આદ્યં કૃતયુગં વિદ્ધિતતસ્ત્રેતાયુગં સ્મૃતમ્ ૪૦.
પહેલું યુગ કૃતયુગ કહેવાય છે, પછી ત્રેતાયુગ આવે છે એમ માનવામાં આવે છે.
સત્ત્વં કૃતં રજસ્ત્રેતા દ્વાપરં ચ રજસ્તમઃ ૪૦.
કૃતયુગમાં સત્વગુણ, ત્રેતાયુગમાં રજોગુણ અને દ્વાપરયુગમાં રજ અને તમ, બંને ગુણો હતા.
ધ્યાનં પરં કૃતયુગે ત્રેતાયાં યજ્ઞ ઉચ્યતે ૪૦.
કૃતયુગમાં ધ્યાન સર્વોચ્ચ માનવામાં આવતું, અને ત્રેતાયુગમાં યજ્ઞને મહત્ત્વ આપવામાં આવતું.
કૃતે તુ માનસી સૃષ્ટિર્વૃત્તિઃ સાક્ષાદ્રસોલ્લસા ૪૦.
કૃતયુગમાં સર્જન મનથી થતું અને જીવન સીધું જ સારથી ઉજ્જવળ હતું.
અધમોત્તમો ન તાસાં તા નિર્વિશેષાઃ પ્રજાઃ શુભાઃ ૪૦.
ત્યારે ત્યાં કોઈ નીચો કે ઊંચો નહોતો; એ સર્વે શુભ પ્રજાઓ ભેદભાવ વિના હતી.
ન ચાપ્રીતિર્ન ચ દ્વંદ્વો ન દ્વેષો નાપિ ચ ક્લમઃ ૪૦.
ત્યાં ન તો અસંતોષ હતો, ન દ્વંદ્વ, ન દ્વેષ અને ન થાક હતો.
વર્ણાશ્રમવ્યવસ્થા ચ તદાસીન્ન હિ સંકરઃ ૪૦.
ત્યારે વર્ણ અને આશ્રમની વ્યવસ્થા હતી, પણ કોઈ ગડમથલ નહોતી.
ચતુર્થે ચ તતઃ પાદે નષ્ટ સાઽભૂદ્રસોલ્લસા ૪૦.
પછી ચોથા ભાગમાં એ સારની તેજસ્વિતા ગુમાઈ ગઈ.
વસ્ત્રાણિ ચ પ્રસૂયંતે ફલાન્યાભરણાનિ ચ ૪૦.
કપડાં, ફળ અને આભૂષણો સહજ રીતે ઉત્પન્ન થતા.
સુમાક્ષિકં મહાવીર્યં પુટકે પુટકે મધુ ૪૦.
દરેક ખોખામાં શુદ્ધ અને શક્તિશાળી મધ ભરેલું હતું.
હૃષ્ટપુષ્ટાસ્તથા વૃદ્ધાઃ પ્રજા વૈ વિગતજ્વરાઃ ૪૦.
લોકો આનંદિત, તંદુરસ્ત, દીર્ઘાયુ અને રોગમુક્ત હતા.
યુગભાવાત્તથા ધ્યાને સ્વલ્પીભૂતે શિવસ્ય ચ ૪૦.
યુગ બદલાવથી ધ્યાન અને શિવની ઉપાસના ઘટી ગઈ.
તાસાં તેનોપચારેણ લોભદોષકૃતેન વૈ ૪૦.
એવી આચારથી અને લોભના દોષથી એ સ્થિતિ આવી.
તસ્યાં ચાપ્યલ્પશિષ્ટાયાં દ્વંદ્વાન્યભ્યુત્થિતાનિ વૈ ૪૦.
જ્યારે એમાંથી થોડું જ બચ્યું, ત્યારે દ્વંદ્વો ઊભા થયા.
ચક્રુરાવરણાર્થં હિ કેતનાનિ તતસ્તતઃ ૪૦.
પછી પોતાને ઢાંકવા માટે લોકોએ અહીં-ત્યાં ઝૂંપડાં બનાવ્યા.
