બ્રાહ્મણાનાં કુલે જાતો જાતિમાત્રો યદા ભવેત્ ૫.
બ્રાહ્મણના કુટુંબમાં જન્મે ત્યારે માત્ર જન્મથી બ્રાહ્મણ કહેવાય છે.
એકોદ્દેશ્યમતિક્રમ્ય વેદસ્યાચારવાનૃજુઃ ૫.
માત્ર પાઠ કરતાં આગળ, જે વેદ પ્રમાણે વર્તે છે અને સીધો છે—
એકાં શાખાં સકલ્પાં ચ ષડ્ભિરંગૈરધીત્ય ચ ૫.
એક શાખા અને તેના સહાયક શાસ્ત્રો તથા છ અંગોનું ભણવું હોય છે.
વેદવેદાંગતત્ત્વજ્ઞઃ શુદ્ધાત્મા પાપવર્જિતઃ ૫.
જે વેદ અને તેના અંગોનું તત્વ જાણે છે, શુદ્ધ આત્મા છે, પાપથી મુક્ત છે,
અનૂચાનગુણોપેતો યજ્ઞસ્વાધ્યાયયંત્રિતઃ ૫.
શિક્ષકના ગુણોથી યુક્ત, યજ્ઞ અને પાઠમાં તત્પર,
વૈદિકં લૌકિકં ચૈવ સર્વજ્ઞાનમવાપ્ય યઃ ૫.
જે વેદિક અને લોકિક બધું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે,
ઊર્ધ્વરેતા ભવત્યગ્ર્યો નિયતાશી નસંશ યી ૫.
ઉર્ધ્વરેતાસ, શ્રેષ્ઠ, ખોરાકમાં નિયત, નિશંક,
નિવૃત્તઃ સર્વતત્ત્વજ્ઞઃ કામક્રોધવિવર્જિતઃ ૫.
વિરક્ત, સર્વ તત્વોનો જ્ઞાતા, કામ અને ક્રોધથી મુક્ત,
એવમન્વયવિદ્યાભ્યાં વૃત્તેન ચ સમુચ્છ્રિતાઃ ૫.
આ રીતે વંશ, જ્ઞાન અને વર્તનથી ઉન્નત થયેલા,
ઇત્યેવંવિધવિપ્રત્વમુક્તં શ્રૃણુ યુગાદયઃ ૫.
આ રીતે એવા બ્રાહ્મણનું સ્વરૂપ કહ્યું; હવે યુગોની શરૂઆત સાંભળો.
વૈશાખસ્ય તૃતીયા યા શુક્લા ત્રેતાદિરુચ્યતે ૫.
વૈશાખ મહિનાની શુક્લ તૃતીયા ત્રેતાયુગની શરૂઆત કહેવાય છે.
ત્રયોદશી નભસ્યે ચ કૃષ્ણા સા હિ કલેઃ સ્મૃતા ૫.
ભાદ્રપદ મહિનાની કૃષ્ણ ત્રયોદશી કળિયુગની શરૂઆત માનવામાં આવે છે.
એતાશ્ચતસ્રસ્તિથયો યુગાદ્યા દત્તં હુતં ચાક્ષયમાશુ વિદ્યાત્ ૫.
આ ચાર તિથિઓ, જે યુગોની શરૂઆત છે, એ દિવસો પર આપેલું દાન અને હવન ક્યારેય ખૂટતું નથી.
યુગાદ્યાઃ કથિતા હ્યેતા મન્વાદ્યાઃ શ્રૃણુ સાંપ્રતમ્ ૫.
યુગોની શરૂઆત કહેલી છે; હવે મન્વંતરોની શરૂઆત સાંભળો.
તૃતીયા ચૈત્રમાસસ્ય તથા ભાદ્રપદસ્ય ચ ૫.
ચૈત્ર અને ભાદ્રપદ મહિનાની તૃતીયા,
આષાઢસ્યાપિ દશમી માઘમાસસ્ય સપ્તમી ૫.
