ઐતરેયઃ કસ્ય પુત્રો નિવાસઃ ક્વાસ્ય વા મુને ૪૨.
મુનિ, એ ઐતરેય કોના પુત્ર હતા અને તેમનું નિવાસસ્થાન ક્યાં હતું?
અસ્મિન્નેવ મમ સ્થાને હારીતસ્યાન્વયેઽભવત્॥ ૪૨.
મારા આ સ્થાન પર, હારીત વંશમાં તેમનો જન્મ થયો હતો.
માંડૂકિરિતિ વિપ્રાગ્ર્યો વેદવેદાંગપારગઃ॥ ૪૨.
માણ્ડૂકી નામના એક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ હતા, જેમણે વેદો અને તેમના અંગોમાં સંપૂર્ણ પાંડિત્ય મેળવ્યું હતું.
તસ્યાસી દિતરા નામ ભાર્યા સાધ્વીગુણૈર્યુતા ૪૨.
તેમની પત્નીનું નામ ઇતરાં હતું, જે સારા ગુણોથી યુક્ત હતી.
સ ચ બાલ્યાત્પ્રભૃત્યેવ પ્રાગ્જન્મન્યનુશિક્ષિતમ્ ૪૨.
તે બાળકપણથી જ, પોતાના પૂર્વજન્મના સંસ્કારો પ્રમાણે શિક્ષિત થયો હતો.
ન શ્રૃણોતિ ન વક્ત્યેવ મનસાપિ ચ કિંચન ૪૨.
તે સાંભળતો નથી, બોલતો પણ નથી અને મનમાં પણ કશું વિચારે નહીં.
તતો મૂકોઽયમિત્યેવ નાનોપાયૈઃ પ્રબોધિતઃ ૪૨.
આથી, તેને ‘મૂક’ કહેવાયો અને અનેક પ્રયત્નો છતાં તે જાગૃત થયો નહીં.
તતો નિશ્ચિત્ય મનસા જડોયમિતિ ભારત ૪૨.
પછી મનમાં નક્કી કર્યું કે આ તો જડ છે, હે ભારત.
પિંગાનામ ચ સા ભાર્યા તસ્યાઃ પુત્રાશ્ચ જજ્ઞિરે ૪૨.
તેણી પત્નીનું નામ પિંગા હતું અને તેના પુત્રો જન્મ્યા હતા.
યજ્ઞેષુ શાંતિહોમેષુ દ્વિજૈઃ સર્વત્ર પૂજિતાઃ ૪૨.
યજ્ઞો અને શાંતિહોમોમાં, બધા દ્વિજોએ તેમને સર્વત્ર સન્માન આપ્યો હતો.
જજાપ પરમં જાપ્યં નાન્યત્ર કુરુતે શ્રમમ્ ૪૨.
તે પરમ જાપ્ય મંત્રનું જાપ કરતો અને બીજે ક્યાંય પ્રયત્ન કરતો નહોતો.
દાર્યમાણેન મનસા તનયં વાક્યમબ્રવીત્ ૪૨.
મન દુ:ખથી ભરાઈ ગયેલું હોવાથી, તેણે પોતાના પુત્રને આ રીતે કહ્યું.
નાર્યાસ્તસ્યા નૃલોકેઽત્ર વરૈવાજનનિઃ સ્ફુટમ્ ૪૨.
આ લોકમાં સ્ત્રીઓમાં એવી કોઈ નથી જે પુત્રપ્રાપ્તિમાં પિંગા જેટલી ભાગ્યશાળી હોય.
પિંગેયં કૃતપુણ્યા વૈ યસ્યાઃ પુત્રા મહાગુણાઃ ૪૨.
આ પિંગા ખરેખર પુણ્યવંતી છે, જેના પુત્રોમાં મહાન ગુણો છે.
તદહં પુત્ર દુર્ભાગ્યા મહીસાગરસંગમે ત્વમપ્યેવં મહામૌની નન્દ ભક્તો હરેશ્ચિરમ્॥ ૪૨.
એથી, પુત્ર, હું તો દુર્ભાગ્યવાળી છું; પૃથ્વી અને સમુદ્રના સંગમમાં, તું પણ, નંદ, મહાન મૌનવ્રતી છે અને હરીનો લાંબા સમયથી ભક્ત છે.
ઇતિ માતુર્વચઃ શ્રુત્વા પ્રહસન્નૈતરેયકઃ॥ ૪૨.
માતાના શબ્દો સાંભળી, ઇતરાનો પુત્ર સ્મિત કરી ઉઠ્યો.
ધ્યાત્વા મુહુર્તં ધર્મજ્ઞો માતરં પ્રણતોઽબ્રવીત્ ૪૨.
થોડો સમય ધ્યાન કરીને, ધર્મને જાણનારા પુત્રએ માતાને વંદન કરીને કહ્યું.
અશોચ્યે શોચસિ શુભે શોચ્યે નૈવાઽપિ શોચસિ ૪૨.
માતા, તું જેને માટે શોક કરવો ન જોઈએ તેના માટે શોક કરે છે, અને જેને માટે કરવો જોઈએ તેના માટે શોક કરતી નથી.
મૂર્ખાચરિતમેતદ્ધિ મન્માતુરુચિતં ન હિ ૪૨.
માતા, આ વર્તન મૂર્ખાઈભર્યું છે; તને માટે એ યોગ્ય નથી.
પ્રપશ્યંતિ યથા રાત્રૌ ખદ્યોતં દીપવત્સ્થિતમ્ ૪૨.
જેમ રાત્રે લોકો કીડિયાંને દીવા સમાન જુએ છે, તેમ...
એવંવિધં હિ માનુઽયમા ગર્ભાદિતિ કષ્ટદમ્ અસ્થિપટ્ટતુલાસ્તમ્ભે સ્નાયુબન્ધેન યંત્રિતે॥ ૪૨.
માનવ જન્મનું સ્થાન એ ખુબજ દુખદાયક છે, હાડકાં અને સાંધાંના બંધથી બનેલું, અને નસોની ગાંઠથી બાંધાયેલું છે.
રક્તમાંસમદાલિપ્તે વિણ્મૂત્રદ્રવ્યભાજને ૪૨.
આ શરીર લોહી અને માંસથી લપેટાયેલું છે, અને તે વિસર્જન તથા મૂત્રના પદાર્થોનું પાત્ર છે.
વદનૈકમહાદ્વારે ષડ્ગવાક્ષવિતભૂષિતે ૪૨.
મોઢા જેવું એક મોટું દ્વાર છે, અને છ અંગો, આંખો તથા અન્ય અવયવો વડે શોભાયમાન છે.
નાડીસ્વેદપ્રવાહે ચ કાલવક્ત્રાનલસ્થિતે ૪૨.
આમાં નાડીઓથી સતત પરસેવો વહે છે, અને સમયના અગ્નિના મુખમાં સ્થિત છે.
ગુણત્રયમયી ભાર્યા પ્રકૃતિસ્તસ્ય તત્ર ચ ૪૨.
તેની પત્ની ત્રણ ગુણોથી બનેલી છે; અને પ્રકૃતિ પણ ત્યાં હાજર છે.
અપત્યાન્યસ્ય હા કષ્ટમેવં મૂઢઃ પ્રવર્તતે ૪૨.
છતાં પણ, મૂર્ખ મનુષ્ય સંતાન માટે દુઃખ સહન કરીને પણ પ્રયત્ન કરે છે.
સ્રોતાંસિ યસ્ય સતતં પ્રસ્રવંતિ ગિરેરિવ ૪૨.
જેમ પર્વતમાંથી ધારા સતત વહે છે, તેમ તેની નાડીઓ સતત વહે છે.
સર્વાશુચિનિધાનસ્ય શરીરસ્ય ન વિદ્યતે ૪૨.
આ શરીર સર્વ અશુદ્ધિઓનું ઘર છે, તેમાં કશું શુદ્ધ નથી.
સ્પૃષ્ટ્વા સ્વદેહસ્રોતાંસિ મૃત્તોયૈઃ શોધ્યતે કરઃ ૪૨.
પોતાના શરીરની નાડીઓને સ્પર્શ કર્યા પછી, હાથને માટી અને પાણીથી ધોઈને શુદ્ધ કરવામાં આવે છે.
કાયઃ સુગન્ધતોયાદ્યૈર્યત્નેનાપિ સુસંસ્કૃતઃ ૪૨.
શરીરને સુગંધિત પાણી વગેરેથી મહેનતપૂર્વક સુંદર રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે.