પક્ષમાસર્તુવર્ષાદિકાલસ્ય નિયમો ગતઃ
પક્ષ, માસ, ઋતુ અને વર્ષ દ્વારા સમયની ગતિ બંધ થઈ ગઈ.
ઇન્દ્રાદયો લોકપાલા મરીચ્યાદ્યા મહર્ષયઃ
ઇન્દ્ર અને બીજા લોકપાલો, તથા મરીચિ જેવા મહર્ષિઓ,
એવં જાતે મહાક્ષોભે ભૂતાક્રન્દપ્રચોદિતઃ
આ રીતે, જ્યારે મોટો ઉથલપાથલ થયો અને સર્વ જીવોના રડવાના અવાજથી એ ઉદ્ભવ્યો,
વ્યચિંતયચ્ચ વિશ્વાત્મા વિશ્વસંરક્ષણોદ્યતઃ
ત્યારે સર્વજ્ઞાત્મા, જે જગતની રક્ષા કરવા તત્પર હતા, તેમણે મનમાં ઊંડો વિચાર કર્યો.
સ્વામિનં સકલૈશ્વર્યદાતારં માં મદોદ્ધતૌ 1.3.2.9.
તે સમયે તેણે મને, સર્વ સંપત્તિ આપનાર અને સ્વામી, મારા અહંકારભર્યા અવસ્થામાં વિચાર કર્યો.
અહો મોહસ્ય માહાત્મ્યં વદિમૌ દ્રુહિણાચ્યુતૌ
અરે, મોહની મહિમા કેટલી વિશાળ છે! આવો, બ્રહ્મા અને અચ્યૂત, આપણે એ વિશે વાત કરીએ.
અજ્ઞાનતિમિરોદ્ભૂતિ દૂષિતાશયલોચનઃ
અજ્ઞાનના અંધકારથી જન્મેલા, એમના મન અને દ્રષ્ટિ બગડી ગઈ હતી.
કૃતાપરાધાવપ્યેતૌ નિમગ્નૌ મોહસાગરે
ભલે એમણે કોઈ પાપ કર્યું ન હતું, છતાં એ બંને મોહના મહાસાગરમાં ડૂબી ગયા.
ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા માયા વૈવશ્યમેતયોઃ
આ રીતે મનમાં નક્કી કર્યું કે, એ બંને પર માયાના પ્રભાવે ભ્રમ છવાયો છે.
અહોઽનુકમ્પા તરુણેંદુમૌલેઃ સ્વભાવસિદ્ધા ભુવનત્રયેઽસ્મિન્
અરે, તાજા ચાંદની જેવાં શીશધારી ભગવાનની દયા તો ત્રણેય લોકમાં સહજ છે!
માર્કણ્ડેય ઉવાચ આજ્ઞાપય વિભો મહ્યં યથા શંભુઃ સનાતનઃ
માર્કંડેયએ કહ્યું: હે પ્રભુ, મને આજ્ઞા આપો કે શાશ્વત શંભુએ કેવી રીતે વર્તન કર્યું હતું.
યદેવ દેવો વિદધે દયયા ભક્તવત્સલઃ
જે પણ દેવએ કર્યું, તે બધું ભક્તો માટેની દયાથી જ કર્યું.
અથોદસ્થાત્તયોર્મધ્યે તથા વિવદમાનયોઃ
પછી, જ્યારે એ બંને વચ્ચે વાદવિવાદ ચાલી રહ્યો હતો,
મહતા જૃંભમાણેન તસ્ય બ્રહ્માંડભેદિનઃ
ત્યારે એક મહાન પ્રકાશ પ્રગટ્યો, જેના તેજથી બ્રહ્માંડ ફાટી ગયું.
વિષ્વગ્વિવર્ણતા તસ્ય જ્યોતિર્લિંગસ્ય તેજસા
એ જ્યોતિર્લિંગના તેજથી સર્વત્ર બધું રંગહીન થઈ ગયું.
