આકાશે દદૃશે નાતિદૂરે કિમપિ નિર્મલમ્
આકાશમાં, બહુ દૂર નહીં, કંઈક શુદ્ધ અને નિર્મળ વસ્તુ દેખાઈ.
યદ્વા મૃણાલં તત્સિંધૌ વિયત્યસ્યાં કુતસ્તુ સઃ
શું એ દરિયામાં કમળની ડાળ છે કે આકાશમાં છે? એ ત્યાં કેવી રીતે હોઈ શકે?
અબોધિ કેતકીબર્હમિતિ રાજીવજન્મના
કમળમાંથી જન્મેલા એ સમજ્યો કે એ તો કેતકીનું પાંદડું છે.
હિરણ્યગર્ભો વિમલમગૃહ્ણાત્કેતકચ્છદમ્
હિરણ્યગર્ભે એ નિર્મળ કેતકીનું પાંદડું ઉઠાવ્યું.
વર્ષાણાં શતસાહસ્રમુત્પત્યૈવં વિહાયસા
એ રીતે તે લાખ વર્ષ સુધી આકાશમાં ઉડતો રહ્યો.
અચિંતયત્પદ્મસૂતિરત્યંતં વિહતાશયઃ
કમળમાંથી જન્મેલા, આશા તૂટી ગઈ, તો ઊંડા વિચારોમાં પડી ગયો.
અનિર્વ્યૂઢપ્રતિજ્ઞાવાન્નીચતામપિ સંશ્રિતઃ 1.3.2.12.
પ્રતિજ્ઞા અધૂરી રહી, તો તે નમ્રતામાં પણ આશરો લીધો.
અહમેતત્પરીક્ષાયાં ક્વ પરિચ્છિન્ન પૌરુષઃ પ્રધ્વંસંત ઇવાંગાનિ પતામીવાહમપ્યધઃ
આ પરીક્ષામાં મારું બળ ક્યાં છે? મારા અંગો તૂટી રહ્યા છે, જાણે હું પણ નીચે પડી રહ્યો છું.
કિં વાન્યદ્બહુનોક્તેન સહ નિશ્વાસવાયુભિઃ
આવી ઘણી વાતો અને ઉંડી ઉંડી ઉચ્છ્વાસ વચ્ચે હવે વધુ શું કહેવું?
અહંકારમદગ્રંથિરયં ત્રુટતુ ચિત્તતઃ
મારા મનમાંથી આ અહંકાર અને ગર્વની ગાંઠ તૂટી જાય.
યદેષ રોદઃકુહરપરિણાહાધિકોદ્યમઃ
કારણ કે આ પ્રયત્ન તો આખા જગતની હદને પણ વટાવી ગયો છે.
તદસ્ય તેજસાં રાશેર્નાહં નારાયણોઽથવા
આ તેજના ઢગલામાં, હું ન તો નારાયણ છું, ન બીજું કોઈ.
ઇતો નોત્પતિતું શક્તિરસ્તિ મે તન્નિવર્ત્તયે
હું અહીંથી ઊઠી શકતો નથી અને એને પાછું ફેરવી શકવાનો પણ મારે પાસે બળ નથી.
પ્રત્યભાષત તં કસ્ત્વં કુતો વા પ્રાપ્તવાનિતિ
તેણે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? અને અહીં ક્યાંથી આવ્યા છો?
કેતકચ્છદ એવાસં સચૈતન્યઃ શિવાજ્ઞયા
શિવજીની આજ્ઞાથી, હું ચેતનાવાળો કેતકીનો પાન હતો.
ભૂલોક ઇચ્છયા વસ્તું તતઃ સંપ્રાપ્તવાનહમ્
પૃથ્વી પર રહેવાની ઈચ્છાથી, હું અહીં આવ્યો છું.
ઇત્થં શ્રુત્વા કેતકીબર્હવાચં લબ્ધ્વાશ્વાસં તં કિલાંભોજભૂતિઃ 1.3.2.12.
કેતકીના પાનના શબ્દો સાંભળી, કમળથી જન્મેલા બ્રહ્માજીને આશ્વાસન મળ્યું.
ઈદૃશ્યઃ પરિતો લગ્ના યસ્મિન્બ્રહ્માંડકોટયઃ
આ એકના ચારે બાજુ અનેક બ્રહ્માંડો જોડાયેલા છે.
ચતુર્યુગાયુતૈર્યાતં તતો નિપતતો મમ
ચાલીસ હજાર યુગ પસાર કર્યા પછી, હું નીચે પડ્યો.
ઇતિ બ્રુવાણમેનં ચ નમસ્કૃત્ય સરોજભૂઃ
એમ બોલતા, કમળથી જન્મેલા બ્રહ્માજીએ તેને વંદન કર્યું.
બ્રહ્મોવાચ બ્રહ્મણા હિ મયા સ્પર્દ્ધા વિષ્ણુના સહ નિર્મિતા
બ્રહ્માજીએ કહ્યું: 'મારા અને વિષ્ણુજી વચ્ચે સ્પર્ધા ઊભી કરી હતી.'
દ્વાભ્યામપીદમાવાભ્યાં વિસ્મૃતં શિવવૈભવમ્
અમણે બંનેએ શિવજીનું મહિમા ભૂલી ગયા છે.
હ્રેપણી સંકથા તાવદાસ્તામદ્યાપ્યહં યતઃ
એ શરમજનક વાતને હવે છોડી દઈએ, કારણ કે હું હજુ પણ—
સખ્યં સાપ્તપદીનં હિ કથ્યતે તદ્ભવાન્મયિ
સાત પગલાં સાથેની મિત્રતાની વાત કહેવાય છે; તમે મને એવો મિત્ર માનો.
અસંસ્તુતધિયં હિત્વા કર્તુમર્હસ્યનુગ્રહમ્
જેના મનમાં સ્તુતિ નથી, તેમને છોડીને તમે કૃપા કરવી જોઈએ.
હંસકોલાકૃતી દધ્વો મિથઃ સામ્યં વ્યપોહિતુમ્ 1.3.2.13.
હંસ અને વરાહનું રૂપ ધારણ કરીને, અમે બંનેએ આપસમાં સમાનતા દૂર કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
ન જાને મમ ચાસ્યાગ્રં દિદૃક્ષોરીદૃક્ષી દશા
મને એ અંત જોવા માટેની એવી તીવ્ર ઈચ્છાની સ્થિતિ ખબર નથી.
જાતશ્રમોઽસ્મિ નિતરાં વિયુજ્ય ઇવ ચાસુભિઃ
હું ખૂબ જ થાકી ગયો છું, જાણે પ્રાણોથી અલગ થઈ ગયો હોઉં.
તન્મે કુરુષ્વ મિત્રસ્ય સફલાં યાચનામિમામ્
મિત્ર તરીકે મારી આ વિનંતી સફળ કરો.
તત્ત્વયા કરણીયૈવં પ્રાર્થનૈષા કૃતાંજલિઃ
આ કામ તમારે જ કરવું જોઈએ; હું હાથ જોડીને આ વિનંતી કરું છું.