મર્કા દૈત્યકરોત્તાલૈર્હર્ષનાદવિનોદિતૈઃ ૨૧.
વાંદરો દૈત્યનાશક શક્તિથી, આનંદ અને રમતમાં ભરપૂર છે.
અભયં વો મર્કદેવાસ્તુષ્ટો યચ્છામ્યહં ત્વિદમ્ ૨૧.
માર્કદેવતાઓ તમારી રક્ષા કરે, હું પ્રસન્ન થઈને તમને આ આશીર્વાદ આપું છું.
ઇતિ શ્રુત્વા વિષ્ણુમર્કઃ પ્રનૃત્યન્નિ દમબ્રવીત્ ૨૧.
આ સાંભળીને વાંદરોમાં વિષ્ણુ નાચતા-નાચતા બોલ્યા.
એવમુક્તે પ્રહસ્યાહ તારકો દૈત્યસત્તમઃ ૨૧.
આવું કહેતાં દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ તારક હસી પડ્યો અને જવાબ આપ્યો.
હરિમર્કસ્તતઃ પ્રાહ યદ્યેવં સ્વં વચઃ સ્મર ૨૧.
પછી વાંદરોમાં સૂર્યે કહ્યું: 'જોયું, તો હવે તું પોતાનું વચન યાદ રાખ.'
અશ્વમેધશતસ્યાપિ સત્યં રાજન્વિશિષ્યતે ૨૧.
રાજા, સત્ય તો સો અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે.
તતઃ સુવિસ્મિતો દૈત્યઃ પ્રાહેદં વચનં તદા ૨૧.
પછી દૈત્ય ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થઈને એ વચન બોલ્યો.
અહં નારાયણોનામ યદિ શ્રોત્રમુપાગતઃ ૨૧.
જો તારાં કાન સુધી નારાયણ નામ પહોંચ્યું હોય,
તચ્ચેન્માન્યતમો ધર્મસ્તવ તદ્વચનં સ્વકમ્ ૨૧.
અને જો એ તારો સૌથી માન્ય ધર્મ હોય, તો તું પોતાનું વચન પાળ.
અવલોપશ્ચ રાજેંદ્ર ન કર્તવ્યસ્ત્વયા હૃદી ૨૧.
રાજા, તારા હૃદયમાં ક્યારેય અવગણના ન થવી જોઈએ.
પર્યાયૈર્હન્યમાનાનામભિહંતા ન વિદ્યતે ૨૧.
જે લોકો ક્રમશઃ મરે છે, તેમના માટે કોઈ મારનાર નથી.
ઋષીંશ્ચ દેવાંશ્ચ મહાસુરાંશ્ચ ત્રૈવિદ્યવૃદ્ધાંશ્ચ વને મુનીંશ્ચ ૨૧.
ઋષિઓ, દેવતાઓ, મહાદૈત્ય, ત્રણ વેદના જાણકાર વૃદ્ધો અને જંગલમાં રહેતા મુનિઓ,
ન મંત્રબલવીર્યેણ પ્રજ્ઞયા પૌરુષેણ વા ૨૧.
મંત્રશક્તિથી, બળથી, બુદ્ધિથી કે પરાક્રમથી પણ નહિ,
ન માતૃપિતૃશુશ્રૂષા ન ચ દૈવતપૂજનમ્ ૨૧.
માતા-પિતાની સેવા કરીને કે દેવતાઓની પૂજા કરીને પણ નહિ,
ન વિદ્યા ન તપો દાનં ન મિત્રાણિ ન વાંધવાઃ ૨૧.
ન જ્ઞાન, ન તપ, ન દાન, ન મિત્રો, ન તો સંબંધીઓ—
નાગામિગમનાર્થં હિ પ્રતિઘાતશતૈરપિ ૨૧.
અને પરલોકમાં જવા માટે પણ, સો અવરોધો વચ્ચે પણ—
દેહવત્પુણ્યકર્માણિ જીવવત્કાલ ઉચ્યતે ૨૧.
પુણ્ય કર્મો શરીર સાથે બંધાયેલા છે; અને સમય જીવતા માણસ સાથે જોડાયેલો કહેવાય છે.
અહો દૈત્ય ત્વદ્વિશિષ્ટા દૈત્યાનાં કોટયઃ પુરા ૨૧.
અરે દૈત્ય, તારા કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ એવા લાખો દૈત્ય પહેલાં થયા છે.
ઇદં તુ લબ્ધ્વા ત્વં સ્થાનમાત્માનં બહુ મન્યસે ૨૧.
આ સ્થાન મળતાં, તું પોતાને બહુ મોટો માને છે.
ન ચેદમચલં સ્થાનમનંતં ચાપિ કસ્યચિત્ ૨૧.
પણ આ સ્થાન કોઈ માટે અડગ કે અનંત રહેતું નથી.
અવિશ્વાસ્યે વિશ્વસિષિ મન્યસે ચાઽધ્રુવં ધ્રુવમ્ ૨૧.
તું અવિશ્વાસપાત્રમાં વિશ્વાસ કરે છે અને અસ્થિરને સ્થિર માને છે.
નેયં તવ ન ચાસ્માકં ન ચાન્યેષાં સ્થિરા મતા ૨૧.
આ ન તો તારી છે, ન અમારી છે, ને બીજાઓ માટે પણ સ્થિર માનાતી નથી.
કંચિત્કાલમિયં સ્થિત્વા ત્વયિ તારક ચંચલા ૨૧.
થોડો સમય માટે આ સ્થાન તારા પાસે રહેશે, તારક, પણ એ ચંચળ છે.
સરત્નૌષદિસંપન્નં સસરિત્પર્વતાકરમ્ ૨૧.
રત્નો, ઔષધિઓ, નદીઓ અને પર્વતોથી ભરપૂર—
હિરણ્યકશિપુર્વીરો હિરણ્યાક્ષશ્ચ દુર્જયઃ ૨૧.
હિરણ્યકશિપુ જે મહાન વીર હતો અને દુર્જય હિરણ્યાક્ષ—
કીર્તિઃ શૂરશ્ચ વીરશ્ચ વાતાપિરિલ્વલસ્તથા ૨૧.
કીર્તિ, શૌર્ય, વીરતા અને વાતાપી તથા ઇલ્વલ પણ—
વિશ્વજિત્પ્રમુખાશ્ચાન્યે દાનવેંદ્રા મહાબલાઃ ૨૧.
અને વિશ્વજિતને મુખ્ય રાખી બીજા અનેક દાનવોના મહાબલી રાજા—
સર્વૈર્વર્ષાયુતં તપ્તં ન ત્વમેકો મહાતપાઃ ૨૧.
બધાએ દસ હજાર વર્ષ સુધી તપ કર્યું હતું; માત્ર તું જ મહાતપસ્વી નથી.
સર્વે યથાર્હદાતારઃ સર્વે દાક્ષાયણીસુતાઃ ૨૧.
બધા યોગ્ય રીતે દાન આપનારા હતા; બધા દાક્ષાયણીના પુત્રો હતા.
મુંચેચ્છાં કામભોગેષુ મુંચેમં શ્રીભવં મદમ્ ૨૧.
ચાલો, કામભોગની ઈચ્છા છોડી દઈએ; સંપત્તિનો ગર્વ પણ છોડીએ.