ઋષયો મનુજા દેવાઃ શિવબ્રહ્મમુખા અપિ ૧૪.
ઋષિઓ, મનુષ્યો, દેવતાઓ—even શિવ અને બ્રહ્મા—
ઇતિ ચિંત્ય વિરિંચોઽપિ તત્રૈવાંતરધીયત ૧૪.
આ રીતે વિચારતા, વિષ્ણુ પણ ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયો.
આહારમિચ્છન્સ્વાં ભાર્યાં ન દદર્શાશ્રમે સ્વકે ૧૪.
જ્યારે તેને ભોજનની ઇચ્છા થઈ, ત્યારે પોતાના આશ્રમમાં પત્નીને દેખાઈ ન આવી.
વિલોકયન્સ્વકાં ભાર્યાં વિધિત્સુઃ કર્મ નૈત્યકમ્ ૧૪.
પત્નીને શોધતો અને રોજની ક્રિયા કરવા ઈચ્છતો હતો—
રુદન્તીં સ્વાં પ્રિયાં દીનાં તરુપ્રચ્છાદિતાનનામ્ ૧૪.
તેને પોતાની પ્રિય, દુઃખી, વૃક્ષની ડાળીઓથી ચહેરો ઢાંકી રડતી જોઈ.
કેન તેઽપકૃતં ભીરુ વર્તંત્યાસ્તપસિ સ્વકે કં વા કામં પ્રયચ્છામિ શીઘ્રં પ્રબ્રૂહિ ભામિનિ॥ ૧૪.
હે ભયભીતે, તું તપ કરતાં કોણે તને દુઃખ આપ્યું છે? કે પછી કઈ ઈચ્છા છે જે હું તને પૂર્ણ કરું? વહેલી કહો, હે સુંદરિ.
ગૃહેશ્વરીં સદ્ગુણભૂષિતાં શુભાં પંગ્વંધયોગેન પતિં સમેતામ્ ૧૪.
ઘરની માલિક, સારા ગુણોથી શોભાયમાન, શુભ, અને લગ્નસંબંધથી પતિ સાથે જોડાયેલી—
નાશિતાસ્મ્યપવિદ્ધાસ્મિ ત્રાસિતા પીડિતાસ્મિ ચ ૧૫.
હું વિનાશ પામી છું, ત્યજી દેવામાં આવી છું, ડરાવવામાં આવી છું અને પીડાઈ પણ છું.
દુઃખપારમપશ્યંતી પ્રાણાંસ્ત્યક્તું વ્યવસ્થિતા ૧૫.
મારે દુઃખનો અંત દેખાતો નથી, તેથી હું જીવન છોડી દેવાનો નિશ્ચય કર્યો છે.
એવમુક્તસ્તુ દૈત્યેંદ્રો દુઃખિતોઽચિંતયદ્ધૃદિ ૧૫.
આ રીતે પત્નીએ કહ્યું ત્યારે, દૈત્યરાજ દુઃખી થઈને મનમાં વિચારી રહ્યો.
તથાપિ મન્યે શાસ્ત્રૈભ્યસ્ત્વનુકંપ્યા પ્રિયેતિ યત્ ૧૫.
છતાં પણ, શાસ્ત્ર પ્રમાણે, મને લાગે છે કે એ દયાની લાયક છે, કારણ કે એ પ્રિય છે.
વ્યસનાર્ણવમત્યેતિ જલયાનૈરિવાર્ણવમ્ ૧૫.
જેમ નાવથી સમુદ્ર પાર થાય છે, તેમ દુઃખના દરિયાને પણ પાર કરી શકાય છે.
ગેહિનો હેલયા જિગ્યુર્દસ્યૂન્દૂર્ગ પતિર્યથા ૧૫.
ઘરવાળા જો બેદરકાર રહે તો ચોરો તેમને જીતે છે, જેમ કિલ્લાના માલિકને પણ ચોરો હરાવે છે.
અથાયુષા વા કાર્ત્સ્ન્યેન ધર્મે દિત્સુર્યથૈવ ચ ૧૫.
અથવા, જેમ કોઈ પોતાનું આખું આયુષ્ય કે ધર્મ દાનમાં આપી દે છે, તેમ.
