સર્વત્ર સર્વે હિ સુરાસુરા ભૃશં નમંતિ માં વિપ્રવરાઃ સમુત્સુકાઃ શ્મશાનવાસી નિરપત્રપો હ્યયં કથં પ્રણામં ન કરોતિ મેઽધુના॥ ૧.
દરેક જગ્યાએ બધા દેવો, અસુરો અને ઉત્સુક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો મને નમાવે છે; પણ આ શમશાનમાં રહેતો નિર્લજ્જ્ય હવે મને નમતો નથી—આ કેમ?
પાખંડિનો દુર્જનાઃ પાપશીલા વિપ્રં દૃષ્ટ્વા ચોદ્ધતા ઉન્મદાશ્ચ ૧.
પાખંડી, દુષ્ટ અને પાપી સ્વભાવના લોકો બ્રાહ્મણને જોઈને ઘમંડી અને ઉન્મત્ત બની જાય છે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ મહાતપાસ્તદા રુષાન્વિતો રુદ્રમિદં બભાષે॥ ૧.
આ રીતે બોલીને, તે મહાતપસ્વી ક્રોધથી ભરાઈ રુદ્રને આ રીતે સંબોધન કરે છે:
શ્રૃણ્વંત્વમી વિપ્રતમા ઇદાનીં વચો હિ મે કર્તુમિહાર્હથૈતત્ ૧.
હવે આ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો મારા વચન સાંભળે; તમારે અહીં આ કરવું જ પડશે.
નંદી નિશમ્ય તદ્વાક્યં શૈલાદો હિ રુષાન્વિતઃ ૧.
શૈલાદપુત્ર નંદીએ એ વચન સાંભળી ક્રોધિત થયો.
યજ્ઞબાહ્યો હિ મે સ્વામી મહેશોઽયં કૃતઃ કથમ્ ૧.
મારા સ્વામી મહેશને યજ્ઞમાંથી બહાર કેમ કાઢવામાં આવ્યા છે?
યજ્ઞો દાનં તપશ્ચૈવ તીર્થાનિ વિવિધાનિ ચ ૧.
યજ્ઞ, દાન, તપ અને અનેક તીર્થો—
વૃથા તે બ્રહ્મચાપલ્યાચ્છપ્તોઽયં દક્ષ દુર્મતે શપ્તોઽયં સ કથં પાપ રુદ્રોઽયં બ્રાહ્મણાધમ॥ ૧.
તારી બ્રાહ્મણ અહંકારથી તું દક્ષ, દુષ્ટબુદ્ધિ, વૃત્થા રુદ્રને શાપ આપ્યો; આ રુદ્ર, બ્રાહ્મણોમાં સૌથી નીચો, પાપી તરીકે કેમ શાપિત થયો?
એવં નિર્ભાર્ત્સિતસ્તેન નંદિના હિ પ્રજાપતિઃ ૧.
આ રીતે નંદીએ ડાટ્યા પછી પ્રજાપતિ દક્ષ—
યૂયં સર્વે રુદ્રવરા વેદબાહ્યાશ્ચ વૈ ભૃશમ્ ૧.
તમે બધા રુદ્રના અનુયાયીઓ ખરેખર વેદથી દૂર છો.
પાષંડવાદસંયુક્તાઃ શિષ્ટઽઽચારબહિષ્કૃતાઃ ૧.
તમે પાખંડી મત ધરાવતા અને સારા લોકોના આચરણથી બહાર છો.
ઇતિ શપ્તાસ્તદા તેન દક્ષેણ શિવકિંકરાઃ ૧.
એ રીતે ત્યારે દક્ષે શિવના સેવકોને શાપ આપ્યો.
શપ્તા વયં ત્વયા વિપ્ર સાધવઃ શિવકિંકરાઃ ૧.
બ્રાહ્મણ, અમે શિવના ભક્ત અને સજ્જન સેવકો, તમારાથી શાપિત થયા છીએ.
વેદવાદરતા યૂયં નાન્યદસ્તીતિવાદિનઃ ૧.
તમે વેદના માર્ગમાં લાગેલા છો અને માનો છો કે એ સિવાય બીજું કશું નથી.
વૈદિકં ચ પુરસ્કૃત્ય બ્રાહ્મણાઃ શૂદ્રયાજકાઃ ૧.
