તેષાં ત્રયાણાં શુશ્રૂષા પરમં તપ ઉચ્યતે
આ ત્રણની સેવા કરવી એ સર્વોત્તમ તપ માનવામાં આવે છે.
ત્રીનેવામૂન્સમારાધ્ય ત્રીઁલ્લોકાન્સ જયેત્સુધીઃ
જે બુદ્ધિમાન આ ત્રણનું યોગ્ય રીતે પૂજન કરે છે, તે ત્રણેય લોકને જીતે છે.
ભૂર્લોકં જનની ભક્ત્યા ભુવર્લોકં તથા પિતુઃ
માતાની ભક્તિથી ભૂલોક, પિતાની ભક્તિથી ભુવર્લોક મળે છે,
એતદેવ નૃણાં પ્રોક્તં પુરુષાર્થચતુષ્ટયમ્
માનવજીવનના ચાર પુરુષાર્થ એવા જ ગણવામાં આવ્યા છે.
અધીત્ય વેદાન્વેદૌ વા વેદં વાપિ ક્રમાદ્દ્વિજઃ
જે દ્વિજ એક, બે કે બધા વેદો ક્રમશઃ ભણે છે,
અવિપ્લુત બ્રહ્મચર્યો વિશ્વેશાનુગ્રહાદ્ભવેત્
અને અખંડ બ્રહ્મચર્ય રાખે છે, તે સર્વેશ્વરની કૃપાથી ફળ પામે છે.
કાશીપ્રાપ્ત્યા ભવેજ્જ્ઞાનં જ્ઞાનાન્નિર્વાણમૃચ્છતિ 4.1.36.
કાશી પ્રાપ્ત થવાથી જ્ઞાન મળે છે અને જ્ઞાનથી મુક્તિ મળે છે.
સદાચારો ગૃહે યદ્વન્ન તથાસ્ત્યાશ્રમાંતરે
ઘરે જેવો સદાચાર રાખવો, એ જ રીતે જીવનના બીજા આશ્રમોમાં પણ રાખવો જોઈએ.
ગૃહાશ્રમાત્પરં નાસ્તિ યદિ પત્નીવશંવદા
પત્ની આજ્ઞાકારી હોય તો ગૃહસ્થાશ્રમથી શ્રેષ્ઠ બીજું કંઈ નથી.
આનુકૂલ્યં કલત્રં ચેત્ત્રિદિવેનાપિ કિં તતઃ
પત્ની સહયોગી હોય તો ત્રણેય સ્વર્ગની પણ જરૂર રહેતી નથી.
ગૃહાશ્રમઃ સુખાર્થાય ભાર્યામૂલં ચ તત્સુખમ્
ગૃહસ્થાશ્રમ સુખ માટે છે અને એ સુખનું મૂળ પત્ની છે.
જલૌકયોપમીયંતે પ્રમદા મંદબુદ્ધિભિઃ
મંદ બુદ્ધિ ધરાવનારા સ્ત્રીઓને જળૌકા સાથે સરખાવે છે.
જલૌકા કેવલં રક્તમાદદાના તપસ્વિની
જળૌકા માત્ર લોહી ચૂસે છે, પણ તપસ્વિ સ્ત્રી પણ એ જ કરે છે.
દક્ષા પ્રજાવતી સાધ્વી પ્રિયવાક્ચ વશંવદા
જે સ્ત્રી કુશળ, સંતાનવતી, સતી, મીઠું બોલતી અને પતિવ્રતા હોય, એ શ્રેષ્ઠ છે.
ગુરોરનુજ્ઞયા સ્નાત્વા વ્રતં વેદં સમાપ્ય ચ
ગુરુની આજ્ઞાથી સ્નાન કરીને, વ્રત અને વેદ પૂર્ણ કર્યા પછી...
જને તુ રસગોત્રાયા માતુર્યાપ્યસપિંડકા
લોકોમાં, રસગોત્રવાળી હોય તો પણ માતાની બાજુના સગા પોતે જેવા નથી.
સ્ત્રીસંબંધેપ્યપસ્મારિ ક્ષયિ શ્વિત્રિ કુલં ત્યજેત્ 4.1.36.
સ્ત્રી સંબંધમાં, મરડાં, ક્ષય, કોઢવાળા અને ત્યાજ્ય કુળથી દૂર રહેવું.
રોગહીનાં ભ્રાતૃમતીં સ્વસ્માત્કિંચિલ્લઘીયસીમ્
રોગમુક્ત, ભાઈવાળી અને પોતાથી થોડી નાની વયની સ્ત્રી પસંદ કરવી.
ન પર્વતર્ક્ષવૃક્ષાહ્વાં ન નદીસર્પનામિકામ્
પર્વત, ગરુડ, વૃક્ષ, નદી કે સાપના નામવાળી સ્ત્રી પસંદ ન કરવી.
ન ચાતિરિક્તહીનાંગીં નાતિદીર્ઘાં ન વા કૃશામ્
અતિશય અંગહીન, બહુ ઊંચી કે બહુ પાતળી સ્ત્રી પણ પસંદ ન કરવી.
મોહાત્સમુપયચ્છેત કુલહીનાં ન કન્યકામ્
મોહવશ કુળહીન કન્યા સાથે લગ્ન ન કરવું.
લક્ષણાનિ પરીક્ષ્યાદૌ તતઃ કન્યાં સમુદ્વહેત્
પ્રથમ લક્ષણો તપાસવા, પછી જ કન્યાનું વિવાહ કરવું.
બ્રહ્મચારિ સમાચાર ઇતિ તે સમુદી રિતઃ
બ્રહ્મચારીનું આચરણ તને સમજાવ્યું છે.
સ્વનેત્રદૈર્ઘ્યનિર્માણં પ્રશશંસ ફલાન્વિતમ્
પોતાના નેત્રની લંબાઈ વધારવાની રચનાને તેણે ફળદાયી કહીને વખાણી.
દિવ્યપ્રાસાદમાલાનાં પતાકાશ્ચલપલ્લવાઃ
દિવ્ય મહલોમાં માળાઓ અને પતાકાઓ પવનમાં લહેરાતી હતી.
ચંચત્પ્રાસાદમાણિક્યૈર્વિજૃંભિતમરીચિભિઃ
મહલોમાં મણિકાંઓ ચમકતા હતા અને તેજસ્વી કિરણો ફેલાવતા હતા.
દેવત્વં માયયાચ્છાદ્ય વેષં કાર્પટિકોચિતમ્
દેવતાઓએ પોતાનું દેવત્વ માયાથી છુપાવીને ભીખારીનું વસ્ત્ર ધારણ કર્યું.
કાચિચ્ચયોગિની ભૂતા કાચિજ્જાતા તપસ્વિની
એક સ્ત્રી યોગિની બની, બીજી તપસ્વિ બની.
માલાકારવધૂઃ કાચિત્કાચિન્નાપિતસુંદરી
એક સ્ત્રી માળાકારની પત્ની બની, બીજી નાપિતની સુંદર પત્ની બની.
વૈશ્યા ચ કાચિદભવત્ક્રયવિક્રયચંચુરા
એક સ્ત્રી વેપારી બની, ખરીદ-વેચાણમાં નિપુણ હતી.