યદ્ભાસા ભાસતે વિશ્વં સ એકસ્ત્ર્યંબકઃ પરઃ
જેના પ્રકાશથી આખું જગત તેજ પામે છે—એ જ પરમ ત્રિનેત્રધારી છે.
તમાહુરેકં કૈવલ્યં શંકરં દુઃખતસ્કરમ્
એને જ એકમાત્ર, સર્વથી પર, દુઃખ દૂર કરનાર શંકર કહે છે.
શ્રુતીરિતં નિશમ્યેત્થં તાવતીવ વિમોહિતૌ
વેદોની આ વાત સાંભળી, બંને ખૂબ જ મોહિત થઈ ગયા.
કથં પ્રમથનાથોસૌ રમમાણો નિરંતરમ્
પ્રમથાઓના સ્વામી, જે સતત આનંદમાં રહે છે,
વિટંકવેશો જટિલો વૃષગોવ્યાલભૂષણઃ 4.1.31.
કેવી રીતે ભિક્ષુક જેવો વેશ, જટાવાળું શિર, અને વાછરડા, ગાય તથા સાપના આભૂષણ ધારણ કરે છે?
તદુદીરિતમાકર્ણ્ય પ્રણવાત્મા સનાતનઃ
આ વાત સાંભળી, પ્રણવરૂપે રહેનાર સનાતન પરમાત્માએ
પ્રણવ ઉવાચ કદાચિદ્રમતે રુદ્રો લીલારૂપધરો હરઃ
પ્રણવે કહ્યું: ક્યારેક રુદ્ર લીલારૂપ ધારણ કરીને આનંદ માણે છે.
અસૌ હિ ભગવાનીશઃ સ્વયંજ્યોતિઃ સનાતનઃ
એ ભગવાન, સ્વયં પ્રકાશમાન અને સનાતન ઈશ્વર છે.
ઇત્યેવમુક્તેપિ તદા મખમૂર્તેરજસ્ય હિ
આ રીતે બોલ્યા પછી પણ, બ્રહ્માના યજ્ઞરૂપમાંથી
પ્રાદુરાસીત્તતો જ્યોતિરુભયોરંતરે મહત્
બંને વચ્ચે અચાનક એક મહાન તેજ પ્રગટ્યું.
જ્યોતિર્મંડલમધ્યસ્થો દદૃશે પુરુષાકૃતિઃ
તે તેજના મધ્યમાં માનવાકૃતિ દેખાઈ.
આવયોરંતરં કોસૌ બિભૃયાત્પુરુષાકૃતિમ્
આ આપણા વચ્ચે માનવરૂપે ઉભેલો કોણ છે?
સ્રષ્ટા ક્ષણેન ચ મહાન્પુરુષો નીલલોહિતઃ
એક પળમાં નીલ અને લાલ રંગના મહાન પુરુષ પ્રગટ થયા.
હિરણ્યગર્ભસ્તં પ્રાહ જાને ત્વાં ચંદ્રશેખરમ્
હિરણ્યગર્ભે તેમને કહ્યું: 'હું તને ઓળખું છું, ચંદ્રશેખર.'
રોદનાદ્રુદ્રનામાપિ યોજિતોસિ મયા પુરા 4.1.31.
તારા રડવાને કારણે, મેં તને અગાઉ 'રુદ્ર' નામ આપ્યું હતું.
અથેશ્વરઃ પદ્મયોનેઃ શ્રુત્વા ગર્વવતીં ગિરમ્
પદ્મયોનિના ગર્વભર્યા શબ્દો સાંભળી ભગવાને
પ્રાહ પંકજજન્માસૌ શાસ્યસ્તે કાલભૈરવ
કહ્યું: 'પદ્મમાંથી જન્મેલો આ, કાળભૈરવ, તારા દ્વારા શીખવાશે.'
વિશ્વં ભર્તું સમર્થોઽસિ ભરણાદ્ભૈરવઃ સ્મૃતઃ
તુ આખું જગત વહન કરી શકે છે, એટલે તને ભૈરવ કહેવાય છે.
આમર્દયિષ્યતિ ભવાંસ્તુષ્ટો દુષ્ટાત્મનો યતઃ
જ્યારે તું પ્રસન્ન થાય ત્યારે દુષ્ટોને દબાવી દેશે.
યતઃ પાપાનિ ભક્તાનાં ભક્ષયિષ્યતિ તત્ક્ષણાત્
અને ભક્તોના પાપ તું તરત જ ભક્ષી લે છે.
યા મે મુક્તિપુરી કાશી સર્વાભ્યોપિ ગરીયસી
મારી મુક્તિની નગરી કાશી બધાથી શ્રેષ્ઠ છે.
તત્ર યે પાપકર્તારસ્તેષાં શાસ્તા ત્વમેવ હિ
ત્યાં પાપ કરનારા લોકોને તું જ દંડ આપે છે.
એતાન્વરાન્પ્રગૃહ્યાઽથ તત્ક્ષણાત્કાલભૈરવઃ
પછી કાળભૈરવે આ બધાં વરદાન સ્વીકારી તરત જ—
યદંગમપરાધ્નોતિ કાર્યં તસ્યૈવ શાસનમ્
જે કોઈ અપરાધ કરે, તેને દંડ આપવાનો હક તારો છે.
યજ્ઞમૂર્તિધરો વિષ્ણુસ્તતસ્તુષ્ટાવ શંકરમ્ 4.1.31.
પછી યજ્ઞમૂર્તિવાળા વિષ્ણુએ શંકરને સ્તુતિ કરી.
આશ્વાસ્ય તૌ મહાદેવઃ પ્રીતઃ પ્રણતવત્સલઃ
મહાદેવ, જે પ્રણામ કરનારાઓને પ્રેમ કરે છે, પ્રસન્ન થઈને બંનેને આશ્વાસન આપ્યું.
માન્યોઽધ્વરોસૌ ભવતા તથા શતધૃતિસ્ત્વયમ્
આ યજ્ઞના સ્વામી તરીકે તારા દ્વારા પૂજનીય છે અને આ છે શતધૃતિ.
બ્રહ્મહત્યાપનોદાય વ્રતં લોકાય દર્શયન્ ઇત્યુક્ત્વાંઽતર્હિતો દેવસ્તેજોરૂપસ્તદા શિવઃ
બ્રહ્મહત્યાનો દોષ દૂર કરવા માટે તેમણે લોકને વ્રત બતાવ્યું; આવું કહી ભગવાન શિવ તેજરૂપે અદૃશ્ય થયા.
ઉત્પાદ્ય કન્યામેકાં તુ બ્રહ્મહત્યેતિ વિશ્રુતામ્
તેમણે એક કન્યા ઉત્પન્ન કરી, જે 'બ્રહ્મહત્યા' તરીકે જાણીતી હતી.
દંષ્ટાકરાલવદનાં લલજ્જિહ્વાતિભીષણામ્
એના મુખમાં મોટા દાંત અને લટકતી જીભ હતી, જે ખૂબ જ ભયાનક લાગતી હતી.