યા દુસ્ત્યજા દુર્મતિભિર્યા ન જીર્યતઃ ૪૬.
જે દુર્વૃત્તિવાળાઓ માટે છોડવી અઘરી છે અને જે કદી નાશ પામતી નથી,
અનાદ્યંતા તુ સા તૃષ્ણા હ્યંતર્દેહગતા નૃણામ્ ૪૬.
એ તૃષ્ણા તો અનાદિ અને અનંત છે, જે મનુષ્યના શરીરમાં વસે છે.
યથૈવૈધઃ સમુત્થેન વહ્નિના નાશમૃચ્છતિ ૪૬.
જેમ લાકડાંથી સળગેલી અગ્નિ સહેલાઈથી બુઝી નથી જતી,
તસ્માલ્લોભો ન કર્તવ્યઃ શરીરે ચાત્મબંધુષુ ૪૬.
એટલે લોભ કદી કરવો નહીં, ને પોતાનાં શરીર કે પરિવાર માટે પણ નહીં.
અહો બાલ ન બાલસ્ત્વં મતો મે ત્વાં નમામ્યહમ્ ૪૬.
અરે બાલક, તું સાચે બાલક નથી; મારા દ્રષ્ટિએ, હું તને નમન કરું છું.
કામક્રોધાવહંકારમિંદ્રિયાણિ ચ માનવાઃ ૪૬.
મનુષ્યોમાં કામ, ક્રોધ, અહંકાર અને ઇન્દ્રિયોની વૃત્તિઓ,
અહમેષ મમેદં ચ કાર્યમીદૃશકસ્ત્વહમ્ ૪૬.
'હું આ છું, આ મારું છે, આ કામ આવું છે, હું આવો છું'—
પરિહાર્યઃ ય ચેત્તં ચ વિનોન્મત્તઃ પ્રકીર્યતે ૪૬.
જે આ બધું અને મનને છોડી દે છે, એ પાગલપનથી મુક્ત થઈ જાય છે.
કથં સ્વર્ગો મુમુક્ષા વા સાધ્યતે દૃષદા યથા ૪૬.
પછી સ્વર્ગ કે મુક્તિ પથ્થર જેવી દૃઢતાથી કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય?
બાહ્યાનામાંતરાણાં વા વિના તં તૃણવદ્વિદુઃ ૪૬.
એ વિના, બહારના કે અંદરના બધાં જ્ઞાનને જ્ઞાની લોકો તણખલાં સમાન માને છે.
કથં સ્યાદ્ધર્મશ્રવણં કથં વા જીવનં ભવેત્ ૪૬.
પછી ધર્મનું શ્રવણ કે જીવન કેવી રીતે શક્ય બને?
તથા કસ્માદિદં સૃષ્ટં જડં વિશ્વં ચિદાત્મના ૪૬.
તો પછી, ચેતન આત્માએ આ જડ જગત શા માટે સર્જ્યું?
સમ્યગેતદ્યથા પૃષ્ટં યત્ર મુહ્યંતિ જંતવઃ ૪૬.
જેમ યોગ્ય રીતે પૂછાયું છે, જ્યાં સર્વ જીવો ભ્રમિત થાય છે,
પ્રકૃતિઃ પુરુષશ્ચૈવ અનાદી શ્રૃણુમઃ પુરા ૪૬.
પ્રકૃતિ અને પુરુષ બંને અનાદિ છે, એવું આપણે પૂર્વજોથી સાંભળ્યું છે.
તતઃ કાલસ્વબાવાભ્યાં પ્રેરિતા પ્રકૃતિઃ પુરા ૪૬.
પછી સમય અને સ્વભાવના પ્રેરણાથી પ્રકૃતિએ પ્રાચીનકાળે ક્રિયા કરી.
તતસ્તમોમયી સા ચ લીલયા દેવવીક્ષિતા ૪૬.
પછી, એ અંધકારથી ભરેલી પ્રકૃતિને દેવોએ રમતમાં જોઈ.
