સોઽપ્યન્યદિચ્છતે ચેચ્ચ કોઽન્યસ્તસ્માદચેતનઃ ૪૬.
જો એ પણ બીજું જ ઇચ્છે છે, તો એથી વધુ અજાગૃત બીજો કોણ?
દિવસે દિવસે મૂઢમાવશંતિ ન પંડિતમ્ ૪૬.
દિવસે દિવસે મૂર્ખો તો વશ થઈ જાય છે, વિદ્વાનો કદી નહીં.
મૂલઘાતિષુ સજ્જંતે બુદ્ધિમંતો ભવદ્વિધાઃ ૪૬.
તમારા જેવા બુદ્ધિશાળી લોકો મૂળને જ સ્પર્શતા વિષયોમાં જ મન લગાવે છે.
શ્રુતિસ્મૃત્યવિરુદ્ધા સા બુદ્ધિસ્ત્વય્યસ્તિ નિર્મલા ૪૬.
તમારી અંદર જે શુદ્ધ સમજ છે, એ વેદ અને સ્મૃતિઓની વિરુદ્ધ નથી.
શારીરમાનસૈર્દુઃખૈર્ન સીદંતિ ભવદ્વિધાઃ ૪૬.
તમારા જેવા લોકો શરીર કે મનના દુઃખથી કદી ડગતા નથી.
આપત્સુ ચ ન મુહ્યંતિ નરાઃ પંડિતબુદ્ધયઃ ૪૬.
મુશ્કેલીમાં પણ જ્ઞાની અને સમજદાર માણસો ગભરાતા નથી.
તયોર્વ્યાસસમાસાભ્યાં શમોપાયમિમં શ્રૃણુ ૪૬.
હવે સંક્ષિપ્ત અને વિસ્તૃત રીતે, શાંતિ મેળવવાનો ઉપાય મારી પાસેથી સાંભળો.
ચતુર્ભિઃ કારણૈર્દુઃખં શીરીરં માનસં ચ યત્ ૪૬.
શરીર અને મનના દુઃખ ચાર કારણોથી થાય છે.
દ્વિપ્રકારં મહાકષ્ટં દ્વયોરેતદુદાહૃતમ્ ૪૬.
આ મોટું દુઃખ બે પ્રકારનું છે, અને બંનેમાં જોવા મળે છે.
અયઃપિંડેન તપ્તેન કુંભસંસ્થમિવોદકમ્ ૪૬.
જેમ લાલ લોખંડની ગોળીથી વાસણમાં રાખેલું પાણી ગરમ થાય છે,
વ્યાધેરાધેશ્ચ પ્રશમઃ ક્રિયાયોગદ્વયેન તુ ૪૬.
એ જ રીતે રોગ અને પીડાનો શમન પણ બે પ્રકારની ક્રિયાથી થાય છે.
પ્રશાંતે માનસે હ્યસ્ય શારીરમુપશામ્તિ ૪૬.
જ્યારે મન શાંત થાય છે, ત્યારે શરીરનું દુઃખ પણ ઓસરે છે.
સ્નેહાચ્ચ સજ્જનો નિત્યં જન્તુર્દુઃખમુપૈતિ ચ ૪૬.
સંબંધના કારણે સારા માણસને સતત દુઃખ અનુભવાય છે.
શોકહર્ષૌ તથાયાસઃ સર્વં સ્નેહાત્પ્રવર્તતે॥ ૪૬.
શોક, આનંદ અને મહેનત—બધું સંબંધથી જ ઊભું થાય છે.
સ્નેહાત્કરણરાગશ્ચ પ્રજજ્ઞે વૈષયસ્તથા ૪૬.
સંબંધથી ઇન્દ્રિયોમાં આસક્તિ અને વિષયોની ઇચ્છા જન્મે છે.
ત્યાગી તસ્માન્ન દુઃખી સ્યાન્નર્વૈરો નિરવગ્રહઃ ૪૬.
એથી, જે ત્યાગી છે, જેને કોઈ સાથે વૈર નથી અને જે લાલચથી મુક્ત છે, એ કદી દુઃખી થતો નથી.
તસ્માત્સ્નેહં ન લિપ્સેન મિત્રેભ્યો ધનસંચયાત્ ૪૬.
એથી, મિત્રો કે ધનના સંગ્રહમાં કદી સંબંધ પેદા કરવો નહીં.
જ્ઞાનાન્વિતેષુ સિદ્ધેષુ શાસ્ત્રૂજ્ઞેષુ કૃતાત્મસુ ૪૬.
જેઓ જ્ઞાનથી ભરપૂર, સિદ્ધ, શાસ્ત્રજ્ઞ અને આત્મસંયમી છે,
રાગાભિભૂતઃ પુરુષઃ કામેન પરિકૃષ્યતે ૪૬.
જે માણસ રાગમાં ફસાઈ જાય છે, એ ઇચ્છા દ્વારા ખેંચાતો રહે છે.
તૃષ્ણા હિ સર્વપાપિષ્ઠા નિત્યોદ્વેગકરી મતા ૪૬.
કામના બધામાં સૌથી પાપી અને હંમેશા ચિંતા લાવનાર માનવામાં આવે છે.
યા દુસ્ત્યજા દુર્મતિભિર્યા ન જીર્યતઃ ૪૬.
જે દુર્વૃત્તિવાળાઓ માટે છોડવી અઘરી છે અને જે કદી નાશ પામતી નથી,
અનાદ્યંતા તુ સા તૃષ્ણા હ્યંતર્દેહગતા નૃણામ્ ૪૬.
એ તૃષ્ણા તો અનાદિ અને અનંત છે, જે મનુષ્યના શરીરમાં વસે છે.
યથૈવૈધઃ સમુત્થેન વહ્નિના નાશમૃચ્છતિ ૪૬.
જેમ લાકડાંથી સળગેલી અગ્નિ સહેલાઈથી બુઝી નથી જતી,
તસ્માલ્લોભો ન કર્તવ્યઃ શરીરે ચાત્મબંધુષુ ૪૬.
એટલે લોભ કદી કરવો નહીં, ને પોતાનાં શરીર કે પરિવાર માટે પણ નહીં.
અહો બાલ ન બાલસ્ત્વં મતો મે ત્વાં નમામ્યહમ્ ૪૬.
અરે બાલક, તું સાચે બાલક નથી; મારા દ્રષ્ટિએ, હું તને નમન કરું છું.
કામક્રોધાવહંકારમિંદ્રિયાણિ ચ માનવાઃ ૪૬.
મનુષ્યોમાં કામ, ક્રોધ, અહંકાર અને ઇન્દ્રિયોની વૃત્તિઓ,
અહમેષ મમેદં ચ કાર્યમીદૃશકસ્ત્વહમ્ ૪૬.
'હું આ છું, આ મારું છે, આ કામ આવું છે, હું આવો છું'—
પરિહાર્યઃ ય ચેત્તં ચ વિનોન્મત્તઃ પ્રકીર્યતે ૪૬.
જે આ બધું અને મનને છોડી દે છે, એ પાગલપનથી મુક્ત થઈ જાય છે.
કથં સ્વર્ગો મુમુક્ષા વા સાધ્યતે દૃષદા યથા ૪૬.
પછી સ્વર્ગ કે મુક્તિ પથ્થર જેવી દૃઢતાથી કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય?
બાહ્યાનામાંતરાણાં વા વિના તં તૃણવદ્વિદુઃ ૪૬.
એ વિના, બહારના કે અંદરના બધાં જ્ઞાનને જ્ઞાની લોકો તણખલાં સમાન માને છે.