અથવા ચિત્તનિર્વૃત્યૈ જ્ઞાતુમિચ્છસિ ભારત
અથવા, ભારત, જો તું મનની શાંતિ માટે જાણવું ઇચ્છે છે—
એકોઽહમેવ સંગ્રામે સર્વે તિષ્ઠંતુ તે રથાઃ
મારે જ એકલા જ યુદ્ધમાં રહેવા દો; બધા રથો એક તરફ ઊભા રહે.
ઇત્યર્જુનવચઃ શ્રુત્વા સ્મયન્દામોદરોઽબ્રવીત્
અર્જુનના શબ્દો સાંભળી દામોદર હસ્યા અને બોલ્યા.
તતશ્ચ શંખાન્ભેરીશ્ચ શતશશ્ચૈવ પુષ્કરાન્
પછી શંખો, ભેરીઓ અને સૈંકડો પુષ્કર વગાડવામાં આવ્યા.
યેન તપ્તં ગુપ્તક્ષેત્રે યેન દેવ્યઃ સુતોષિતાઃ 1.2.66.
જેને ગુપ્ત ક્ષેત્રમાં તપ કર્યું અને દેવીઓ પ્રસન્ન કરી—
યદ્બ્રવીમિ વચઃ સત્યં શૃણુધ્વં તન્નરાધિપાઃ
હું જે કહું છું એ સાચું છે—એ સાંભળો, મનુષ્ય રાજાઓ.
યદાર્યેણ પ્રતિજ્ઞાતમર્જુનેન મહાત્મના
મહાન આત્મા, આર્ય અર્જુનએ જે પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી—
સર્વે ભવંતસ્તિષ્ઠંતુ સાર્જુનાઃ સહકેશવાઃ
બધા રહી જાય, અર્જુન અને કેશવ પણ એમની સાથે.
મયિ તિષ્ઠતિ કેનાપિ શસ્ત્રગ્રાહ્યં ન ક્ષત્રિયૈઃ
જ્યારે હું અહીં ઊભો છું, કોઈ ક્ષત્રિયે શસ્ત્ર ઉઠાવવું નહીં.
પશ્યધ્વં મે બલં બાહ્વોર્દેવ્યારાધનસંભવમ્
મારા હાથની શક્તિ જુઓ, જે દેવીની આરાધનાથી પ્રાપ્ત થઈ છે.
પશ્યધ્વં મે ધનુર્ઘોરં તૂણીરાવક્ષયૌ તથા
મારું ભયાનક ધનુષ જુઓ, અને મારા તૂણિર પણ, જે ક્યારેય ખાલી નથી થતું.
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ક્ષત્રિયા વિસ્મયં યયુઃ
એના શબ્દો સાંભળી ક્ષત્રિયોમાં આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું.
તમાહ લલિતં કૃષ્ણઃ ફાલ્ગુનં પરમં વચઃ
પછી કૃષ્ણે ફાલ્ગુનને મૃદુ અને શ્રેષ્ઠ શબ્દો કહ્યા.
નવકોટિયુતોઽનેન પલાશી નિહતઃ પુરા
એના દ્વારા, પૂર્વે નવ કરોડ સાથે પલાશીનો નાશ થયો હતો.
પુનઃ પ્રક્ષ્યામદે ત્વેનં ક્વેનોપાયેન કૌરવાન્ 1.2.66.
હું ફરીથી પુછું છું, કૌરવોને કેવી રીતે હરાવી શકાય છે?
તતઃ સ્મરન્યાદવેંદ્રો ભૈમિપુત્રમભાષત
પછી યાદવોના સ્વામી, ભીમના પુત્રને યાદ કરીને બોલ્યા.
ભીપ્મદ્રોણકૃપદ્રૌણિકર્ણદુર્યોધનાદિભિઃ
ભીમ, મદ્ર, દ્રોણ, કૃપ, દ્રૌણિ, કર્ણ, દુર્યોધન અને અન્ય લોકો દ્વારા—
અયં મહાન્વિસ્મયસ્તે વચસો ભૈમિનંદન
ભીમના આનંદ, આ શબ્દો તારા માટે એક મોટું આશ્ચર્ય છે.
તદ્બ્રૂહિ કેનોપાયેન મુહૂર્તાદ્ધંસિ કૌરવાન્
મને કહો, કૌરવોને એક ક્ષણમાં કેવી રીતે નષ્ટ કરી શકાય?
સિંહવક્ષાઃ પર્વતાભો નાનાભૂષણભૂષિતઃ
સિંહ જેવી છાતી, પર્વત જેવી આકાર, વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ,
ઘટાસ્યો ઘટહાસશ્ચ ઊર્ધ્વકેશોઽતિદીપ્તિ માન્
ઘડાની જેમ ચહેરો, ઘડાની જેમ હાસ્ય, ઊભા વાળ અને અતિશય તેજ,
દેવીદત્તાતુલબલો બર્બરીકોઽભ્યભાષત
દેવી દ્વારા અપાર બલ મળેલું, બર્બરીક બોલ્યા.
તદહં દર્શયામ્યેષ પશ્યધ્વં સહકેશવાઃ નિઃશલ્યં ચાપિ સંપૂર્ણં સિંદૂરાભેણ ભસ્મના
હવે હું તમને બતાવું છું; જુઓ, કેશવના સાથીઓ, સેના સંપૂર્ણ રીતે શલ્યમુક્ત થઈ ગઈ છે અને સિંદૂર જેવા ભસ્મથી ભરાઈ ગઈ છે.
આકર્ણમાકૃપ્ય ચ તં મુમોચ મુખાદથોદ્ભૂતમભૂચ્ચ ભસ્મ
કાન સુધી ખેંચીને, તેણે છોડ્યું, અને તેના મોઢામાંથી ભસ્મ નીકળ્યું.
સેનાદ્વયે તચ્ચ પપાત શીઘ્રં યસ્યૈવ યત્રાસ્તિ ચ મૃત્યુમર્મ 1.2.66.
એ ભસ્મ બંને સેના વચ્ચે ઝડપથી પડ્યું, જ્યાં મૃત્યુનું મર્મ હતું.
ઊરૌ દુર્યોધનસ્યાપિ શલ્યસ્યાપિ ચ વક્ષસિ
દુર્યોધનના ઉરૂ પર અને શલ્યના છાતી પર,
કૃષ્ણસ્ય પાદતલ લકે કંઠે દ્રુપદમત્સ્યયોઃ
કૃષ્ણના પગના તળિયા પર, દ્રુપદ અને મત્સ્યના ગળા પર,
પપાત રક્તં તદ્ભસ્મ યત્ર યેષાં ચ મર્મ ચ
એ લાલ ભસ્મ ત્યાં પડ્યું, જ્યાં તેમનું મર્મ હતું.
ઇતિ કૃત્વા તતો ભૂયો બર્બરીકોઽભ્યભાષત
આ રીતે કરીને, બર્બરીક ફરી બોલ્યા.
અધુના પાતયિષ્યામિ મર્મસ્વેષાં શિતાઞ્છરાન્
હવે હું તેમનાં મર્મસ્થળો પર તીક્ષ્ણ બાણ છોડું છું.