વેદને આધાર માનીને, બ્રાહ્મણો હવે શૂદ્રો માટે યજ્ઞ કરનારા બનશે.
દક્ષ કેચિદ્ભવિષ્યન્તિ બ્રાહ્મણા બ્રહ્મરાક્ષસાઃ લોમશ ઉવાચ ૧.
દક્ષ, કેટલાક બ્રાહ્મણો બ્રહ્મરાક્ષસ બની જશે—એ બ્રાહ્મણોમાં દુષ્ટ આત્માઓ થશે.
અથાકર્ણ્યેશ્વરો વાક્યં નંદિનઃ પ્રહસન્નિવ ૧.
પછી, નંદિના વચન સાંભળી, ઈશ્વર હળવાશથી સ્મિત કર્યા.
કોપં નાર્હસિ વૈ કર્તું બ્રાહ્મણાન્પ્રતિ વૈ સદા ૧.
તારે ક્યારેય બ્રાહ્મણો પર ક્રોધ કરવો યોગ્ય નથી.
વેદો મંત્રમયઃ સાક્ષાત્તથા સૂક્તમયો ભૃશમ્ ૧.
વેદ સાચે તો મંત્રોથી બનેલો છે અને તેમાં ઘણા સુક્તો છે.
તસ્માન્નાત્મવિદો નિન્દ્યા આત્મૈવાહં ન ચેતરઃ ૧.
માટે આત્માને જાણનારા નિંદનીય નથી; હું જ આત્મા છું, બીજું કંઈ નથી.
પ્રપંચરચનાં હિત્વા બુદ્ધો ભવ મહામતે ૧.
હે વિદ્વાન, જગતની રચના છોડીને જાગૃત થો.
એવં પ્રબોધિતસ્તેન શંભુના પરમેષ્ઠિના શિવેન સહ સંગમ્ય પરમાનંદસંપ્લુતઃ॥ ૧.
એ રીતે પરમેશ્વર શંભુએ તેને જાગૃત કર્યો, પછી તે શિવ સાથે મળ્યો અને પરમ આનંદમાં તરબોળ થયો.
દક્ષોપિ હિ રુષાઽઽવિષ્ટઋષિભિઃ પરિવારિતઃ ૧.
દક્ષ પણ ક્રોધથી ભરાઈ અને ઋષિઓથી ઘેરાઈ ગયો.
શ્રદ્ધાં વિહાય પરમાં શિવપૂજકાનાં નિંદાપરઃ સ હિ બભૂવ નરાધમશ્ચ ૧.
એણે શ્રદ્ધા છોડી, શિવભક્તોની નિંદા કરનાર બની ગયો અને સૌથી નીચો મનુષ્ય બન્યો.
એકદા તુ તદા તેન યજ્ઞઃ પ્રારંભિતો મહાન્ ૨.
પછી, એ સમયે, તેણે મહાન યજ્ઞ શરૂ કર્યો.
ઋષયો વિવિધાસ્તત્ર વશિષ્ઠાદ્યાઃ સમાગતાઃ ૨.
વિવિધ ઋષિઓ, વશિષ્ઠ વગેરે ત્યાં એકઠા થયા.
દધીચો ભગવાન્વ્યાસો ભરદ્વાજોઽથ ગૌતમઃ ૨.
ભગવાન દધીચિ, વ્યાસ, ભરદ્વાજ અને ગૌતમ પણ હાજર હતા.
તથા સર્વે સુરગણા લોકપાલસ્તથાઽપરે વિદ્યાધરાશ્ચ ગંધર્વાઃ કિંનરાપ્સરસાં ગણાઃ॥ ૨.
ત્યાં બધા દેવો, લોકપાલો અને અન્ય વિદ્યા ધરાવનારા, ગંધર્વો, કિન્નર અને અપ્સરાઓના સમૂહો પણ આવ્યા હતા.
સપ્તલોકાત્સમાનીતો બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ૨.
સાતે લોકમાંથી બ્રહ્મા, જગતના પિતામહ, લાવવામાં આવ્યા.
દેવેન્દ્રો હિ સમાનીત ઇંદ્રાણ્યા સહ સુપ્રભઃ ૨.
દેવેન્દ્ર પણ ઇન્દ્રાણી સાથે તેજસ્વી રૂપે લાવવામાં આવ્યા.