આનંદમેવજનયેદપિ પાપજુષામિહ
આ વાત તો અહીં પાપમાં ફસાયેલા માણસને પણ આનંદ આપી શકે એવી છે.
જીવન્મુક્તઇવાસં હિ ક્ષેત્રતત્ત્વશ્રુતેરહમ્ યાન્યુક્તાનિ સમાચક્ષ્વ તત્પ્રભાવમશેષતઃ
હું તો જીવતો જ મુક્ત થયો છું, કારણ કે મેં ક્ષેત્રનું સત્ય સાંભળ્યું છે; હવે જે-જે તીર્થોનું વર્ણન થયું છે, તેમનો મહિમા પૂરો-પૂરો કહો.
યો દક્ષો ગર્હયામાસ મધ્યે દેવસભં વિભુમ્
જે દક્ષ હતો, તેણે દેવસભામાં ભગવાનનું અપમાન કર્યું.
ઇતિ શ્રુત્વા શિખિરથઃ કુંભયોનેરુદીરિતમ્
પોતના કુંભમાંથી જન્મેલા કુમારના વચન સાંભળ્યા પછી—
આકર્ણય મુને વચ્મિ કથાં કલ્મષહારિણીમ્
હે મુનિ, સાંભળો, હું તમને પાપ નાશક કથા કહું છું.
છાગવક્ત્રો વિરૂપાસ્યો દધીચિ પરિધિક્કૃતઃ
છાગલ જેવું મુખ અને વિકૃત આકાર ધરાવતો દધીચિ四 તરફથી ઘેરાયો હતો.
એકદા દેવદેવસ્ય સેવાર્થં શશિમૌલિનઃ
એક વખત ચંદ્રધારી દેવોના દેવની સેવા માટે—
ઇંદ્રાદયો લોકપાલા વિશ્વેદેવા મરુદ્ગણાઃ 4.2.87.
ઇન્દ્ર અને બીજા લોકપાલો, વિશ્વદેવો અને મરુદગણો પણ ત્યાં હતા.
ઋષયોઽપ્સરસોયક્ષા ગંધર્વાઃ સિદ્ધચારણાઃ
ઋષિઓ, અપ્સરાઓ, યક્ષો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને ચારણો પણ હાજર હતા.
સ્તુતશ્ચ નાના સ્તુતિભિઃ શંભુનાપિ કૃતાદરાઃ
તેને અનેક સ્તુતિઓથી વખાણવામાં આવ્યો અને શંભુએ પણ તેમને માન આપ્યો.
અથ તેષૂપવિષ્ટેષુ શંભુના વિષ્ટરશ્રવાઃ
પછી, જ્યારે બધા બેઠા, ત્યારે પ્રસિદ્ધ વક્તા શંભુએ,
શ્રીવત્સલાંછન હરે દૈત્યવંશદવાનલ
શ્રીવત્સ ચિહ્ન ધરાવનારા, દૈત્યકુળને ભસ્મ કરનારા હરિને સંબોધ્યા,
દિતિજાન્દનુજાન્દુષ્ટાન્કચ્ચિચ્છાસિ રણાંગણે
દિતિ અને દનુના દુષ્ટ પુત્રોને સંહારનાર, શું તું યુદ્ધભૂમિ પર અડગ ઊભો છે?
બાધયા રહિતા ગાવઃ કચ્ચિત્સંતિ મહીતલે
પૃથ્વી પર ગાયોને કોઈ દુઃખ કે ભય નથી ને? બધું સારું છે ને?
વિધિયજ્ઞાઃ પ્રવર્તંતે પૃથિવ્યાં બહુદક્ષિણાઃ
પૃથ્વી પર નિયમિત યજ્ઞો અને દાનપૂર્વકના વિધિઓ યથાવિધિ થઈ રહ્યા છે ને?
નિષ્પ્રત્યૂહં પઠંત્યેવ સાંગાન્વેદાન્દ્વિજોત્તમાઃ
શ્રેષ્ઠ દ્વિજાતિઓ વિઘ્ન વિના, તમામ અંગો સાથે, વેદોનું પઠન કરે છે ને?
