ધર્મેશાદ્દક્ષિણે પૂજ્યં તત્ત્વેશાખ્યં પરં નરૈઃ
ધર્મના સ્વામીના દક્ષિણ બાજુએ, લોકો સર્વોચ્ચ તત્ત્વના સ્વામીની પૂજા કરે છે.
ધર્મેશાત્પૂર્વદિગ્ભાગે વૈરાગ્યેશં સમર્ચયેત્
ધર્મના સ્વામીથી પૂર્વ દિશામાં, વૈરાગ્યના સ્વામીની પૂજા કરવી જોઈએ.
જ્ઞાનેશ્વરં તથૈશાન્યાં જ્ઞાનદં સર્વદેહિનામ્
એ જ રીતે, ઈશાન દિશામાં જ્ઞાનના સ્વામી છે, જે સર્વ જીવને જ્ઞાન આપે છે.
તદ્દર્શનાદ્ભવેન્નૃણામૈશ્વર્યં મનસેપ્સિતમ્
તેમનું દર્શન કરતાં, મનમાં ઈચ્છેલું ઐશ્વર્ય મનુષ્યને મળે છે.
એતાન્યવશ્યં સંસેવ્ય નરઃ પ્રાપ્નોતિ શાશ્વતમ્
આ બધાની નિષ્ઠાપૂર્વક સેવા કરવાથી, મનુષ્ય શાશ્વત ફળ પામે છે.
યચ્છ્રુત્વાપિ નરો ઘોરે સંસારાબ્ધૌ ન મજ્જતિ 4.2.81.
આ સાંભળવાથી પણ મનુષ્ય ભયાનક સંસારના દરિયામાં ડૂબતો નથી.
દમસ્ય પુત્રસ્તત્રાસીદ્દુર્દમો નામ પાર્થિવઃ
ત્યાં દમાના પુત્ર દુર્દમ નામે એક રાજા હતો.
હરેત્પુરંધ્રીઃ પ્રસભં પૌરાણાં કામમોહિતઃ
કામ અને મોહથી અંધ, તેણે શહેરમાં બીજાના પત્નીઓને બળજબરીથી અપહરણ કર્યા.
અદંડ્યાન્દંડયાંચક્રે દંડ્યેષ્વાસીત્પરાઙમુખઃ
અપરાધ ન કરનારને તે દંડ આપતો અને દંડને લાયકને અવગણતો.
વિવાસિતાઃ સ્વવિષયાત્તેન સન્મતિદાયિનઃ
સારા ઉપદેશ આપનારને તેણે પોતાના રાજ્યમાંથી દૂર કરી દીધા.
પરદારેષુસંતુષ્ટઃ સ્વદારેષુ પરાઙ્મુખઃ
તે બીજાની પત્નીઓથી સંતોષ પામતો અને પોતાની પત્નીઓ તરફ અવગણતા હતો.
હારિણૌ સર્વપાપાનાં સર્વવાંછિતદાયિનૌ
તે બંને સર્વ પાપ દૂર કરનારા અને સર્વ ઈચ્છિત વસ્તુ આપનારા હતા.
સ્વપ્રજાસ્વેક ઉદિતો ધૂમકેતુરિવાપરઃ
પોતાના પ્રજામાં તે એકલો તેજસ્વી હતો, જ્યારે બીજો ધૂમકેતુ જેવો હતો.
સ કદાચિન્મૃગયુભિઃ પાપર્ધિ વ્યસનાતુરઃ
ક્યારેક, દુર્ગુણોથી પીડિત અને શિકારની લત ધરાવતો, તે શિકારીઓ સાથે ગયો.
એકાકી દૈવયોગેન દુર્દમઃ સોઽવનીપતિઃ । ધન્વી તુરંગમારુઢોઽવિશદાનંદકાનનમ્
દુર્દમ રાજા, ભાગ્યના પ્રભાવે એકલો, ધનુષ્ય ધારણ કરીને અને ઘોડા પર ચડીને, ઘનઘોર જંગલમાં પ્રવેશ્યો.
સ વિલોક્યાથ સર્વત્ર પાદપા નવકેશિનઃ 4.2.81.
ત્યાં તેણે ચારે બાજુ નવા કૂંપળોવાળા વૃક્ષો જોયા.
સુગંધેન સુશીતેન સુમદેન સુવાયુના
સુગંધ, ઠંડક, મીઠી મદિરતા અને સુખદ પવનથી,
કેવલં મૃગયા જાતસ્તત્ખેદો ન વ્યપાવ્રજત્
તે માત્ર શિકારમાં જ લાગેલો હતો, અને એ થાક દૂર થયો નહોતો.
અથાવરુહ્ય તુરગાત્સ ભૂપાલોતિવિસ્મિતઃ
પછી, ઘોડા પરથી ઉતરીને, એ રાજા ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થયો.
ધન્યોસ્મ્યહં પ્રસન્નોસ્મિ ધન્યે મેદ્ય વિલોચને
હું ધન્ય છું, હું ખુશ છું, ઓ સુંદર આંખોવાળી ધન્ય સ્ત્રી!
પુનર્નિનિંદ ચાત્માનં ધર્મપીઠ પ્રભાવતઃ
પછી તેણે પોતાને ફરીથી ધર્મપીઠની શક્તિથી દોષ આપ્યો.
જંતૂદ્વેગકરં મૂઢં પ્રજાપીડનપંડિતમ્
મૂર્ખ, જીવોને દુઃખ આપનાર, પ્રજાને પીડાવામાં કુશળ—
અદ્યયાવન્મમ ગતં વૃથાજન્માલ્પમેધસ
આજ સુધી, મારું જન્મ વ્યર્થ ગયું છે, હું ઓછા બુદ્ધિ ધરાવું છું.
એવં બહુ વિનિંદ્ય સ્વં નત્વા ધર્મેશ્વરં વિભુમ્
એ રીતે, પોતાને ઘણીવાર દોષ આપીને, તેણે ધર્મના મહાન ભગવાનને નમન કર્યું.
તતોમાત્યાન્સમાહૂય ક્રમાયાતાંશ્ચિરંતનાન્ 4.2.81.
પછી, તેણે પોતાના મંત્રીઓ, જે પ્રાચીન સમયથી ક્રમવાર આવ્યા હતા, બોલાવ્યા.
બ્રાહ્મણાંશ્ચનમસ્કૃત્ય તેભ્યો વૃત્તીઃ પ્રદાય ચ
અને બ્રાહ્મણોને નમન કરીને, તેમને જીવનયાપન માટે સાધન આપ્યા.
પરિદંડ્ય ચ દંડાર્હાન્સાધૂંશ્ચ પરિતોષ્ય ચ
જે દંડને લાયક હતા, તેમને દંડ આપ્યો, સારા લોકોને સંતોષ્યા અને
સમાગચ્છદથૈકાકી કાશીં શ્રેયોવિકાસિનીમ્
પછી તે એકલો કાશી, જ્યાં ધર્મ ફૂલેફાલે છે, તરફ روان થયો.
ધર્મેશદર્શનાન્નિત્યં તથાભૂતઃ સ દુર્દમઃ
ધર્મના ભગવાનના દર્શનથી, તે હંમેશા એવો જ રહ્યો—જેણે રોકી શકાય નહીં.
ઇત્થં ધર્મેશ માહાત્મ્યં મયા સ્વલ્પં નિરૂપિતમ્
આ રીતે, મેં ધર્મના ભગવાનની મહિમા થોડી રીતે વર્ણવી છે.