એવં ત્રિગુણતાં યાતા પ્રકૃતિર્દેવદર્શનાત્ ૪૬.
આ રીતે દેવોના દર્શનથી પ્રકૃતિએ ત્રણ ગુણો ધરાવાનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
તસ્યાઃ પ્રોચ્ચારણાર્થં ચ પ્રવૃત્તઃ સ્વાંશતસ્તતઃ ૪૬.
એના પ્રગટ થવા માટે, પછી તેણે પોતાના અંશમાંથી પ્રવૃત્તિ કરી.
અહંકાર સ્તતો જાતઃ સત્ત્વરાજસતામસઃ ૪૬.
અહંકારમાંથી ત્રણ પ્રકારના સ્વભાવ, એટલે કે શુદ્ધતા, રજોગુણ અને તમોગુણ ઉત્પન્ન થાય છે.
શુદ્ધસત્ત્વે તતો મોક્ષં પ્રવદંતિ મનીષિણઃ ૪૬.
જ્યારે શુદ્ધતા પ્રભુત્વ કરે છે ત્યારે વિદ્વાનો કહે છે કે મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.
જીવાત્મસંજ્ઞાન્સ્વીયાંશાન્વ્યભજત્પરમેશ્વરઃ ૪૬.
પરમેશ્વરે પોતાની જ અંશરૂપે જીવાત્માઓને વિભાજિત કર્યા.
નિઃસરંતિ યથા લોહાત્તપ્તલ્લિંગાત્સ્ફુલિંગકાઃ ૪૬.
જેમ ગરમ લોખંડમાંથી ચિંગારીઓ નીકળે છે, તેમ જીવાત્માઓ પણ પ્રગટે છે.
ઇંદ્રિયાણાં સાત્ત્વિકાચ્ચ ત્રિગુણાનિ ચ તાન્યપિ ૪૬.
ઇન્દ્રિયોની શુદ્ધતાથી પણ ત્રણ ગુણો ઉત્પન્ન થાય છે.
રજસ્તમશ્ચ શોધ્યંતે સત્ત્વેનૈવ મુમુક્ષુભિઃ ૪૬.
મુક્તિ ઇચ્છનાર લોકો માત્ર શુદ્ધતાથી રજોગુણ અને તમોગુણને શુદ્ધ કરે છે.
અહંકારં ચ સંસેવ્ય સાત્ત્વિકીં સિદ્ધિમશ્નુતે ૪૬.
શુદ્ધ અહંકારને અપનાવવાથી મનુષ્ય સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.
સાત્ત્વિકાઃ સર્વદા સેવ્યાઃ સંસારવિજિગીષુભિઃ ૪૬.
જે લોકો સંસારને જીતવા માંગે છે, તેમણે હંમેશા શુદ્ધતાનો આશ્રય લેવો જોઈએ.
સાસ્ત્રાભ્યાસસ્તતો જ્ઞાનં શૌચમિંદ્રિયનિગ્રહઃ ૪૬.
પાછળથી શાસ્ત્રઅભ્યાસ, જ્ઞાન, પવિત્રતા અને ઇન્દ્રિયનિગ્રહ આવે છે.
અન્યાયેન ધનાદાનં તંદ્રી નાસ્તિક્યમેવ ચ ૪૬.
અન્યાયથી ધન મેળવવું, આળસ અને અસ્થિતા પણ થાય છે.
તસ્માદ્બુદ્ધિમુકૈસ્ત્વતૈઃ સાત્ત્વિકૈર્દેવતાં ભજેત્ ૪૬.
અટલ બુદ્ધિ અને અન્ય શુદ્ધ ગુણોથી દેવતાની ઉપાસના કરવી જોઈએ.
બુદ્ધ્યાદ્યૈરેવ મુક્તિઃ સ્યાદેતૈરેવ ચ યાતના॥ ૪૬.
મુક્તિ અને દુઃખ બંને બુદ્ધિ અને તેના સાથી ગુણોથી જ થાય છે.