વિચિક્ષિપુર્મહાત્માનો નભોગતમિવામિષમ્ ૫.
મહાન આત્માઓએ આકાશમાં ફેંકાયેલા પાંજરાની જેમ વિખેરાઈ ગયા.
કાકારાવૈઃ કિમતૈર્વો યદ્યસ્તિ જ્ઞાનશાલિતા ૫.
કાગલની જેમ અવાજ કરતા, તમારે શબ્દોનો શું ફાયદો, જો તમને જ્ઞાન છે?
વદ બ્રાહ્મણ પ્રશ્રાન્સ્વાઞ્છ્રુત્વાઽઽધાસ્યામહે વયમ્ ૫.
બ્રાહ્મણ, તમારા પ્રશ્નો કહો; અમે સાંભળીને જવાબ આપીશું.
અહં પૂર્વિકયા તે વૈ ન્યષેધંત પરસ્પરમ્ ૫.
હું પરંપરા પ્રમાણે તેમને એકબીજાથી અટકાવ્યા હતા.
તતસ્તાનબ્રવં પ્રશ્રાનહં દ્વાદશ પૂર્વકાન્ ૫.
પછી મેં યોગ્ય રીતે તે બાર પ્રશ્નો તેમને પૂછ્યા.
કિં તે દ્વિજ બાલપ્રશ્નૈરમીભિઃ સ્વલ્પકૈરપિ ૫.
દ્વિજ, તમારા આ બાળ-પ્રશ્નો, ભલે ઓછા હોય, શું કામના?
તતોતિવિસ્મિતશ્ચાહં મન્યમાનઃ કૃતાર્થતામ્ ૫.
પછી હું ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયો, માનતા કે હું સફળ થયો છું.
તતઃ સુતનુનામા સ બાલોઽબાલોઽભ્યુવાચ મામ્ તથાપિ વચ્મિ માં યસ્માન્નિહીનં મન્યતે ભવાન્॥ ૫.
પછી સુતનુન નામનો તે બાળક, જે ખરેખર બાળક નહોતો, મને બોલ્યો: 'તમે મને ઓછું માનતા હો, છતાં હું કહું છું.'
અક્ષરાસ્તુ દ્વિપંચાશન્માતૃકાયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ॥ ૫.
માતૃકાના બાવન અક્ષરો જણાવવામાં આવ્યા છે.
ૐકારઃ પ્રથમસ્તત્ર ચતુર્દશ સ્વરાસ્તથા ૫.
તેમાં ઓમ પ્રથમ છે, અને ચૌદ સ્વર પણ છે.
વિસર્જ્જનીયશ્ચ પરો જિહ્વામૂલીય એવ ચ ૫.
વિસર્ગ અને જિહ્વામૂળીય પણ છે.
ઇતિ તે કથિતા સંખ્યા અર્થં ચૈષાં શ્રૃણુ દ્વિજ ૫.
તેની સંખ્યા તમને કહી છે; હવે તેનો અર્થ સાંભળો, દ્વિજ.
મિથિલાયાં પ્રવૃત્તોઽભૂદ્બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશને ૫.
મિથિલામાં, એક બ્રાહ્મણના ઘરમાં, શરૂઆત થઈ.
યેન વિદ્યાઃ પ્રપઠિતા વર્તંતે ભુવિ યા દ્વિજ ૫.
જે દ્વારા પૃથ્વી પર રહેલી વિદ્યા, દ્વિજ, વાંચવામાં આવી.
ક્ષણમપ્યનવચ્છિન્નં પઠિત્વા ગેહવાનભૂત્ ૫.
એક ક્ષણ પણ વિક્ષેપ વિના ભણ્યા પછી, તે ગૃહસ્થ બન્યો.
જડવદ્વર્ત્તમાનઃ સ માતૃકાં પ્રત્યપદ્યત ૫.
મૂર્ખની જેમ વર્તતા, તેણે માતૃકાને ગ્રહણ કરી.
તતઃ પિતા ખિન્નરૂપી જડં તં સમભાષત ૫.
પછી તેના પિતા, દુ:ખી દેખાતા, એ મૂર્ખને બોલ્યા.
અથાન્યસ્મૈ પ્રદાસ્યામિ કર્ણાવુત્પાટયામિ તે॥ ૫.
હવે હું આ બીજાને આપી દઈશ, અથવા તારા કાન ફાડી નાખીશ.
તાત કિં મોદકાર્થાય પઠ્યતે લોભહેતવે ૫.
પુત્ર, આ શાસ્ત્ર મીઠાઈ માટે કે લોભ માટે કેમ પઠવામાં આવે છે?
એવં તે વદમાનસ્ય આયુર્ભવતુ બ્રહ્મણઃ ૫.
તમે જે રીતે બોલો છો, એ રીતે બ્રહ્માની આયુષ્ય તમારી થાય.
તાત સર્વં પરિજ્ઞેયં જ્ઞાનમત્રૈવ વૈ યતઃ ૫.
પુત્ર, બધું જ જાણવું જરૂરી છે, કારણ કે સાચું જ્ઞાન અહીં જ છે.
વિચિત્રં ભાષસે બાલ જ્ઞાતોઽત્રાર્થશ્ચ કસ્ત્વયા ૫.
બાળક, તું અજીબ રીતે બોલે છે; અહીંથી તું શું અર્થ સમજ્યો છે?
એકત્રિંશત્સહસ્રાણિ પઠિત્વાપિ ત્વયા પિતઃ ૫.
પિતા, તું એકત્રીસ હજાર શ્લોકો પઠી લીધા પછી પણ,
અયમયં ચાયમિતિ ધર્મો યો દર્શનોદિતઃ ૫.
આ ધર્મ છે, એ ધર્મ છે—વિવિધ દૃષ્ટિકોણથી ધર્મ બતાવવામાં આવ્યો છે.
ઉપદેશં પઠસ્યેવ નૈવાર્થજ્ઞોઽસિ તત્ત્વતઃ ૫.
તમે ઉપદેશ પઠો છો, પણ તત્વમાં તેનો સાચો અર્થ જાણતા નથી.
તત્તે બ્રવીમિ તદ્વાક્યં મોહમાર્તંડમદ્ભુતમ્॥ ૫.
એટલે હું તને એ વાક્ય કહું છું, જે મોહને દૂર કરનાર અદભુત સૂર્ય છે.
અકારઃ કથિતો બ્રહ્મા ઉકારો વિષ્ણુરુચ્યતે ૫.
‘અ’ અક્ષર બ્રહ્મા કહેવાય છે, ‘ઉ’ અક્ષર વિષ્ણુ કહેવાય છે.
અર્ધમાત્રા ચ યા મૂર્ધ્નિ પરમઃ સ સદાશિવઃ ૫.
મૂળ પર જે અર્ધમાત્રા છે, એ પરમ સદાશિવ છે.
ૐકારસ્ય ચ માહાત્મ્યં યાથાત્મ્યેન ન શક્યતે ૫.
ઓમકારનું સાચું મહાત્મ્ય સંપૂર્ણ રીતે કહી શકાય તેમ નથી.
પુનર્યત્સારસર્વસ્વં પ્રોક્તં તચ્છ્રૂયતાં પરમ્ ૫.
હવે ફરીથી એ સર્વોત્તમ સાર અને સંપૂર્ણતા સાંભળો, જે જણાવવામાં આવી છે.