ભૂમિસૂર્યાંતરં તચ્ચ ભુવર્લોકઃ પ્રકીર્તિતઃ ૩૮.
પૃથ્વી અને સૂર્ય વચ્ચેનું સ્થાન 'ભુવર્લોક' કહેવાય છે.
સ્વર્લોકઃ સોઽપિ ગદિતો લોકસંસ્થાનચિંતકૈઃ ૩૮.
સ્વર્ગલોકની પણ લોકવ્યવસ્થાનો વિચાર કરનારોએ વર્ણના કરી છે.
દ્વે કોટ્યૌ ચ જનો યત્ર નિવસંતિ ચતુઃસનાઃ ૩૮.
ત્યાં બે કરોડ લોકો વસે છે, બધા ચાર વર્ણના છે.
વૈરાજા યત્ર તે દેવાઃ સ્થિતા દાહવિવર્જિતાઃ ૩૮.
ત્યાં વૈરાજ દેવતાઓ રહે છે, જેઓ દુઃખદાયક તાપથી મુક્ત છે.
અપુનર્મરકા યત્ર બ્રહ્મલોકો હિ સ સ્મૃતઃ ૩૮.
જ્યાં ફરી મૃત્યુ નથી આવતું, એ સ્થાન 'બ્રહ્મલોક' કહેવાય છે.
શુભં નિરુપમં સ્થાનં તદૂર્ધ્વં સંપ્રકાશતે ૩૮.
એની ઉપર એક અનન્ય અને શુભ સ્થાન તેજથી ઝળહળે છે.
જનસ્તપસ્તથા સત્યમિતિ ચાકૃતકં ત્રયમ્ ૩૮.
જન, તપ અને સત્ય—આ ત્રણ અજનમ લોક છે.
શૂન્યો ભવતિ કલ્પાંતે યોત્યંતં ન વિનશ્યતિ ૩૮.
કલ્પના અંતે એ ખાલી થાય છે, પણ સર્વોચ્ચ સ્થાન ક્યારેય નાશ પામતું નથી.
યજ્ઞૈર્દાનૈર્જપૈર્હોમૈસ્તીર્થૈર્વ્રતસમુચ્ચયૈઃ ૩૮.
યજ્ઞ, દાન, જપ, હોળી, તીર્થયાત્રા અને ઉપવાસ વગેરેના સંચયથી,
તતશ્ચાંડસ્ય શિરસો ધારા નીરમયી શિવા ૩૮.
પછી અંડના શિર્ષ પરથી શુભ જળની ધારા વહે છે.
તતો મહીતલં સર્વં પાતાલં પ્રવિવેશ સા ૩૮.
પછી એ ધારા આખી પૃથ્વી અને પાતાળમાં પ્રવેશી ગઈ.
દેવીનાં કોટિકોટીભિઃ સંવૃતા પિંગલેન ચ ૩૮.
અનગણિત દેવીઓ અને પિંગલા એ ધારાને ઘેરી રાખે છે.
નિહંતિ દુષ્ટસંઘાતાન્મહાબલપરાક્રમા ૩૮.
મહાન બળ અને પરાક્રમવાળી એ દુષ્ટ ટોળાંને નાશ કરે છે.
પૃથિવીં સમભિક્રમ્ય સંસ્થિતો મેઘમંડલે ૩૮.
પૃથ્વી પર ફર્યા પછી, એ મેઘમંડળમાં સ્થિત થાય છે.
ધૂમજાશ્વોષ્મજા મેઘાઃ સામુદ્રૈયન પૂરિતાઃ ૩૮.
ધૂમ અને ઉષ્ણતાથી ઉત્પન્ન થયેલા મેઘો, દરિયાના પાણીથી ભરેલા છે.
દ્વિતીયશ્ચાવહો નામ નિબદ્ધઃ સૂર્યમંડલે ૩૮.
બીજું, 'આવહ' નામનું, સૂર્યમંડળમાં સ્થિર છે.
તૃતીયશ્ચોદ્વહો નામ ચંદ્રસ્કંધે પ્રતિષ્ઠિતઃ ૩૮.
ત્રીજું, 'ઉદ્વહ' નામનું, ચંદ્રના ખભા પર સ્થિત છે.
ચતુર્થઃ સંવહો નામ સ્થિતો નક્ષત્રમણ્ડલે ૩૮.
ચોથું, 'સંવહ' નામનું, નક્ષત્રમંડળમાં સ્થિત છે.
ગ્રહેષુ પંચમઃ સોઽપિ વિવહો નામ મારુતઃ ૩૮.
ગ્રહોમાં પાંચમો વાયુ 'વિવાહ' કહેવાય છે.
ષષ્ઠઃ પરિવહો નામ સ્થિતઃ સપ્તર્ષિમંડલે ૩૮.
છઠ્ઠો વાયુ 'પરિવાહ' છે, જે સપ્તર્ષિ મંડળમાં સ્થિત છે.
સપ્તમશ્ચ ધ્રુવે બદ્ધો વાયુર્નામ્ના પરાવહઃ ૩૮.
સાતમો વાયુ 'પરાવાહ' છે, જે ધ્રુવ તારા સાથે બંધાયેલો છે.
યં સમાસાદ્ય વેગેન દિશામંતં પ્રપેદિરે ૩૮.
જેને મળીને, તેઓ ઝડપથી દિશાઓના અંત સુધી પહોંચી જાય છે.
એવમેતે દિતેઃ પુત્રાઃ સપ્તસપ્ત વ્યવસ્થિતાઃ ૩૮.
આ રીતે, દિતિના આ પુત્રો સાત-સાતના જૂથમાં ગોઠવાયેલા છે.
ધ્રુવાદૂર્ધ્વમસૂર્યં ચાપ્યનક્ષત્રમતારકમ્ ૩૮.
ધ્રુવથી ઉપર, ત્યાં એ છે જે સૂર્યથી પણ પર છે, જ્યાં ન તો નક્ષત્ર છે કે ન ગ્રહો છે.
ઇત્યૂર્ધ્વં તે સમાખ્યાંતં પાતાલાન્યથ મે શ્રૃણુ॥ ૩૮.
આ રીતે ઉપરના પ્રદેશોનું વર્ણન થયું; હવે મારા પાસેથી પાતાળ લોક વિશે સાંભળ.
સહસ્રસપ્તત્યુચ્છ્રાયે પાતાલાનિ પરસ્પરમ્ ૩૯.
પાતાળ લોક એકબીજાના નીચે, દરેક સત્તર હજાર ઊંચાઈના છે.
તલાતલં ચ સુતલં પાતાલં ચાપિ સપ્તમમ્ ૩૯.
તલાતલ, સુતલ અને પાતાળ એમ સાતમા છે.
ભૂમયો યત્ર કૌરવ્ય વરપ્રાસાદશોભિતાઃ ૩૯.
કૌરવ્ય, ત્યાં ભૂમિઓ છે, જે સુંદર મહેલો વડે શોભાયમાન છે.
સ્વર્લોકાદપિ રમ્યાણિ દૃષ્ટાનિ બહુશો મયા ૩૯.
મારે ત્યાં ઘણી વાર એવા સ્થળો જોયા છે, જે સ્વર્ગલોકથી પણ વધુ મનોહર છે.
દૈત્યદાનવકન્યાભિર્મહારૂપાભિરન્વિતે ૩૯.
તે સ્થળો દૈત્ય અને દાનવ કન્યાઓની અતિ સુંદરતા વડે ભરપૂર છે.