શુદ્ધ્યર્થં તેન વિશ્વસ્ય સ્થાપિતા સંસ્થિતિર્યથા ૪૦.
વિશ્વની શુદ્ધિ માટે એ વ્યવસ્થા એવી જ રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.
સસર્જેતિ પુરા ધાતા રૂપાત્મકમિદં જગત્ ૪૦.
ઘણા સમય પહેલા, સર્જનહારએ આ રૂપોથી ભરેલું જગત સર્જ્યું હતું.
સ ચ નામપ્રપઞ્ચસ્તુ ચતુર્દ્ધા ભિદ્યતે કિલ ૪૦.
આ નામરૂપથી ભરેલું જગત ખરેખર ચાર ભાગમાં વહેંચાયેલું છે.
તત્ર ધ્વનિર્નાદમયો વર્ણાશ્ચાકારપૂર્વકાઃ ૪૦.
એમાં ધ્વનિ નાદથી બનેલો છે અને અક્ષરો આકારથી શરૂ થાય છે.
તચ્ચાપિ વાક્યં ત્રિવિધં ભવેદિતિ શ્રુતેર્મતમ્ ૪૦.
અને એ વાણી પણ શાસ્ત્ર પ્રમાણે ત્રણ પ્રકારની કહેવાય છે.
કાંતાસંમતમેવાપિ વાક્યં હિ ત્રિવિધં વિદુઃ ૪૦.
પ્રિયજનોએ માન્ય એવી વાણી પણ ત્રણ પ્રકારની જ કહેવાય છે.
તથા શ્રુતિસ્મૃતી ચોભે પ્રાહતુઃ પ્રભુસંમતમ્ ૪૦.
એ જ રીતે, શ્રુતિ અને સ્મૃતિ બંને પ્રભુને માન્ય એવી વાત કહે છે.
સુહૃદ્વત્પ્રતિબોધ્યૈનં પ્રવર્તયતિ તત્ત્વતઃ ૪૦.
મિત્ર જેવો કોઈ તેને સાચી રીતે સમજાવે છે અને તત્વ તરફ દોરી જાય છે.
પ્રભુવાક્યં સ્મૃતં યચ્ચ સબાહ્યાભ્યંતરં શુચિ ૪૦.
પ્રભુની વાણી એવી કહેવાય છે કે જે બહાર અને અંદરથી પવિત્ર હોય છે.
તદેતત્પાલનીયં સ્યાદ્ભૂમિજાનાં શ્રુતિર્વદેત્ ૪૦.
આ બધું ધરતી પર જન્મેલા લોકો માટે પાળવું જોઈએ એમ પરંપરા કહે છે.
એતેન શ્રુતિશાસ્ત્રાણિ પુરાણં ચ વૃતૈવ કિમ્ ૪૦.
આથી જ શ્રુતિ, શાસ્ત્રો અને પુરાણો બધું આવરી લેવામાં આવ્યું છે—પછી શું બાકી રહ્યું?
મુગ્ધાઃ સર્વેઽભવન્દક્ષા યે હિ વેદં ગતા હ્યનુ ૪૦.
જે લોકો વિવેક વિના વેદનો અનુસરણ કરે છે, તેઓ બધા ભટકી જાય છે અને ધીરજ ગુમાવે છે.
તિષ્ઠંતિ રાજસા મધ્યે હ્યધો ગચ્છંતિ તામસાઃ ૪૦.
રાજસિક લોકો મધ્યમાં રહે છે અને તામસિક લોકો નીચે જાય છે.
ન ચૈતદપ્ય સૂયામો યદ્ભૂતેષુ શિવો ન હિ ૪૦.
આમાં પણ કોઈ દોષ શોધવો જોઈએ નહીં, કેમ કે શિવ સર્વ જીવોમાં હાજર છે.
યથા સુવર્ણજાતાનિ ભૂષણાનિ બહૂનિ ચ ૪૦.
જેમ સોનામાંથી અનેક આભૂષણો બને છે,
સ્વર્ણં સર્વેષુ ચાસ્ત્યેવ તથૈવ સ સદાશિવઃ ૪૦.
