ઉત્તરે ચાત્ર દિગ્ભાગે સોમતીર્થમિતિ સ્મૃતમ્ 1.3.1.7.
અહીં ઉત્તર દિશામાં તેને સોમતીર્થ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઐશાને ચાત્ર દિગ્ભાગે વિષ્ણુતીર્થમિતિ સ્મૃતમ્
અહીં ઉત્તરપૂર્વ દિશામાં તેને વિષ્ણુતીર્થ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.
માર્કણ્ડેયઃ પુરા દેવિ પ્રાર્થયામાસ શંકરમ્
હે દેવી, એક સમયે માર્કંડેયે શંકરને પ્રાર્થના કરી હતી.
બહૂનામિહ તીર્થાનામેકત્ર સ્યાત્સમાગમઃ
અહીં અનેક તીર્થોનું એક જ સ્થળે મેળાપ થાય એવી ઈચ્છા હતી.
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દેવદેવ ઉમાપતિઃ
માર્કંડેયના શબ્દો સાંભળીને દેવીના પતિ, દેવોના દેવ,
સન્નિધિં મમ સંપ્રાપ્તઃ સેવતે ગૂઢરૂપતઃ
મારા સાન્નિધ્યમાં ગુપ્ત રૂપે આવીને સેવા કરે છે.
નાન્યદન્વેષણીયં તે તીર્થમત્ર મહામુને
હે મહામુનિ, અહીં તને બીજું કોઈ તીર્થ શોધવાની જરૂર નથી.
તસ્માદ્ભક્તિયુતૈર્નિત્યં સર્વતીર્થસમાગમઃ
તેથી ભક્તિથી ભરેલા લોકો માટે અહીં હંમેશા બધા તીર્થોનું મેળાપ રહે છે.
ઇતિ દેવિ પુરા દેવો માર્કડેયાય શંકરઃ
હે દેવી, એ સમયે શંકરે માર્કંડેયને આ રીતે કહ્યું હતું.
સદોપહારવેલાયાં દૃશ્યાનિ કિલ માનવૈઃ
અર્પણના સમયે આ બધું મનુષ્યોને દેખાય છે.
વ્રતં તીર્થં તપો વેદા યજ્ઞાશ્ચ નિયમાદયઃ 1.3.1.7.
વ્રત, તીર્થ, તપ, વેદ, યજ્ઞ અને નિયમ વગેરે અહીં છે.
નિશમ્ય વાક્યં મુનિપુંગવસ્ય પ્રસેદુષી પર્વતરાજપુત્રી
મહાન ઋષિના વચન સાંભળીને પર્વતરાજની પુત્રી પ્રસન્ન થઈ.
અહં કૃતાર્થા તપતાં વરિષ્ઠ ત્વત્સંગમાત્સંપ્રતિ તીર્થજાલમ્
હે તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ, હવે તમારી સાથે મળીને મને જીવનમાં પૂર્ણતા મળી છે, જાણે બધા તીર્થોનું મહાત્મ્ય એક સાથે મળી ગયું હોય.
કથં ગિરીશઃ પુનરત્ર દેવઃ સ્ફુરન્મહાવહ્નિવપુર્ધરોઽપિ
કેમ ભગવાન ગિરિશ અહીં ફરીથી દેખાય છે, જ્યારે તેઓ તો તેજસ્વી અગ્નિરૂપ ધારણ કરે છે?
આદિષ્ટસ્તીર્થયાત્રાર્થમહં લિંગાનિ વીક્ષિતુમ્
મને તીર્થયાત્રા માટે અને લિંગોના દર્શન માટે કહેવામાં આવ્યું હતું.
રુદ્રક્ષેત્રે ચ કેદારે તથા બદરિકાશ્રમે
હું રુદ્રક્ષેત્ર, પછી કેદાર અને પછી બદરિકાશ્રમ ગયો હતો.
કાંચીમુખ્યાસુ પુણ્યાસુ પુરીષ્વપ્યગમં તદા
તે સમયે, હું કાંચી સહિત મુખ્ય પવિત્ર નગરોમાં પણ ગયો હતો.
સ્થાપિતાનિ ચ લિંગાનિ સ્વયંભૂનિ ચ દૃષ્ટવાન્
હું સ્થાપિત થયેલા અને સ્વયંભૂ એવા લિંગોના દર્શન કર્યા.
સેવમાનઃ સશિષ્યોઽહં પર્યટન્પૃથિવીમિમામ્
હું મારા શિષ્યો સાથે સેવા કરતાં આ ધરતી પર ફરતો રહ્યો.
તપાંસિ યજ્ઞકર્માણિ કુર્વન્ભૂમિં સમાચરન્
હું તપ અને યજ્ઞકર્મો કરતાં જમીન પર ફરતો રહ્યો.
સર્વાણિ ભુવિ પુણ્યાનિ દેશમેતમુપાશ્રયમ્
પૃથ્વી પરના બધા પવિત્ર સ્થળોનું દર્શન કરીને, હું આ પ્રદેશમાં આવ્યો છું.
અરુણાદ્રિરિતિખ્યાતં પર્વતં લિંગમૈક્ષિષિ
મને અરુણાદ્રિ નામે પ્રસિદ્ધ પર્વત અને ત્યાંનું લિંગ જોવા મળ્યું.
કંદમૂલફલાહારા દૃષ્ટાઃ શોણાદ્રિ સેવકાઃ
મને શોણાદ્રિના સેવકો દેખાયા, જે કંદ, મૂળ અને ફળ ખાઈને જીવન પસાર કરતા હતા.
આદ્યેન બ્રહ્મણા પૂર્વમર્ચિતં દિવ્યચક્ષુષા ।। 1.3.1.8.
આ લિંગને પ્રાચીન સમયમાં બ્રહ્માએ પોતાના દિવ્ય દ્રષ્ટિથી પ્રથમ પૂજ્યું હતું.
ઇતિ વેદા સ્તુવંતિ ત્વામરુણાદ્રીશ સંતતમ્
હે અરુણાદ્રિના સ્વામી, વેદો સતત તમારી સ્તુતિ કરે છે.
સર્વવેદસ્વરૂપાય નિત્યાયામૃતમૂર્ત્તયે
તમને, જે બધા વેદોના સ્વરૂપ, શાશ્વત અને અમૃતમય છો.
ભક્તવાત્સલ્યપૂર્ણાય પુણ્યાય પુરભેદિને
તમને, જે ભક્તો પર અતિ પ્રેમ ધરાવનાર, પવિત્ર અને પુરભેદક છો.
ભુવિ લબ્ધવતા ભૂયો નાન્યત્કાર્યં તપઃ ક્વચિત્
પૃથ્વી પર તમને પ્રાપ્ત કર્યા પછી, હવે બીજું કોઈ તપ કરવું રહેતું નથી.
પ્રાર્થયતે સ્વયં વાસાન્દેવાશ્ચાત્ર ત્વદાશ્રયે
અહીં તો દેવતાઓ પણ તમારી શરણમાં રહેવાની ઇચ્છા કરે છે.
અન્યત્કૃતં તપઃ સર્વં ત્વદ્દર્શનફલં મમ
હું જે પણ બીજું તપ કરેલું છે, તેનું ફળ તો તમારા દર્શનમાં જ છે.