર્તમાં શરૂઆત કરનાર, જય! શ્રીકૃષ્ણના વરથી સર્વ વર આપવાની ક્ષમતા ધરાવનાર, જય! કળિયુગમાં પૂજાય છે, નમો નમઃ, રક્ષા કરો, રક્ષા કરો!