મણિમાણિક્યરત્નાનામુચ્છલચ્ચારુરોચિષામ્
મણિ અને મણિક્યના રત્નોની તેજસ્વી કાંતિ ચમકી ઉઠી.
દ્યાવાભૂમ્યોરંતરાલં તથેતિ સમવૈમ્યહમ્ 4.2.66.
હું સમજું છું કે આ સ્વર્ગ અને પૃથ્વી વચ્ચેનું સ્થાન છે.
અપિ વૈકુંઠભુવને નેતરસ્યેહ કા કથા
અહીં તો વાત શું કરવી, પણ વૈકુંઠમાં પણ એવું જ છે.
તાવત્કાર્પટિકઃ કશ્ચિત્તલ્લોચનપથં ગતઃ
એ સમયે એક ભિક્ષુક તેમની નજરે પડ્યો.
સ્વપુરોદંતમાખ્યાહિ કિમપૂર્વમિહાધ્વગ
હે યાત્રિક, તું તારી જાતની વાત કહો, અહીં શું નવાઈની ઘટના બની છે?
કોત્ર સંપ્રત્યધિષ્ઠાતા કિમધિષ્ઠાતૃ ચેષ્ટિતમ્
હમણાં મુખ્ય દેવ ક્યાં છે અને તેમણે શું કાર્ય કર્યું છે?
સોપિ કાર્પટિકસ્તસ્ય ગિરિરાજસ્ય ભાષિતમ્
પછી એ ભિક્ષુકે ગિરિરાજના શબ્દોનું ઉત્તર આપ્યું.
અહાનિ પંચષાણ્યેવ વ્યતિક્રાંતાનિ માનદ
હે માન આપનાર, પાંચ કે છ દિવસ વીતી ગયા છે.
સમાયાતે જગન્નાથે પર્વતેંદ્ર સુતાપતૌ
જગન્નાથ, પર્વતરાજ અને પુત્ર સૌ અહીં આવી ગયા છે.
યો વૈ જગદધિષ્ઠાતા સોધિષ્ઠાતાત્ર સર્વગઃ
જે જગતના મુખ્ય દેવ છે, સર્વત્ર વ્યાપેલા છે, એ અહીં હાજર છે.
મન્યે દૃષત્સ્વરૂપોસિ દૃષદોપિ કઠોરધીઃ
મને લાગે છે કે તું પથ્થર જેવો સ્વરૂપ ધરાવે છે અને પથ્થરોમાં પણ તારો મન મજબૂત છે.
સ્વભાવકઠિનાત્માપિ સ વરં હિમવાન્ગિરિઃ 4.2.66.
જેથી સ્વભાવથી કઠોર હોવા છતાં હિમાલય પર્વત શ્રેષ્ઠ છે.
બિભ્રત્સહજ કાઠિન્યં જાતો ગૌરીગુરુર્ગુરુઃ
જન્મથી જ કઠિનતા ધરાવતો, એ ગૌરીના પિતાશ્રી અને મહાન ગુરુ છે.
ચેષ્ટિતં તસ્ય કો વેદ વેદવેદ્યસ્ય ચેશિતુઃ
જેના કર્મો વેદોથી જ જાણી શકાય છે અને જે સર્વનો સ્વામી છે, એના કાર્યો કોણ જાણે?
અધિષ્ઠાતા મયા ખ્યાતસ્તથાધિષ્ઠાતૃ ચેષ્ટિતમ્
મુખ્ય દેવ અને તેમના કાર્યો મેં જણાવી દીધાં છે.
શુભે જ્યેષ્ઠેશ્વરસ્થાને સાંપ્રતં સ ઉમાપતિઃ
હે શુભે, હાલમાં ઉમાપતિ જયેષ્ઠેશ્વર પવિત્ર સ્થાને વિરાજે છે.
આવિષ્કરોતિ પથિકોઽદ્રીંદ્રો હૃષ્યેત્તદાતદા
જ્યારે પર્વતરાજ યાત્રિકને પોતાનું દર્શન આપે છે ત્યારે એ ખૂબ આનંદિત થાય છે.
ઉમાનામામૃતં પીતં યેનેહ જગતીતલે
જેના દ્વારા અહીં ધરતી પર ઉમાના નામનું અમૃત પીવાયું છે.
ઉમેતિદ્વ્યક્ષરં મંત્રં યોઽહર્નિશમનુસ્મરેત્
જે દિવસ-રાત 'ઉમા' એ બે અક્ષરનું મંત્ર સ્મરણ કરે છે,
પુનઃ શુશ્રાવ હિમવાન્હૃષ્ટઃ કાર્પટિકોદિતમ્ કાર્પટિક ઉવાચ રાજન્વિશ્વેશ્વરાર્થેયઃ પ્રાસાદો વિશ્વકર્મણા
પછી હિમાલય આનંદથી ભિક્ષુકના શબ્દો સાંભળવા લાગ્યા. ભિક્ષુક બોલ્યા: 'હે રાજન, વિશ્વેશ્વર માટે જે મંદિર બન્યું છે, તે વિશ્વકર્માએ બનાવ્યું હતું.'
નિર્મીયતે સુનિર્માણો જન્મિ નિર્વાણદાયિનઃ
મુક્તિ આપનાર જન્મદાતા દ્વારા એક અદભુત અને સંપૂર્ણ સર્જન થાય છે.
યત્રાતિમિત્રતેજોભિઃ શલાકાભિઃ સમંતતઃ 4.2.66.
ત્યાં અસીમ તેજના કિરણોથી ચારેય બાજુ દંડો ગોઠવાયેલા છે.
યત્ર સંતિ શતં સ્તંભા ભાસ્વંતો દ્વાદશોત્તરાઃ
ત્યાં એકસો બાર તેજસ્વી સ્તંભો છે, જે ચમકતા રહે છે.
ચતુર્દશસુ યા શોભા વિષ્ટપેષુ સમંતતઃ
ચૌદે લોકમાં જે તેજ અને શોભા છે, એ અહીં બધે વ્યાપી છે.
ચંદ્રકાંતમણીનાં ચ સ્તંભાધાર શિલાશ્ચ યાઃ
અને સ્તંભોને આધાર આપતી પથ્થરો ચાંદ્રકાંતિ મણિની બનેલી છે.
પદ્મરાગેંદ્રનીલાનાં શાલીનાઃ શાલભંજિકાઃ
હોલ અને સ્ત્રીઓની મૂર્તિઓ પદ્મરાગ અને ઇંદ્રનીલ મણિની બનેલી છે.
સ્ફુરત્સ્ફટિકનિર્માણ શ્લક્ષ્ણ પદ્મશિલાતલે
ચમકતા સ્ફટિક અને કોમળ કમળપથ્થરથી બનેલા મજાના ફ્લોર છે.
આરક્તપીતમંજિષ્ઠ નીલકિર્મીરવર્ણકૈઃ
ત્યાં ગાઢ લાલ, પીળા, મંજિષ્ઠા અને નીલકમળના રંગો છવાયેલા છે.
દૃક્પિચ્છિલા વિલોક્યંતે માણિક્યસ્તંભરાજયઃ
માણિક્ય જેવા તેજસ્વી સ્તંભરાજાઓની ચમકતી સપાટી જોઈ શકાય છે.
રત્નાકરેભ્યઃ સર્વેભ્યો ગણા રત્નોચ્ચયાન્બહૂન્
બધા રત્નસાગરોમાંથી અનેક રત્નોના ઢગલા અહીં લાવવામાં આવે છે.