વિસાધિતવ્યાન્યન્નાનિ સ્વશક્ત્યા દેવપિતૃષુ ૪૫.
પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અન્ન દેવતાઓ અને પિતૃઓને અર્પણ કરવું જોઈએ.
કેચિચ્છંસંતિ ચૈશ્વર્યં નંદભદ્રો ન મન્યતે ૪૫.
કેટલાક લોકો સંપત્તિની પ્રશંસા કરે છે, પણ નંદભદ્ર એ રીતે નથી માનતા.
વધબંધનિરોધેન પીડયંતિ દિવાનિશમ્ ૪૫.
બાંધવું, મારવું અને રોકવું—આ રીતે દિવસ-રાત દુઃખ આપતા રહે છે.
માતુઃ પિતુર્વા બલિનઃ ક્રેતુરગ્નેઃ શુનોઽપિ વા ૪૫.
એ વસ્તુ માતા, પિતા, શક્તિશાળી, ખરીદનાર, અગ્નિ કે કૂતરા—even—કોઈની પણ હોય શકે.
ઐશ્વર્યમદપાપિષ્ઠા મહામદ્યમદાદયઃ ૪૫.
સૌથી ખરાબ તો એ છે કે, સંપત્તિ અને ઐશ્વર્યથી માન અને ઘમંડ આવે છે.
આત્મવત્સર્વભૃત્યેષુ શ્રિયા નૈવ ચ માદ્યતિ॥ ૪૫.
જેવી રીતે પોતાને માટે આનંદ થાય છે, તેવી રીતે સર્વ ભૃત્યોમાં સંપત્તિથી ખુશી અનુભવતા નથી.
આત્મપ્રત્યયવાન્દેહી ક્વેશ્વરશ્ચેદૃશોઽસ્તિ હિ ૪૫.
જ્યારે માણસને પોતાનો વિશ્વાસ હોય, ત્યારે આવા સ્વામીની શું જરૂર છે?
સ્વશક્ત્યા સર્વ ભૂતેષુ યદસૌ ન પરાઙ્મુખઃ ૪૫.
પોતાની શક્તિથી એ કોઈ પણ જીવ પ્રત્યે ઉદાસીન રહેતો નથી.
શ્રમેણ સંકરાત્તાપશીતવાતક્ષુધા તૃષા ૪૫.
મહેનત, ગડમથલ, ગરમી, ઠંડી, પવન, ભૂખ અને તરસથી—
સૌખ્યેન વા ધનસ્યાપિ શ્રદ્ધયા સ્વલ્પગોર્થવાન્ ૪૫.
કે પછી સુખ અને ધન હોવા છતાં, શ્રદ્ધાથી, થોડામાં સંતોષ માનતો રહે છે.
સદા શુચિર્દેવયાજી તીર્થસારં ગૃહેગૃહ ૪૫.
એ હંમેશા શુદ્ધ છે, દેવપૂજા કરે છે અને દરેક ઘરમાં તીર્થનું સાર છે.
આત્મા પુનાતિ પાપાનિ યદિ પાપાન્નિવર્તતે ૪૫.
પાપથી દૂર રહે તો આત્મા પાપોને શુદ્ધ કરી દે છે.
એકીકૃત્ય સદા ધીમાન્નંદભદ્રઃ સમાસ્થિતઃ ૪૫.
નંદભદ્ર હંમેશા બુદ્ધિશાળી રહી, બધું એક કરી, સ્થિર રહ્યો.
વાસવપ્રમુખાઃ સર્વે વિસ્મયં ચ પરં યયુઃ ૪૫.
વાસવ અને બધા દેવતાઓ અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
સ નંદભદ્રં ધર્મિષ્ઠં પુનઃ પુનરસૂયત ૪૫.
તે ધર્મમાં સ્થિર એવા નંદભદ્રને વારંવાર જન્મ આપતો રહ્યો.
સ સદા નંદભદ્રસ્ય વિલોકયતિ ચાંતરમ્ ૪૫.
તે હંમેશા નંદભદ્રના હૃદયમાં ઝાંકી કરતો હતો.
સ્વભાવ એવ ક્રૂરાણાં નાસ્તિકાનાં દુરાત્મનામ્ ૪૫.
ક્રૂર, નાસ્તિક અને દુષ્ટ લોકોનું સ્વભાવ એવું જ હોય છે.
તતસ્ત્વેવં વર્તતોઽસ્ય નંદભદ્રસ્ય ધીમતઃ ૪૫.
એ રીતે જ્ઞાનવાન નંદભદ્ર પોતાનું જીવન વિતાવતો રહ્યો.
તચ્ચ દૈવકૃતં મત્વા ન શુશોચ મહામતિઃ ૪૫.
આ બધું દૈવનું કાર્ય છે એમ માનીને મહાન બુદ્ધિવાન દુઃખી થયો નહીં.
તતોઽસ્ય સુપ્રિયા ભાર્યા સર્વૈઃ સાધ્વીગુણૈર્યુતા ૪૫.
પછી તેની પ્રિય પત્ની, સર્વ ગુણોથી યુક્ત,
વિનાશમાગતા પાર્થ કનકાનામ નામતઃ ૪૫.
પાર્થ, કનક નામની એ સ્ત્રી વિનાશ પામી.
શુશોચ હા કષ્ટમિતિ પાપોહમિતિ ચાસકૃત્ ૪૫.
તે વારંવાર 'હાય, કેટલું દુઃખદ છે! હું પાપી છું' એમ વિલાપ કરતો રહ્યો.
ઉપાવ્રજ્ય ચ હા કષ્ટં બ્રુવંસ્તં નંદભદ્રકમ્ ૪૫.
નંદભદ્ર પાસે જઈને તે સતત 'હાય, કેટલું દુઃખદ છે!' એમ કહેતો રહ્યો.
હા નંદભદ્ર યદ્યેવં તવાપ્યેવંવિધં ફલમ્ ૪૫.
'હાય નંદભદ્ર, જો આવું છે તો આવું જ ફળ તને પણ મળ્યું છે.'
ઇત્યાદિ બહુધા પ્રોચ્ય તત્તદ્વાક્યં તતસ્તતઃ ૪૫.
આ રીતે અનેક રીતે, વારંવાર વિવિધ વાતો કહેતો રહ્યો.
નંદભદ્ર સદા તુભ્યં વક્તુકામોસ્મિ કિંચન ૪૫.
નંદભદ્ર, હું હંમેશાં તને કંઈક કહેવા ઇચ્છું છું.
અપ્રસ્તાવં બ્રુવન્વાક્યં બૃહસ્પતિરપિધ્રુવમ્ ૪૫.
અપ્રસંગે વાત બોલવામાં તો બૃહસ્પતિ પણ કદીક ચૂકી જાય છે.
બ્રૂહિબ્રૂહિ ન મે કિંચિત્સાધુ ગોપ્યં પ્રિયં પરમ્ ૪૫.
કહે, કહે! મારા માટે કંઈ પણ સારા, ગુપ્ત કે પ્રિય એવી વાત નથી.
નવભિર્નવભિશ્ચૈવ વિમુક્તં વાગ્વિદૂષણૈઃ ૪૫.
નવ નવ વાણીના દોષોથી મુક્ત થયેલો,
સૌક્ષ્મ્યં સંખ્યાક્રમશ્ચાપિ નિર્ણયઃ સપ્રયોજનઃ ૪૫.
સૂક્ષ્મતા, ગણતરી, ક્રમ, નિશ્ચય અને હેતુ,