અને દરેકમાં સોનુ રહેલું હોય છે, તેમ સદાશિવ પણ સર્વત્ર હાજર છે.
તથેદં શોધિતં દેહં શુદ્ધં દિવિ વ્રજેત્સ્ફુટમ્ ૪૦.
એ જ રીતે, શુદ્ધ થયેલું શરીર સ્પષ્ટ રીતે સ્વર્ગમાં પહોંચે છે.
ચેદિદં શોધયેદ્દેહં નૈવ ગ્રાહ્યં સમંતતઃ ૪૦.
પણ જો કોઈ શરીરને શુદ્ધ ન કરે તો એ ક્યારેય સ્વીકારવું નહીં.
શુચિઃ સ્યાદલ્પદિવસાત્પાષાણોઽસૌ ભવેત્સ્ફુટમ્ ૪૦.
થોડા જ દિવસોમાં એ પથ્થર શુદ્ધ બની જાય છે અને સ્પષ્ટ દેખાય છે.
સાધુવાપ્યથવાઽસાધુ પ્રમાણં નઃ શ્રુતિઃ પરા ૪૦.
સારા કે ખરાબ, આપણા માટે સર્વોચ્ચ આધાર તો વેદ જ છે.
અંગુષ્ઠેન લિખન્ભૂમિં ચક્રે ગર્તં મહોત્તમમ્ ૪૦.
અંગુઠાથી જમીન ખૂંદી, તેણે એક સુંદર અને મોટું ખાડું બનાવ્યું.
અત્યરિચ્યત તોયં ચ ચક્રે પાદેન સંલિખન્ ૪૦.
પાણી છલકાઈ ગયું અને તેણે પગથી રેખા દોરી.
તદદ્ભુતં મહદ્દૃષ્ટ્વા નૈવ વિપ્રો વિસિષ્મિયે ૪૦.
એ મોટું અને અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને પણ બ્રાહ્મણ જરા પણ આશ્ચર્યચકિત થયો નહીં.
તચ્ચિત્રેણ ન જહ્યાચ્ચ શ્રુતિમાર્ગં સનાતનમ્॥ ૪૦.
એ અદ્ભુત ઘટના છતાંયે, તેણે વેદમાર્ગનો શાશ્વત પંથ છોડ્યો નહીં.
અતિમૂર્ખોસિ વિપ્ર ત્વં પ્રજ્ઞાવાદાંશ્ચ ભાષસે કૂપોન્યસ્ય ઘટોઽન્યસ્ય રજ્જુરન્યસ્ય ભારત॥ ૪૦.
બ્રાહ્મણ, તું બહુ મૂર્ખ છે, છતાં જ્ઞાનની વાતો કરે છે; કોઈ પાસે કૂવો છે, કોઈ પાસે ઘડો, કોઈ પાસે દોરી છે, હે ભારતવંશી.
પાયંત્યન્યે પિબંત્યન્યે સર્વે તે સમભાગિનઃ ૪૦.
કેટલાંક પાણી ભરે છે, કેટલાંક પીવે છે; પણ બધા સમાન ભાગીદાર છે.
તતો વિમમૃશે શ્લોકો બહુધા સમભાગિનામ્ ૪૦.
પછી તેણે સમાન ભાગીદારી વિશેનો શ્લોક અનેક રીતે વિચાર્યો.
બહુપોતદ્રવ્યક્ષેપઃ સર્વૈઃ સા સમભાગિતા ૪૦.
જ્યારે ઘણા લોકો વાસણ અને સામાન લાવે છે, ત્યારે બધા સમાન ભાગ મેળવે છે.
યઃ શુચિશ્ચ શિવં ધ્યાયન્પ્રાસાદકૂપકર્તરિ ૪૦.
જે શુદ્ધ છે અને શિવનું ધ્યાન કરે છે, જ્યારે મંદિર કે કૂવો બનાવે છે,
ઇતિ નિશ્ચિત્ય પ્રોવાચ કાલભીતિર્નરં ચ તમ્ ૪૦.
આ રીતે નિશ્ચય કરીને, મૃત્યુથી ડરનાર એ મનુષ્યને બોલ્યો.