ભર્તવ્યા એવ યસ્માચ્ચ તસ્માદ્ભાર્યેતિ સા સ્મૃતા ૧૫.
કારણ કે પત્નીનું પાલન કરવું જ પડે છે, તેથી તેને 'પત્ની' કહેવાય છે.
સંસારકલ્મષાત્ત્રાત્રી કલત્રમિતિ સા તતઃ ૧૫.
અને સંસારના દોષમાંથી બચાવે છે, તેથી તેને 'કલત્ર' પણ કહેવામાં આવે છે.
ત્રીણિ જ્યોતીંષિ પુરુષ ઇતિ વૈ દેવલોઽબ્રવીત્ ૧૫.
દેવલ ઋષિએ કહ્યું: પુરુષમાં ત્રણ પ્રકાશ હોય છે.
તદેનાં પીડિતાં ચેદ્યઃ પતિર્ભૂત્વા ન પાલયે ૧૫.
જો પતિ બનીને પણ પત્ની દુઃખી હોય ત્યારે તેનું રક્ષણ ન કરે—
અહ મપ્યેનમિંદ્રં વૈ શક્તો જેતું યથાઽનૃણામ્ ૧૫.
—તો હું ઋણમુક્ત માણસ જેવો, ઇન્દ્રને પણ જીતવા સક્ષમ છું.
ઇતિ સંચિંત્ય વજ્રાંગઃ કોપવ્યાકુલલોચનઃ ૧૫.
આવી રીતે વિચારીને, વજ્રાંગના આંખોમાં ક્રોધ છલકાયો.
જ્ઞાત્વા તુ તસ્ય સંકલ્પં બ્રહ્મા ક્રૂરતરં પુનઃ ૧૫.
તેના મનનો ક્રૂર સંકલ્પ જાણીને બ્રહ્માજીએ—
ઉવાચૈનં સ ભગવાન્પ્રભુર્મધુરયા ગિરા॥ ૧૫.
—મીઠા શબ્દોમાં તેને સંબોધન કર્યું.
કિમર્થં ભૂય એવ ત્વં નિયમં ક્રૂરમિચ્છસિ ૧૫.
તું ફરીથી આવો કઠોર સંકલ્પ શા માટે લે છે?
યાવદબ્દસહસ્રેણ નિરાહારેણ વૈ ફલમ્ ૧૫.
હજારો વર્ષ ઉપવાસ કર્યા પછી પણ તેનું ફળ—
ત્યાગો હ્યપ્રાપ્તકામાનાં ન તથા ચ ગુરુઃ સ્મૃતઃ શ્રુત્વૈતદ્બ્રહ્મણો વાક્યં દૈત્યઃ પ્રાંજલિરબ્રવીત્॥ ૧૫.
જેઓની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ નથી, એના ત્યાગને મોટો માનવામાં આવતો નથી. બ્રહ્માજીના આ વચન સાંભળીને, દૈત્યે હાથ જોડીને કહ્યું:
પત્ન્યર્થેઽહં કરિષ્યામિ તપો ઘોરં પિતામહ ૧૫.
પિતામહ! હું પત્ની માટે ભયાનક તપ કરીશ.
એતચ્છ્રુત્વા વચો દેવઃ પદ્મગર્ભોદ્ભવસ્તદા ૧૫.
આ વાત સાંભળીને, કમળમાંથી જન્મેલા દેવએ—
અલં તે તપસા વત્સ મા ક્લેશે વિસ્તરે વિશ ૧૫.
બસ, પુત્ર, તું હવે વધુ તપ કરવું નહીં; વધારે દુઃખમાં પડશો નહીં.
દેવસીમંતિનીકામ્યધમ્મિલ્લકવિમોક્ષણઃ ૧૫.
દેવતાએ સીમંતિનીને ઈચ્છીને ધમ્મિલકાનો ગાંઠ છોડી દીધી.
વિસૃજ્ય ગત્વા મહિષીં નંદયા માસ તાં મુદા ૧૫.
પછી પત્નીને છોડી, પોતાની રાણી પાસે ગયો અને આનંદથી ખુશ કરી.