સ્વેષુ સ્વેષુ ચ ધર્મેષુ કચ્ચિદ્વર્ણાશ્રમાસ્તથા
દરેક વર્ણ અને આશ્રમ પોતાના પોતાના ધર્મમાં સ્થિર છે ને?
ધૂર્જટિઃ પરિપૃછ્યેતિ હૃષ્ટં વૈકુંઠનાયકમ્। બ્રહ્માણં ચાપિ પપ્રચ્છ બ્રાહ્મં તેજઃ સમેધતે ।। 4.2.87.
ધૂર્જટી આનંદથી વૈકુંઠના સ્વામી અને બ્રહ્માને, જેમનું બ્રાહ્મણ તેજ પ્રકાશતું હતું, પ્રશ્નો પૂછ્યા.
સત્યમસ્ખલિતં કચ્ચિદસ્તિ ત્રૈલોક્યમંડપે
ત્રણે લોકના સભામંડપમાં સત્ય અને નિષ્ઠા અખંડિત છે ને?
ઇંદ્રાદયઃ સુરાઃ કચ્ચિત્સ્વેષુ સ્વેષુ પુરેષ્વહો
ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓ પોતાના પોતાના શહેરોમાં સુખી અને સુરક્ષિત છે ને?
પ્રત્યેકં પરિપૃચ્છયેશઃ સર્વાનિત્થં કૃતાદરાન્
પ્રભુએ સૌને માન આપીને, દરેકને આ રીતે સર્વ વિષયમાં પૂછપરછ કરી.
વિસસર્જાથ તાન્સર્વાન્દેવઃ સૌધં સમાવિશત્
પછી દેવતાએ બધાને વિદાય આપી અને પોતાનાં મહેલમાં પ્રવેશ કર્યો.
મધ્યે માર્ગં સ ચિંતોભૂદ્દક્ષઃ સત્યાઃ પિતા તદા
માર્ગમાં, સત્યવંત પિતા દક્ષ વિચારમાં મગ્ન થઈ ગયા.
અતીવ ક્ષુબ્ધચિત્તોભૂન્મંદરાઘાતતોઽબ્ધિવત્
મંદર પર્વતના ઘાટથી ઉથલાયેલી સમુદ્ર જેમ, તેમ તેમનું મન ખૂબ ઉથલપાથલ થયું.
અતીવગર્વિતો જાતઃ સતી મે પ્રાપ્ય કન્યકામ્
મારી પુત્રી સતી કન્યા રૂપે પ્રાપ્ત થતાં, દક્ષમાં અત્યંત અભિમાન આવી ગયો.
કિં વંશ્યસ્ત્વેષ કિં ગોત્રઃ કિં દેશીયઃ કિમાત્મકઃ
આનો વંશ શું છે? કુળ કયું છે? દેશ કયો છે? સ્વભાવ કેવો છે?
ન પ્રાયશસ્તપસ્વ્યેષ ક્વ તપઃ ક્વાસ્ત્રધારણમ્
આમાં તપસ્વીપણું ક્યાં છે? તપ ક્યાં છે? શસ્ત્ર ધારણ કરવું ક્યાં છે?
અસૌ ન બ્રહ્મચારી સ્યાત્કૃતપાણિગ્રહ સ્થિતિઃ 4.2.87.
આ બ્રહ્મચારી નથી; તેણે તો પહેલેથી જ લગ્ન કરી લીધા છે.
ન બ્રાહ્મણોભવત્યેષ યતો વેદો ન વેત્ત્યમુમ્
આ માણસ બ્રાહ્મણ નથી, કારણ કે એ વેદ જાણતો નથી.
ક્ષતાત્સંત્રાણનાત્ક્ષત્રં તત્ક્વાસ્મિન્પ્રલયપ્રિયે
જખ્મીઓની રક્ષા કરવાથી ક્ષત્રિય કહેવાય છે, પણ અહીં તો પ્રલય સમયે એ ક્યાં છે, પ્રિયે?