માર્કણ્ડેય ઉવાચ આજ્ઞાપય વિભો મહ્યં યથા શંભુઃ સનાતનઃ
માર્કંડેયએ કહ્યું: હે પ્રભુ, મને આજ્ઞા આપો કે શાશ્વત શંભુએ કેવી રીતે વર્તન કર્યું હતું.
યદેવ દેવો વિદધે દયયા ભક્તવત્સલઃ
જે પણ દેવએ કર્યું, તે બધું ભક્તો માટેની દયાથી જ કર્યું.
અથોદસ્થાત્તયોર્મધ્યે તથા વિવદમાનયોઃ
પછી, જ્યારે એ બંને વચ્ચે વાદવિવાદ ચાલી રહ્યો હતો,
મહતા જૃંભમાણેન તસ્ય બ્રહ્માંડભેદિનઃ
ત્યારે એક મહાન પ્રકાશ પ્રગટ્યો, જેના તેજથી બ્રહ્માંડ ફાટી ગયું.
વિષ્વગ્વિવર્ણતા તસ્ય જ્યોતિર્લિંગસ્ય તેજસા
એ જ્યોતિર્લિંગના તેજથી સર્વત્ર બધું રંગહીન થઈ ગયું.
તીવ્રૈસ્તસ્ય મહાજ્વાલૈઃ શોષિતા ઇવ સાગરાઃ
એના પ્રખર જ્વાળાઓથી મહાસાગરો જાણે સુકાઈ ગયા હોય એમ લાગ્યું.
વ્યદ્યોતંત દિવિ પ્રાગ્વદ્વહાસ્તારાગણૈઃ સહ
એ પ્રકાશ આકાશમાં અગાઉની જેમ જ, અનેક તારાઓ સાથે ઝગમગતું હતું.
તેજસા તસ્ય શોણેન ગૈરિકેણેવ રંજિતાઃ
એના લાલ તેજથી બધું જાણે ગેરૂના રંગથી રંગાઈ ગયું હોય એમ લાગ્યું.
સમુદ્રાસ્તત્પ્રતિચ્છાયાનિર્ભરાશ્લિષ્ટ યાદસઃ
સમુદ્રો એ પ્રકાશની પડછાયાથી ભરાઈ ગયા અને જલચરોએ તેમને ઘેરી લીધા.
પ્રવાલગુચ્છૈઃ પ્રત્યગ્રૈર્લંબિતા ઇવ પાદપાઃ 1.3.2.10.
વૃક્ષો જાણે તાજા મોતી જેવા પ્રવાલના ગુચ્છોથી શોભાયમાન થઈ ગયા હોય એમ લાગ્યા.
મહી કુંકુમલિપ્તેવ દિશઃ સિંદૂરિતા ઇવ
પૃથ્વી એવી લાગતી હતી જાણે કે તે કુંકુમથી રંગાઈ ગઈ હોય, અને દિશાઓ પણ સિંધૂરથી રંગાઈ હોય તેમ દેખાતી હતી.
બ્રહ્માંડકર્પરમભૂત્તન્મહઃ પૂરિતાંતરમ્
આ તેજસ્વી પ્રકાશે આખા બ્રહ્માંડને જાણે તેની સપાટીની જેમ ભરાઈ લીધું હતું.
એવં પ્રવર્દ્ધમાનેન તેજઃસ્તમ્ભેન તેન ચ
આ રીતે, જ્યારે એ તેજનો સ્તંભ સતત વધતો જતો હતો,
તેજોલિંગં તદાશ્ચર્યં દૃષ્ટ્વા ત્યક્તમિથઃ ક્રુધૌ
એ અજોડ તેજરૂપ લિંગને જોઈને, એમણે એકબીજાની ઉપરનો ગુસ્સો છોડી દીધો.
