પુષ્કરાદધિકં તીર્થં બ્રહ્મેશંનામ ફાલ્ગુન
ફાગણ મહિનામાં આવેલા બ્રહ્મેશ્વર નામના તીર્થનું મહાત્મ્ય પુષ્કરથી પણ વધારે છે.
દાનં ચૈવ યથાશક્ત્યા કાર્તિક્યાં ચ વિશેષતઃ
અહીં, ખાસ કરીને કાર્તિક મહિનામાં, જેની જેટલી શક્તિ હોય એ પ્રમાણે દાન કરવું જોઈએ.
પિતરસ્તસ્ય તુષ્યંતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્
અહીં કરેલા દાનથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે અને પ્રલય સુધી સંતોષ પામે છે.
ગંગાદિપુણ્યતીર્થેષુ યત્ફલં પ્રાપ્યતે નરૈઃ 1.2.56.
ગંગા અને બીજા પવિત્ર તીર્થોમાં જે ફળ મળે છે, એ બધું અહીં પણ મળે છે.
મોક્ષલિંગસ્ય માહાત્મ્યં શૃણુ પાર્થ મહાદ્ભુતમ્
પાર્થ, હવે તું મોક્ષલિંગના અદ્ભુત મહિમા સાંભળ.
સ્થાપિતં પ્રવરં લિંગં નામ્ના મોક્ષેશ્વરં હરમ્
અહીં મોક્ષેશ્વર નામનું ઉત્તમ લિંગ સ્થાપવામાં આવ્યું છે, જે સર્વ દુઃખોનો નાશ કરે છે.
પ્રસાદ્ય લોકકર્તારં બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનમ્
વિશ્વના સર્જનહાર એવા પરમેશ્વર બ્રહ્માજીને પ્રસન્ન કરીને,
કૂપેઽસ્મિન્મોક્ષનાથસ્ય લોકાનાં પ્રેતમુક્તયે
આ મોક્ષનાથના કૂવામાં, જીવાત્માઓને મુક્તિ આપવા માટે,
કૂપે સ્નાત્વા નરસ્તસ્યાં તિલપિણ્ડં સમાચરેત્
માણસે આ કૂવામાં સ્નાન કરીને ત્યાં તિલના પિંડ અર્પણ કરવું જોઈએ.
કુલે ન જાયતે તસ્ય પ્રેતઃ પાર્થ ન સંશયઃ
પાર્થ, એ માણસના વંશમાં ફરીથી કોઈ પ્રેત જન્મે નહીં—આમાં કોઈ શંકા નથી.
જયાદિત્યકૂપવરે નરઃ સ્નાત્વા પ્રયત્નતઃ
જયાદિત્યના ઉત્તમ કૂવામાં શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્નાન કરવાથી,
ઇદં મયા પાર્થ તવ પ્રણીતં ગુપ્તસ્ય ક્ષેત્રસ્ય સમાસયોગાત્
પાર્થ, આ ગુપ્ત ક્ષેત્ર વિશે મેં તને સંક્ષિપ્તમાં કહેલું છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખંડે કૌમારિકાખંડે બ્રહ્મેશ્વરમોક્ષેશ્વર ગર્ભશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ષટ્પંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના પ્રથમ મહેશ્વરખંડના કૌમારિકાખંડમાં બ્રહ્મેશ્વર, મોક્ષેશ્વર અને ગર્ભેશ્વરના મહિમા વર્ણન કરતો છપનમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
મહીનગરકે પુણ્યે સ્થાપયામાસ શંકરમ્
પવિત્ર મહીનગરમાં શંકર ભગવાનની સ્થાપના કરવામાં આવી.
લોકાનાં ચ હિતાર્થાય કેદારં લિંગમુત્તમમ્
વિશ્વના કલ્યાણ માટે અહીં શ્રેષ્ઠ એવા કેદાર લિંગની સ્થાપના કરવામાં આવી.
અત્રિકુણ્ડે નરઃ સ્નાત્વા શ્રાદ્ધં કૃત્વા યથાવિધિ
ત્રણ કુંડમાં સ્નાન કરીને, નિયમ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરનાર વ્યક્તિ,
માતુઃ સ્તન્યં પુનર્નૈવ સ પિબેન્મુક્તિભાગ્ભવેત્
પછી ફરીથી માતાનું દૂધ પીતું નથી અને મુક્તિ પામે છે.
સ્વયં દત્ત્વા સ્વયં તસ્થૌ મહીનગરકે શુભે
પોતે આપીને, પોતે પણ એ પવિત્ર મહીનગરમાં સ્થિર રહ્યો.
જયાદિત્યં નમસ્કૃત્ય રુદ્રલોકમવાપ્નુયાત્
જયાદિત્યને વંદન કરવાથી, મનુષ્ય રુદ્રના લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.
ન તેષાં વંશનાશોઽસ્તિ જયાદિત્યપ્રસાદતઃ
જયાદિત્યની કૃપાથી, તેમના વંશનો ક્યારેય નાશ થતો નથી.
આખ્યાનં સકલં શ્રુત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
આ આખી વાર્તા ધ્યાનપૂર્વક સાંભળવાથી, બધા પાપોનો નાશ થાય છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખંડે નીલકંઠમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના એકાશી હજાર શ્લોકોમાંથી, પ્રથમ માહેશ્વર ખંડના કૌમારિકા વિભાગમાં, નીલકંઠના મહિમા વર્ણન નામના સત્તાવનમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.
યસ્ય પ્રભાવઃ સુમહાન્નૈવ કસ્યાપિ સંસ્તુતઃ
જેનું બળ અત્યંત મહાન છે અને જેને કોઈ પણ યોગ્ય રીતે વખાણ્યું નથી.
શૃણુ પાંડવ શાપેન ગુપ્તમાસીદિદં યથા
પાંડવ, સાંભળ કે આ બધું શાપથી કેવી રીતે છુપાયું હતું.
પુરા નિમિત્તે કસ્મિંશ્ચિત્સર્વતીર્થાધિદૈવતાઃ
પહેલાં, એક નિમિત્તે, બધા તીર્થોના મુખ્ય દેવતાઓ—
પુષ્કરસ્ય પ્રભાસસ્ય નિમિષસ્યાર્બુદસ્ય ચ
પુષ્કર, પ્રભાસ, નિમિષ અને અર્બુદના દેવતાઓ—
વસ્ત્રાપથસ્ય શ્વેતસ્ય ફલ્ગુતીર્થં સ્ય ચાપિ યાઃ
વસ્ત્રાપથ, શ્વેત અને ફલ્ગુ તીર્થના દેવતાઓ—
સિંધુસાગરયોગસ્ય મહીસાગરકસ્ય ચ
સિંધુ અને સાગરનું સંગમ તથા મહીસાગરના દેવતાઓ—
ગંગારેવામુખીનાં તુ નદીનામધિદેવતાઃ
ગંગા, રેવા અને અન્ય નદીઓના દેવતાઓ—
તે સર્વે સંઘશો ભૂત્વા શ્રૈષ્ઠ્ય જ્ઞાનાય ચાત્મનઃ
એ બધા દેવતાઓ પોતપોતાના શ્રેષ્ઠત્વને જાણવા માટે ટોળે ટોળે ભેગા થયા—