પ્રત્યેકં પરિપૃચ્છયેશઃ સર્વાનિત્થં કૃતાદરાન્
પ્રભુએ સૌને માન આપીને, દરેકને આ રીતે સર્વ વિષયમાં પૂછપરછ કરી.
વિસસર્જાથ તાન્સર્વાન્દેવઃ સૌધં સમાવિશત્
પછી દેવતાએ બધાને વિદાય આપી અને પોતાનાં મહેલમાં પ્રવેશ કર્યો.
મધ્યે માર્ગં સ ચિંતોભૂદ્દક્ષઃ સત્યાઃ પિતા તદા
માર્ગમાં, સત્યવંત પિતા દક્ષ વિચારમાં મગ્ન થઈ ગયા.
અતીવ ક્ષુબ્ધચિત્તોભૂન્મંદરાઘાતતોઽબ્ધિવત્
મંદર પર્વતના ઘાટથી ઉથલાયેલી સમુદ્ર જેમ, તેમ તેમનું મન ખૂબ ઉથલપાથલ થયું.
અતીવગર્વિતો જાતઃ સતી મે પ્રાપ્ય કન્યકામ્
મારી પુત્રી સતી કન્યા રૂપે પ્રાપ્ત થતાં, દક્ષમાં અત્યંત અભિમાન આવી ગયો.
કિં વંશ્યસ્ત્વેષ કિં ગોત્રઃ કિં દેશીયઃ કિમાત્મકઃ
આનો વંશ શું છે? કુળ કયું છે? દેશ કયો છે? સ્વભાવ કેવો છે?
ન પ્રાયશસ્તપસ્વ્યેષ ક્વ તપઃ ક્વાસ્ત્રધારણમ્
આમાં તપસ્વીપણું ક્યાં છે? તપ ક્યાં છે? શસ્ત્ર ધારણ કરવું ક્યાં છે?
અસૌ ન બ્રહ્મચારી સ્યાત્કૃતપાણિગ્રહ સ્થિતિઃ 4.2.87.
આ બ્રહ્મચારી નથી; તેણે તો પહેલેથી જ લગ્ન કરી લીધા છે.
ન બ્રાહ્મણોભવત્યેષ યતો વેદો ન વેત્ત્યમુમ્
આ માણસ બ્રાહ્મણ નથી, કારણ કે એ વેદ જાણતો નથી.
ક્ષતાત્સંત્રાણનાત્ક્ષત્રં તત્ક્વાસ્મિન્પ્રલયપ્રિયે
જખ્મીઓની રક્ષા કરવાથી ક્ષત્રિય કહેવાય છે, પણ અહીં તો પ્રલય સમયે એ ક્યાં છે, પ્રિયે?
શૂદ્રોપિ ન ભવેત્પ્રાયો નાગયજ્ઞોપવીતવાન્
આ માણસ સામાન્ય રીતે શૂદ્ર પણ નથી, કેમ કે એ નાગોનું યજ્ઞોપવીત પહેરે છે.
સર્વઃ પ્રકૃત્યા જ્ઞાયેત સ્થાણુઃ પ્રકૃતિવર્જિતઃ
દરેકને એની સ્વભાવથી ઓળખી શકાય છે; માત્ર સ્થિર રહેતો એ જ સ્વભાવથી રહિત છે.
યોષાપિ ન ભવેદેષ યતોસૌ શ્મશ્રુલાનનઃ
આ માણસ સ્ત્રી પણ નથી, કેમ કે એના ચહેરા પર મુંછ અને દાઢી છે.
બાલોપિ ન ભવત્યેષ યતોઽયં બહુવાર્ષિકઃ
આ બાળક પણ નથી, કારણ કે એ ઘણા વર્ષનો છે.
અતો યુવત્વં સંભાવ્યં નાત્ર નૂનં ચિરંતને
એથી એ યુવાન છે એમ માનવું જોઈએ; એ ચોક્કસપણે બહુ જૂનો નથી.
બ્રહ્માદીન્સંહરેત્પ્રાંતે તથાપિ ચ ન પાતકી
જો એ બ્રહ્મા અને બીજાઓને અંતે નાશ પણ કરે, તો પણ એ પાપી નથી.
અહો ધાર્ષ્ટ્યં મહદ્દૃષ્ટં જટિલસ્યાદ્ય ચાદ્ભુતમ્ 4.2.87.
અરે! આજે જટાધારીમાં કેટલી મોટી ધૃષ્ટતા અને અદ્ભુતતા જોઈ છે!
એવંભૂતા ભવંત્યેવ માતાપિતૃવિવર્જિતાઃ
માતા-પિતા વગરના લોકો એવા જ હોય છે.
સ્વચ્છંદચારિણોઽનાથાઃ સર્વત્ર સ્વાભિમાનિનઃ
એ લોકો સ્વેચ્છાએ ફરતા, અનાથ અને બધે પોતાનો અભિમાન ધરાવતા હોય છે.
જામાતૄણાં સ્વભાવોયં પ્રાયશો ગર્વભાજનમ્
જામાઈઓનો સ્વભાવ એવો જ હોય છે; મોટાભાગે એ ઘમંડથી ભરેલા હોય છે.
દ્વિજરાજઃ સ ગર્વિષ્ઠો રોહિણીપ્રેમનિર્ભરઃ
એ દ્વિજરાજ ખૂબ જ ઘમંડી છે, અને રોહિણી માટેના પ્રેમથી છલકાય છે.
અસ્યાહં ગર્વસર્વસ્વં હરિષ્યામ્યેવ શૂલિનઃ
હું ચોક્કસપણે ત્રિશૂલધારીનો આખો ઘમંડ દૂર કરી લઈશ.
તથાસ્યાહં કરિષ્યામિ માનહાનિં ચ સર્વતઃ
હું એનું સર્વત્ર અપમાન કરાવીશ.
પ્રાપ્ય સ્વભવનં દેવાનાજુહાવ સવાસવાન્
પોતાના ઘરે પહોંચી, એ દેવતાઓને અને ઇન્દ્રને બોલાવ્યા.
ભવંતુ યજ્ઞસંભારાનાનયંતુ ત્વરાન્વિતાઃ
યજ્ઞ માટેની સામગ્રી લાવો; બધા જલદી લાવી લાવે.
મહાક્રતૂપદ્રષ્ટારં યજ્ઞપૂરુષમેવ ચ
મહાયજ્ઞના દેખરેખ કરનારા અને યજ્ઞપુરુષને પણ બોલાવો.
પ્રાવર્તત તતસ્તસ્ય દક્ષસ્ય ચ મહાધ્વરઃ 4.2.87.
પછી દક્ષનો મહાન યજ્ઞ શરૂ થયો.
અનીશ્વરાંસ્તતો વેધા વ્યાજં કૃત્વા ગૃહં યયૌ
પછી સર્જનહાર કોઈ બહાનું બતાવી પોતાના ઘેર ચાલ્યા ગયા અને યજ્ઞને માલિક વિના છોડી દીધો.
દક્ષયજ્ઞે સમાયાતાન્સતીશ્વરવિવર્જિતાન્
દક્ષના યજ્ઞમાં જે લોકો આવ્યા, તેઓ સતીશ્વર વિના હતા.
દક્ષસ્ય હિ શુભોદર્કમિચ્છન્પ્રોવાચ ચેતિ વૈ દધીચિરુવાચ
દક્ષને શુભ પરિણામ મળે તેવી ઈચ્છા રાખીને દધીચિએ કહ્યું: