શૂદ્રોપિ ન ભવેત્પ્રાયો નાગયજ્ઞોપવીતવાન્
આ માણસ સામાન્ય રીતે શૂદ્ર પણ નથી, કેમ કે એ નાગોનું યજ્ઞોપવીત પહેરે છે.
સર્વઃ પ્રકૃત્યા જ્ઞાયેત સ્થાણુઃ પ્રકૃતિવર્જિતઃ
દરેકને એની સ્વભાવથી ઓળખી શકાય છે; માત્ર સ્થિર રહેતો એ જ સ્વભાવથી રહિત છે.
યોષાપિ ન ભવેદેષ યતોસૌ શ્મશ્રુલાનનઃ
આ માણસ સ્ત્રી પણ નથી, કેમ કે એના ચહેરા પર મુંછ અને દાઢી છે.
બાલોપિ ન ભવત્યેષ યતોઽયં બહુવાર્ષિકઃ
આ બાળક પણ નથી, કારણ કે એ ઘણા વર્ષનો છે.
અતો યુવત્વં સંભાવ્યં નાત્ર નૂનં ચિરંતને
એથી એ યુવાન છે એમ માનવું જોઈએ; એ ચોક્કસપણે બહુ જૂનો નથી.
બ્રહ્માદીન્સંહરેત્પ્રાંતે તથાપિ ચ ન પાતકી
જો એ બ્રહ્મા અને બીજાઓને અંતે નાશ પણ કરે, તો પણ એ પાપી નથી.
અહો ધાર્ષ્ટ્યં મહદ્દૃષ્ટં જટિલસ્યાદ્ય ચાદ્ભુતમ્ 4.2.87.
અરે! આજે જટાધારીમાં કેટલી મોટી ધૃષ્ટતા અને અદ્ભુતતા જોઈ છે!
એવંભૂતા ભવંત્યેવ માતાપિતૃવિવર્જિતાઃ
માતા-પિતા વગરના લોકો એવા જ હોય છે.
સ્વચ્છંદચારિણોઽનાથાઃ સર્વત્ર સ્વાભિમાનિનઃ
એ લોકો સ્વેચ્છાએ ફરતા, અનાથ અને બધે પોતાનો અભિમાન ધરાવતા હોય છે.
જામાતૄણાં સ્વભાવોયં પ્રાયશો ગર્વભાજનમ્
જામાઈઓનો સ્વભાવ એવો જ હોય છે; મોટાભાગે એ ઘમંડથી ભરેલા હોય છે.
દ્વિજરાજઃ સ ગર્વિષ્ઠો રોહિણીપ્રેમનિર્ભરઃ
એ દ્વિજરાજ ખૂબ જ ઘમંડી છે, અને રોહિણી માટેના પ્રેમથી છલકાય છે.
અસ્યાહં ગર્વસર્વસ્વં હરિષ્યામ્યેવ શૂલિનઃ
હું ચોક્કસપણે ત્રિશૂલધારીનો આખો ઘમંડ દૂર કરી લઈશ.
તથાસ્યાહં કરિષ્યામિ માનહાનિં ચ સર્વતઃ
હું એનું સર્વત્ર અપમાન કરાવીશ.
પ્રાપ્ય સ્વભવનં દેવાનાજુહાવ સવાસવાન્
પોતાના ઘરે પહોંચી, એ દેવતાઓને અને ઇન્દ્રને બોલાવ્યા.
ભવંતુ યજ્ઞસંભારાનાનયંતુ ત્વરાન્વિતાઃ
યજ્ઞ માટેની સામગ્રી લાવો; બધા જલદી લાવી લાવે.
મહાક્રતૂપદ્રષ્ટારં યજ્ઞપૂરુષમેવ ચ
મહાયજ્ઞના દેખરેખ કરનારા અને યજ્ઞપુરુષને પણ બોલાવો.
પ્રાવર્તત તતસ્તસ્ય દક્ષસ્ય ચ મહાધ્વરઃ 4.2.87.