તીવ્રૈસ્તસ્ય મહાજ્વાલૈઃ શોષિતા ઇવ સાગરાઃ
એના પ્રખર જ્વાળાઓથી મહાસાગરો જાણે સુકાઈ ગયા હોય એમ લાગ્યું.
વ્યદ્યોતંત દિવિ પ્રાગ્વદ્વહાસ્તારાગણૈઃ સહ
એ પ્રકાશ આકાશમાં અગાઉની જેમ જ, અનેક તારાઓ સાથે ઝગમગતું હતું.
તેજસા તસ્ય શોણેન ગૈરિકેણેવ રંજિતાઃ
એના લાલ તેજથી બધું જાણે ગેરૂના રંગથી રંગાઈ ગયું હોય એમ લાગ્યું.
સમુદ્રાસ્તત્પ્રતિચ્છાયાનિર્ભરાશ્લિષ્ટ યાદસઃ
સમુદ્રો એ પ્રકાશની પડછાયાથી ભરાઈ ગયા અને જલચરોએ તેમને ઘેરી લીધા.
પ્રવાલગુચ્છૈઃ પ્રત્યગ્રૈર્લંબિતા ઇવ પાદપાઃ 1.3.2.10.
વૃક્ષો જાણે તાજા મોતી જેવા પ્રવાલના ગુચ્છોથી શોભાયમાન થઈ ગયા હોય એમ લાગ્યા.
મહી કુંકુમલિપ્તેવ દિશઃ સિંદૂરિતા ઇવ
પૃથ્વી એવી લાગતી હતી જાણે કે તે કુંકુમથી રંગાઈ ગઈ હોય, અને દિશાઓ પણ સિંધૂરથી રંગાઈ હોય તેમ દેખાતી હતી.
બ્રહ્માંડકર્પરમભૂત્તન્મહઃ પૂરિતાંતરમ્
આ તેજસ્વી પ્રકાશે આખા બ્રહ્માંડને જાણે તેની સપાટીની જેમ ભરાઈ લીધું હતું.
એવં પ્રવર્દ્ધમાનેન તેજઃસ્તમ્ભેન તેન ચ
આ રીતે, જ્યારે એ તેજનો સ્તંભ સતત વધતો જતો હતો,
તેજોલિંગં તદાશ્ચર્યં દૃષ્ટ્વા ત્યક્તમિથઃ ક્રુધૌ
એ અજોડ તેજરૂપ લિંગને જોઈને, એમણે એકબીજાની ઉપરનો ગુસ્સો છોડી દીધો.
કિમેષ વસુધાં ભિત્ત્વા શેષાદીનાં ફણાભૃતામ્
શું આ પૃથ્વીને ભેદી ને, શેષ અને બીજા સાપોના ફણમાંથી નીકળ્યું છે?
કિં વા કલ્પાંતસુલભપ્રાદુર્ભાવાઃ પ્રભાકરાઃ
કે પછી, કલ્પના અંતે જેવું સૂર્ય દેખાય છે, એ પ્રકાશ છે?
આહોસ્વિન્મેઘ સંઘર્ષાદ્વિતતા વ્યોમમધ્યતઃ
કે શું વાદળો વચ્ચે ઘર્ષણથી આ પ્રકાશ આકાશના મધ્યમાં ફેલાઈ ગયું છે?
પ્રતિઘ્નન્નેષ તેજોભિરક્ષ્ણોઃ શક્તિમનુક્ષણમ્
કે શું એ તેજ તેના કિરણોથી સતત તમારી આંખોની શક્તિને પરત ફેંકી રહ્યું છે?
એષ ઉદ્દીપ્યમાનોઽપિ સંતાપાય ન કલ્પતે
આ તેજ જળતી હોવા છતાં, એ કોઈને પણ દાઝતું નથી.
એતસ્ય કાંતિસંક્રાંત્યા જગદેવ ન કેવલમ્ 1.3.2.10.
આ તેજની કાંતિ ફેલાતી હોવાથી, માત્ર જગત જ નહીં,