સાગરસ્ય તતસ્તીરે બર્બરીકં ગતં તદા
ત્યારે બરબરીક સમુદ્રના કિનારે ગયો.
ભોભો રાક્ષસશાર્દૂલ બર્બરીક મહાબલ
‘અરે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાબલશાળી બરબરીક,
અયં હિ તીર્થયાત્રાયાં વિચરન્ભ્રાતૃભિર્યુતઃ
આ ભીમ તીર્થયાત્રા પર પોતાના ભાઈઓ સાથે છે.
સમ્માનં સર્વથા તસ્માદર્હઃ કૌરવનંદનઃ
કૌરવોના આનંદ, એ હંમેશા સન્માન માટે યોગ્ય છે.
ન્યપતત્પાદયોર્હા ધિક્કષ્ટં કષ્ટં ચ પ્રાહ સઃ
તે ભીમના પગ પર પડ્યો અને બોલ્યો, ‘અરે, કેટલું દુઃખદ, કેટલું દુઃખદ!’
ક્ષમ્યતાં ક્ષમ્યતાં ચેતિ પુનઃ પુનરવોચત
તે વારંવાર ‘માફ કરો, માફ કરો’ કહી રહ્યો હતો.
તં તથા પરિશોચંતં મુહ્યમાનં મુહુર્મુહુઃ
તેને એ રીતે શોકમાં અને વારંવાર બેહોશ થતો જોઈને,
વયં ત્વાં નૈવ જાનીમસ્ત્વં ચાસ્માઞ્જન્મકાલતઃ
‘અમે તમને ઓળખતા નથી, અને તમે પણ જન્મથી અમને ઓળખતા નથી.
પરં નો વિસ્મૃતં સર્વં નાનાદુઃખૈઃ પ્રમુહ્યતામ્ 1.2.64.
અમે તો અનેક દુઃખોથી ગભરાઈને બધું ભૂલી ગયા છીએ.
તદસ્માકમિદં દુઃખં સર્વકાલવિધાનતઃ
આ દુઃખ અમારું તો સમયના નિયમ પ્રમાણે છે.
યતઃ સર્વઃ ક્ષત્રિયસ્ય દંડ્યો વિપથિસંસ્થિ તઃ
કોઈ પણ ક્ષત્રિય માટે, જે ખોટા માર્ગે ચાલે છે, તેને દંડ આપવો જરૂરી છે.
પિતૃમાતૃસુહૃદ્ભ્રાતૃપુત્રાદીનાં કિમુચ્યતે
પિતા, માતા, મિત્ર, ભાઈ, પુત્ર અને બીજા વિશે શું કહેવું?
યસ્ય ત્વીદૃશકઃ પૌત્રો ધર્મજ્ઞો ધર્મપાલકઃ
પરંતુ જેના પૌત્ર એવો છે—ધર્મ જાણનાર અને રક્ષક,
તસ્માચ્છોકં વિહાયેમં સ્વસ્થો ભવિ તુમર્હસિ
એથી, આ શોકને છોડીને, તમારે સ્વસ્થ થવું જોઈએ.
બર્બરીક ઉવાચ પાપં માં તાતતાત ત્વં બ્રહ્મઘ્નાદપિ કુત્સિતમ્
બરબરીકએ કહ્યું: પિતાજી, તમે મને બ્રાહ્મણ હત્યાથી પણ વધુ ગંદા પાપમાં દોષી બનાવી દીધો છે.
સર્વેષામેવ પાપાનાં નિષ્કૃતિઃ પ્રોચ્યતે બુધૈઃ
બુદ્ધિમાન લોકો કહે છે કે દરેક પાપ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત હોય છે.
તદ્યેન દેહેન મયા તાતતાતોઽભિપીડિતઃ
પિતાજી, આ જ શરીરથી મેં તમને બહુ દુઃખ આપ્યું છે.
મૈવં ભવેયમન્યેષુ અપિ જન્મસુ પાતકી
મને બીજાં જન્મોમાં પણ પાપી બનવું ન પડે.
યતોંઽશેન વિલુપ્યેત પ્રાયશ્ચિત્તાન્નિવારકઃ 1.2.64.
થોડાક ભાગથી પ્રાયશ્ચિત્તમાં અવરોધ દૂર થઈ શકે છે.
સમુદ્રોઽપિ ચકંપે ચ કથમેનં નિહન્મ્યહમ્
સાગર પણ કાંપી ઉઠ્યો; તો હું તેને કેવી રીતે મારી શકું?
સમાલિંગ્ય ચ સંસ્થાપ્ય રુદ્રેણ સહિતા જગુઃ
રુદ્ર સાથે તેમને ગળે લગાવીને સ્થિર કર્યા અને સૌએ મળીને ગીત ગાયું.
શાસ્ત્રેષૂક્તમિદં વાક્યં નાન્યથા કર્તુમર્હસિ
શાસ્ત્રોમાં જે વાત કહેવામાં આવી છે, એ પ્રમાણે જ કરવું જોઈએ; બીજું કરવું યોગ્ય નથી.
પુત્રપુત્રેતિ ભાષંતમનુ ત્વા મરણોન્મુખમ્
તમે મૃત્યુ માટે તૈયાર થઈને 'પુત્ર, પુત્ર' કહીને બોલ્યા ત્યારે,
તતસ્ત્યક્ષ્યતિ ભીમોઽપિ પાતકં તન્મહત્તવ
પછી ભીમ પણ તમારું મોટું પાપ છોડશે.
અથ ચેત્ત્યક્તુકામસ્ત્વં તત્રાપિ વચનં શૃણુ
જો તમે એ પાપ છોડવા ઈચ્છો, તો આ ઉપદેશ પણ સાંભળો.
દેહપાતસ્તવ પ્રોક્તસ્તં પ્રતીક્ષ યદીચ્છ સિ
તમારી મૃત્યુની વાત કહી દેવામાં આવી છે; જો ઈચ્છો તો એ માટે રાહ જુઓ.
તસ્માત્પ્રતીક્ષ તં કાલમસ્માકં પ્રાર્થિતેન ચ
અત્યારે, અમે જે વિનંતી કરી છે, એ સમય માટે રાહ જુઓ.
રુદ્રં દેવીશ્ચ ચામુંડાં સોપાલંભં વચોઽબ્રવીત્
રુદ્ર અને દેવીએ ચામુંડા સાથે, થોડી ઠપ્પી સાથે, આ શબ્દો કહ્યા:
પાંડવા ભૂમિલાભાર્થે તત્તે કસ્માદુપેક્ષિતમ્ 1.2.64.
પાંડવોને ધરતી મેળવવા માટે, તમે આ બાબત કેમ અવગણ્યા?
યસ્માચ્ચ ચંડિકાકૃત્યે કૃતોઽનેન મહારણઃ
ચંડિકાની ક્રિયા કારણે, એણે આ મોટું યુદ્ધ કર્યું.