પછી દક્ષનો મહાન યજ્ઞ શરૂ થયો.
અનીશ્વરાંસ્તતો વેધા વ્યાજં કૃત્વા ગૃહં યયૌ
પછી સર્જનહાર કોઈ બહાનું બતાવી પોતાના ઘેર ચાલ્યા ગયા અને યજ્ઞને માલિક વિના છોડી દીધો.
દક્ષયજ્ઞે સમાયાતાન્સતીશ્વરવિવર્જિતાન્
દક્ષના યજ્ઞમાં જે લોકો આવ્યા, તેઓ સતીશ્વર વિના હતા.
દક્ષસ્ય હિ શુભોદર્કમિચ્છન્પ્રોવાચ ચેતિ વૈ દધીચિરુવાચ
દક્ષને શુભ પરિણામ મળે તેવી ઈચ્છા રાખીને દધીચિએ કહ્યું:
ન ચાસ્તિ તવ સામર્થ્યં ક્વાપિ કસ્યાપિ નિશ્ચિતમ્
નક્કી છે કે તારી પાસે ક્યાંય, કોઈ માટે, શક્તિ નથી.
ન તાદૃઙ્નેદસિ પ્રાયઃ ક્વાપિ જ્ઞાતો મહામતે
હે મહામતિ, સામાન્ય રીતે તારી પાસે આવી ગુણો હોવાનો કોઈ જાણતો નથી.
કર્તવ્યશ્ચેત્તદાકાર્યઃ સ્યાચ્ચેત્સંપત્તિ રીદૃશી
કોઈ કામ કરવાનું હોય તો તે કરવું જોઈએ; જો આવી સમૃદ્ધિ હોય તો તે પણ પ્રાપ્ત થવી જોઈએ.
સાક્ષાચ્ચ સર્વે મંત્રા વૈ સાક્ષાદ્યજ્ઞપુમાનસૌ સાક્ષાદ્બ્રહ્મા સ્વયં ચૈષ ભૃગુર્વૈ કર્મકાંડવિત્
બધા મંત્રો અહીં હાજર છે, યજ્ઞરૂપ પુરુષ પણ છે; બ્રહ્મા પોતે અહીં છે અને ભૃગુ કર્મકાંડમાં નિષ્ણાત છે.
અયં પૂષા ભગસ્ત્વેષ ઇયં દેવી સરસ્વતી
અહીં પૂષા અને ભગા છે; આ દેવી સરસ્વતી છે.
ત્વં ચ દીક્ષાં શુભાં પ્રાપ્તો દેવ્યા ચ શતરૂપયા
તમે શુભ દીક્ષા મેળવી છે અને સાથે શતરૂપા દેવી પણ છે.
સ્વયમેવ હિ કુર્વીત ધર્મકાર્યં પ્રયત્નતઃ 4.2.87.
ધર્મનું કાર્ય પોતે જ ઉત્સાહપૂર્વક કરવું જોઈએ.
સપ્તવિંશતિભિઃ સાર્ધં પત્નીભિસ્તવ કાર્યકૃત્
તમારું કાર્ય સત્તાવીસ પત્નીઓ સાથે પૂર્ણ થયું છે.
દીક્ષિતો રાજસૂયસ્ય દત્તત્રૈલોક્યદક્ષિણઃ ત્રયોદશમિતાભિશ્ચ ભાર્યાભિસ્તવ કાર્યકૃત્
રાજસૂય યજ્ઞ માટે દીક્ષા લીધા પછી, તમે ત્રિલોકી દક્ષિણા આપી છે; અને ત્રેયોદશ પત્નીઓ સાથે તમારું કાર્ય પૂર્ણ થયું છે.
હવિઃ કામદુઘા સૂતે કલ્પવૃક્ષઃ સમિત્કુશાન્
કામધેનુ હવન માટે આવશ્યક વસ્તુ આપે છે અને કલ્પવૃક્ષ સમિદ અને કુશ આપે છે.