વૃષ્ટ્યા બભૂવુરૌષધ્યો ગ્રામ્યારણ્યાશ્ચતુર્દશ ૪૦.
વરસાદથી ચૌદ પ્રકારની ખેતી અને જંગલની ઔષધિઓ ઉત્પન્ન થઈ.
ઋતુ પુષ્પફલૈશ્ચૈવ વૃક્ષગુલ્માશ્ચ જજ્ઞિરે ૪૦.
પછી ઋતુ પ્રમાણે વૃક્ષો અને ઝાડીઓમાં ફૂલો અને ફળો આવ્યા.
તતઃ પુનરભૂત્તાસાં રાગો લોભશ્ચ સર્વતઃ ૪૦.
પછી એમા સર્વત્ર ઇચ્છા અને લોભ ઉદ્ભવ્યા.
વૃક્ષગુલ્મૌષધીશ્ચૈવ પ્રસહ્યાશુ યથાબલમ્ ૪૦.
વૃક્ષો, ઝાડીઓ અને ઔષધિઓને દરેકે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે જોરથી પકડી લેવામાં આવી.
નત્વા ધરાં પ્રવિષ્ટાસ્તા ઓષધ્યઃ પીડિતાઃ પ્રજાઃ ૪૦.
એ ઔષધિઓ દુઃખી થઈને ધરતીને વંદન કરીને એમાં સમાઈ ગઈ.
તદા પ્રભૃતિ ચૌષધ્યઃ ફાલકૃષ્ટાઃ પ્રજાસ્તતઃ ૪૦.
ત્યારેથી લોકો ઔષધિઓને હળથી જમીનમાંથી કાઢે છે.
વર્ણાશ્રમપ્રતિષ્ઠા ચ યજ્ઞસ્ત્રેતાસુ ચોચ્યતે ૪૦.
વર્ણ અને આશ્રમની સ્થાપના તથા ત્રેતાયુગમાં યજ્ઞની પ્રથા કહેવાય છે.
પુષ્પિતાં વાચમાશ્રિત્ય રાગાત્સ્વર્ગમસાધયન્ ૪૦.
ફૂલ જેવી મીઠી વાણીનો આધાર લઈને, ઇચ્છાથી, લોકોએ સ્વર્ગ મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
મનસા કર્મણા વાચા કૃચ્છ્રાદ્વાર્તા પ્રસિધ્યતિ ૪૦.
મનથી, કર્મથી કે વાણીથી, જીવિકા મોટી મહેનતે જ મળે છે.
વર્ણાશ્રમપરિધ્વંસાઃ પ્રવર્તંતે ચ દ્વાપરે ૪૦.
દ્વાપરયુગમાં વર્ણ અને આશ્રમની વ્યવસ્થા તૂટવા લાગે છે.
એકો વેદશ્ચતુષ્પાદૈઃ ક્રિયતે દ્વિજહેતવે ૪૦.
એક જ વેદ, ચાર ભાગમાં વિભાજિત, દ્વિજોના હિત માટે અનુસરવામાં આવે છે.
બ્રાહ્મં પાદ્મં વૈષ્ણવં ચ શૈવં ભાગવતં તથા ૪૦.
બ્રાહ્મ, પાદ્મ, વૈષ્ણવ, શૈવ અને ભગવત — આ બધા પુરાણો છે.
આગ્નેયમષ્ટમં પ્રોક્તં ભવિષ્યં નવમં સ્મૃતમ્ ૪૦.
આઠમું અગ્નેય અને નવમું ભવિષ્ય પુરાણ કહેવાય છે.
વારાહં દ્વાદશં ચૈવ સ્કાંદં ચૈવ ત્રયોદશમ્ ૪૦.
બારમું વારાહ અને તે પછી તેરમું સ્કાંદ પુરાણ છે.
માત્સ્યં ષોડશકં પ્રોક્તં ગારુડં ચ તતઃ પરમ્ ૪૦.
માછલિયું (માત્સ્ય) પુરાણ સોળમું કહેવાય છે અને પછી ગારુડ પુરાણ આવે છે.