આષાઢ મહિનાની દશમી અને માઘ મહિનાની સાતમી,
કાર્તિકી ફાલ્ગુની ચૈત્રી જ્યેષ્ઠે પઞ્ચદશી સિતા ૫.
કાર્તિક, ફાગણ અને ચૈત્રની પૂનમ, તથા જ્યેષ્ઠ મહિનાની શુક્લ પંદરમી,
યસ્યાં તિથૌ રથં પૂર્વં પ્રાપ દેવો દિવાકરઃ ૫.
જે તિથિ પર દેવતા સૂર્ય પ્રથમ વખત રથ પર આવ્યા,
તસ્યાં દત્તં હુતં ચેષ્ટં સર્વમેવાક્ષયં મતમ્ ૫.
એ દિવસે આપેલું, હવન કરેલું અને કરેલી દરેક ક્રિયા અક્ષય માનવામાં આવે છે.
નિત્યોદ્વેજકમાહુર્યં બુધાસ્તં શ્રૃણુ તત્ત્વતઃ ૫.
વિદ્વાન એ દિવસે સદાય શુભ કહે છે; આ વાત સાચી રીતે સાંભળો.
ઉદ્વેજયતિ ભૂતાનિ યથા ચૌરાસ્તથૈવ સઃ ૫.
તે જીવતોને એવી રીતે તકલીફ આપે છે જેમ ચોરો આપે છે.
ઇહોપપત્તિર્મમ કેન કર્મણા ક્વ ચ પ્રયાતવ્યમિતો મયેતિ ૫.
કયાં કામના ફલથી હું અહીં આવ્યો છું, અને હવે અહીંથી કયાં જવું છે?
માસૈરષ્ટભિરહ્ના ચ પૂર્વેણ વયસાયુષા ૫.
આઠ મહિના અને એક દિવસ, પહેલાંના વય અને આયુષ્યથી.
અર્ચિર્ધૂમશ્ચ માર્ગૌ દ્વાવાહુર્વેદાંતવાદિનઃ ૫.
પ્રકાશનો માર્ગ અને ધૂમનો માર્ગ—આ બે માર્ગો વિદ્વાનોએ વર્ણવ્યા છે.
યજ્ઞૈરાસાદ્યતે ધૂમો નૈષ્કર્મ્યેણાર્ચિરાપ્યતે ૫.
યજ્ઞથી ધૂમનો માર્ગ મળે છે; નિષ્કર્મથી પ્રકાશનો માર્ગ મળે છે.
યો દેવાન્મન્યતે નૈવ ધર્માંશ્ચ મનુસૂચિતાન્ ૫.
જે વ્યક્તિ દેવતાઓને અને મનુષ્યો દ્વારા બતાવેલા ધર્મોને માનતી નથી—
ઇતે તે કીર્તિતાઃ પ્રશ્રાઃ શક્ત્યા બ્રાહ્મણસત્તમ ૫.
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, આ માર્ગો તેમનાં શક્તિ પ્રમાણે તને સમજાવ્યા છે.
ઇતિ શ્રુત્વા ફાલ્ગુનાહં રોમાંચપુલકીકૃતઃ ૬.
આ સાંભળીને ફાલ્ગુન આનંદથી રોમાંચિત થયો, તેના વાળ ઊભા થઈ ગયા.
અહો ધન્યઃ પિતાસ્માકં યસ્ય સૃષ્ટસ્ય પાલકાઃ ૬.
અરે, અમારો પિતા ધન્ય છે, જેના સર્જનનું રક્ષણ થાય છે.
મત્તોઽપ્યનંતાત્પરતઃ પરસ્માત્સમસ્તભૂતાધિપતેર્ન કિંચિત્ ૬.
મારા પછી, અનંત પછી, બધાના સ્વામી પછી, બીજું કશું નથી.