કિમેષ વસુધાં ભિત્ત્વા શેષાદીનાં ફણાભૃતામ્
શું આ પૃથ્વીને ભેદી ને, શેષ અને બીજા સાપોના ફણમાંથી નીકળ્યું છે?
કિં વા કલ્પાંતસુલભપ્રાદુર્ભાવાઃ પ્રભાકરાઃ
કે પછી, કલ્પના અંતે જેવું સૂર્ય દેખાય છે, એ પ્રકાશ છે?
આહોસ્વિન્મેઘ સંઘર્ષાદ્વિતતા વ્યોમમધ્યતઃ
કે શું વાદળો વચ્ચે ઘર્ષણથી આ પ્રકાશ આકાશના મધ્યમાં ફેલાઈ ગયું છે?
પ્રતિઘ્નન્નેષ તેજોભિરક્ષ્ણોઃ શક્તિમનુક્ષણમ્
કે શું એ તેજ તેના કિરણોથી સતત તમારી આંખોની શક્તિને પરત ફેંકી રહ્યું છે?
એષ ઉદ્દીપ્યમાનોઽપિ સંતાપાય ન કલ્પતે
આ તેજ જળતી હોવા છતાં, એ કોઈને પણ દાઝતું નથી.
એતસ્ય કાંતિસંક્રાંત્યા જગદેવ ન કેવલમ્ 1.3.2.10.
આ તેજની કાંતિ ફેલાતી હોવાથી, માત્ર જગત જ નહીં,
કસ્માદેષ સમુત્પન્નઃ કિં મૂલઃ કિમુપાધિકઃ
આ પ્રકાશ ક્યાંથી ઉત્પન્ન થયું છે? તેનો મૂળ શું છે, અને કારણ શું છે?
કિયાનવધિરેતસ્ય વિષ્વક્તિર્યગધોર્ધ્વતઃ
આ પ્રકાશ કેટલું દૂર, કયા કયા દિશામાં, આડાં અને ઊંચે સુધી ફેલાયું છે?
તદેતદખિલં જ્ઞાતું મનઃ પર્યુત્સુકં મુહુઃ
આ બધું જાણવાની મનમાં વારંવાર ઉથલપાથલ થતી રહે છે.
ઇતિ ચિંતાભરાક્રાંતૌ તેજઃસ્તંભાવલોકનાત્
આ રીતે, અનેક વિચારોના ભારથી ઘેરાઈને, તેજના સ્તંભને જોઈને,
અભાષત ચ ગોવિંદઃ સુતરામેવ ગર્વિતમ્
ગોવિંદે વધુ ગર્વથી બોલ્યા,
સત્યમેવ પરીક્ષાયૈ નિકષઃ સમુપસ્થિતઃ
હવે સાચી પરિક્ષા માટે અવસર આવી પહોંચ્યો છે.
અમુષ્ય તેજસાં રાશેરપરિચ્છેદ્યસંપદઃ
આ તેજના ઢગલાની સીમા કોઈ નક્કી કરી શકે એવી નથી,
યઃ પશ્યેન્મૂલમગ્રં વા તેજસોસ્ય સ્વયંભુવઃ
જે આ સ્વયંભૂ તેજનું મૂળ કે ટોચ જોઈ શકે,
તેજસોતિમહતો બભૂવતુઃ સ્પર્ધયા વિરચિતોદ્યમૌ મિથઃ
બન્ને વચ્ચે સ્પર્ધાથી, બંનેએ મહાન તેજ મેળવી લીધું, એક બીજાને હરાવવા માટે દૃઢ નિશ્ચયથી પ્રયત્ન કર્યો.
ભેજે વિરંચિસ્તસ્યાગ્રં દ્રક્ષ્યામીતિ કૃતોદ્યમઃ
બ્રહ્માજીએ એ શ્રેષ્ઠ સ્થાન તરફ આગળ વધ્યા, એને જોવા માટે મનમાં પક્કો ઇરાદો કર્યો.