વિશ્વકર્માપ્યલંકારાન્કુરુતેભ્યાગતર્ત્વિજામ્
વિશ્વકર્મા પોતે આવનારા ઋત્વિજોને આભૂષણો તૈયાર કરે છે.
સ્વયંલક્ષ્મીરલંકુર્યાદ્યાવૈ ચાત્ર સુવાસિનીઃ
લક્ષ્મી પોતે અહીં રહેલી સુવાસિનીઓને શોભાવતી છે.
સર્વે સુખાય મે દક્ષ વીક્ષમાણસ્ય સર્વતઃ
હે દક્ષ, હું સર્વત્ર જોઈ રહ્યો છું, બધું જ મારા સુખ માટે છે.
જીવહીનો યથા દેહો ભૂષિતોપિ ન શોભતે
જેમ જીવ વગરનું શરીર ભલે શણગારેલું હોય, પણ તે સુંદર લાગતું નથી.
ઇત્થં દધીચિવચનં શ્રુત્વા દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ
દધીચિના શબ્દો સાંભળીને દક્ષ પ્રજાપતિએ
પૂર્વસ્તુત્યાતિ સંહૃષ્ટો દૃષ્ટો યોસૌ દધીચિના
કારણ કે દધીચિએ તેને પહેલેથી જ વખાણ્યો હતો, તેથી દક્ષ ખૂબ જ આનંદિત થયો.
પ્રત્યુવાચાથ તં વિપ્રં વેપમાનાંગયષ્ટિકઃ 4.2.87.
પછી દક્ષે કાંપતા અંગો સાથે એ ઋષિને કહ્યું.
દીક્ષામહમહો પ્રાપ્તઃ કર્તું નાયાતિ કિંચન
હાય, હવે તો હું દીક્ષા પ્રાપ્ત કરી છે, હવે કંઈ પણ કરવાનું બાકી નથી.
ભવાન્કેન સમાહૂતો યદત્રાગાન્મહાજડઃ
હે મહામૂઢ, તને અહીં કોણે બોલાવ્યો કે તું અહીં આવ્યો છે?
સર્વમંગલમાંગલ્યો યત્ર શ્રીમાનયં હરિઃ
જ્યાં શ્રીમંત હરિ હાજર છે, જે સર્વ શુભતાનું મૂળ શુભ છે,
યત્ર વજ્રધરઃ શક્રઃ શતયજ્ઞૈકદીક્ષિતઃ
જ્યાં વજ્રધારી ઇન્દ્ર, જે શત યજ્ઞોમાં દીક્ષિત થયો છે,
તં ત્વંચોપમિમીષેમું શ્મશાનેન મહામખમ્
ત્યાં તું આ મહાયજ્ઞની તુલના શમશાન સાથે કરવા માંગે છે?
શ્રીદોસ્તિ યત્ર શ્રીદાતા સાક્ષાદ્યત્રાશુશુક્ષણિઃ
જ્યાં સમૃદ્ધિ છે, જ્યાં સમૃદ્ધિ આપનાર પ્રગટ છે, જ્યાં ઝડપી વિનાશક હાજર છે,
દેવાચાર્યઃ સ્વયં યત્ર ક્રતોરાચાર્યતાગતઃ
જ્યાં દેવગુરુ પોતે યજ્ઞના આચાર્ય બનવા આવ્યા છે,
યત્રાર્ત્વિજ્યં ભજંતેઽમી વસિષ્ઠપ્રમુખર્ષયઃ
જ્યાં વશિષ્ઠાદિ ઋષિઓ યજ્ઞકર્મમાં લાગેલા છે,
નિશમ્યેતિ મુનિઃ પ્રાહ દધીચિર્જ્ઞાનિનાં વરઃ
આ સાંભળીને જ્ઞાનીમાં શ્રેષ્ઠ દધીચિ મુનિએ કહ્યું.
તથાપિ શાંભવી શક્તિર્વેદે વિષ્ણુઃ પ્રપઠ્યતે 4.2.87.
છતાં પણ, વેદમાં શંભુની શક્તિનું વર્ણન થાય છે અને વિષ્ણુનું પઠન થાય છે.
દીક્ષિતો યોશ્વમેધાનાં શતસ્ય કુલિશાયુધઃ
જે વજ્રધારી છે અને શત અશ્વમેધ યજ્ઞોમાં દીક્ષિત થયો છે,
પુનરારાધ્ય ભૂતેશં પ્રાપૈકામમરાવતીમ્
તેને ફરીથી ભૂતેશ્વરને પૂજ્યા પછી અમરાવતી એકમાત્ર નગરી પ્રાપ્ત થઈ.
બલં તસ્યાખિલૈર્જ્ઞાતં શ્વેતં પાશયતઃ પુરા
તેની શક્તિ બધાને જાણીતી હતી, જ્યારે તેણે એક વખત શ્વેતને પાશથી બાંધ્યો હતો.
પાર્ષ્ણિગ્રાહ્યભવદ્રુદ્રો દેવાચાર્યસ્ય વૈ તદા
ત્યારે પાર્ષ્ણિથી પકડાય એવા રુદ્ર દેવગુરુના યજ્ઞના આચાર્ય બન્યા હતા.
તં વિદંતિ વસિષ્ઠાદ્યાસ્તવાર્ત્વિજ્યં ભજંતિ યે
વશિષ્ઠાદિ જે યજ્ઞકર્મમાં જોડાય છે, તેઓ તેને ઓળખે છે.
પ્રાવર્તંતર્ષયોન્યેપિ ગૌરવાત્તવ તે ક્રતૌ
બીજા ઋષિઓએ પણ તારી પ્રતિષ્ઠાને કારણે તારો યજ્ઞ શરૂ કર્યો હતો.
તદા ક્રતુફલાધીશં વિશ્વેશં ત્વં સમાહ્વય
એ સમયે તું બધા યજ્ઞોના સ્વામી અને સમગ્ર જગતના ઈશ્વરને બોલાવ.
સતિ તસ્મ્નિમહાદેવે વિશ્વકર્મૈકસાક્ષિણિ
જ્યારે એ મહાદેવ, જે સમગ્ર સર્જનના એકમાત્ર સાક્ષી છે, હાજર હોય છે,
યથા જડાનિ બીજાનિ ન ફલંતિ સ્વયં તથા
જેમ નિષ્ક્રિય બીજ પોતે ફળ આપતા નથી,
અર્થહીના યથા વાણી ધર્મહીના યથા તનુઃ ।। 4.2.87.
તેમ જ અર્થ વિના બોલી કે ધર્મ વિના શરીર વ્યર્થ છે.
ગંગાહીના યથા દેશાઃ પુત્રહીના યથા ગૃહાઃ
જેમ ગંગા વિના પ્રદેશ કે પુત્ર વિના ઘર અધૂરું લાગે છે,
મંત્રિહીનં યથા રાજ્યં શ્રુતિહીના યથા દ્વિજાઃ
જેમ મંત્રી વિના રાજ્ય કે વેદ વિના દ્વિજ વ્યર્થ છે,
દર્ભહીના યથા સંધ્યા તિલહીનં ચ તર્પણમ્
જેમ દર્ભા વિના સંધ્યા કે તિલ વિના તર્પણ અધૂરો છે,