દેવેષુ યો વસેન્નિત્યં દેવાનાં વસતિર્હિ યઃ
જે દેવોમાં સદા વસે છે, એ જ દેવોનું વાસ્તવિક નિવાસસ્થાન છે.
વિષ્લૃવ્યાપ્તાવયંધાતુર્યત્રસાર્થકતાં ગતઃ
એ સર્વત્ર વ્યાપક છે, બધું ભરીને રાખે છે અને જ્યાં સર્વ અર્થ પૂર્ણ થાય છે.
સર્વેષાં ચ હૃષીકાણામીશનાત્પરમેશ્વરઃ
એ સર્વ ઇન્દ્રિયોના સ્વામી, પરમેશ્વર છે.
ન ચ્યવંતેપિ યદ્ભક્તા મહતિ પ્રલયે સતિ 4.1.20.
મહાપ્રલય વખતે પણ એના ભક્તો કદી પડતા નથી.
ઇદં ચરાચરં વિશ્વં યો બભાર સ્વલીલયા
જે પોતાના રમણથી આ ચાલતું અને અચળ સમગ્ર વિશ્વ ધારણ કરે છે.
તસ્યેક્ષણે સમીક્ષેતે નાન્યદ્વિપ્ણુપદાદૃતે
એના એક નજરે બધું દેખાય છે; કમળપાદ સિવાય બીજું કશું નથી.
નાન્ય શબ્દગ્રહૌ તસ્ય જાતૌ શબ્દગ્રહાવપિ
તેને અવાજની બીજી કોઈ જ સમજણ રહેતી નથી, અવાજની સમજણ પણ તેમાં જન્મતી નથી.
ગોવિંદચરણાર્થાર્ચાં તત્પ્રિયંકર્મવૈ વિના
ગોવિંદના ચરણોની પૂજા કે તેને પ્રિય એવા કાર્યો વિના,
નિર્દ્વંદ્વચરણદ્વંદ્વં તન્મનો મનુતે હરેઃ
હરિના ચરણદ્વયમાં મન સર્વ દ્વંદ્વો છોડીને મનન કરે છે.
ચરણૌ વિષ્ણુશરણૌ હિત્વા નારાયણાંગણમ્
વિષ્ણુના ચરણોનો આશરો છોડી દેતાં, નારાયણના આંગણાને પણ ત્યજી દેવામાં આવે છે.
વાણીપ્રમાણી ક્રિયતે ગોવિંદગુણવર્ણને
ગોવિંદના ગુણોનું વર્ણન કરતાં વાણી જ પ્રમાણ બની જાય છે.
નિતાંતકમલાકાંત નામધેયસુધારસમ્
કમળને પ્રિય એવા નામનું અમૃત જેવું રસ અતિ ઊંડું છે.
શ્રીમુકુંદ પદદ્વંદ્વ પદ્મામોદપ્રમોદિતમ્
શ્રીમુકુન્દના ચરણદ્વય કમળની સુગંધથી આનંદિત થાય છે.
ત્વગિંદ્રિયં મધુરિપોઃ પરિસ્પૃશ્ય પદદ્વયમ્ 4.1.20.
મુરના શત્રુના ચરણદ્વયને સ્પર્શી, સ્પર્શેન્દ્રિય તેને અનુભવે છે.
શબ્દાદિવિષયાધારં સારં દામોદરં પરમ્
શબ્દાદિ વિષયોના આધાર અને સાર રૂપ પરમ દામોદર છે.
લુપ્તાનિ સર્વતેજાંસિ તત્તપસ્તપનોદયે
જ્યારે તેના તપનું તાપ ઉગે છે, ત્યારે બધાં તેજો અદૃશ્ય થઈ જાય છે.
ઇંદ્ર ચંદ્રાગ્નિ વરુણ સમીરણ ધનાધિપાઃ
ઇન્દ્ર, ચંદ્ર, અગ્નિ, વરુણ, વાયુ અને ધનની દેવતા,
વૈમાનિકાસ્તથાઽન્યેપિ વસુમુખ્યા દિવૌકસઃ
આકાશમાં વિહરતા દેવતાઓ અને અન્ય મુખ્ય વસુઓ પણ,
યત્ર યત્ર ધ્રુવઃ પાદં મિનોતિ પૃથિવીતલે
જ્યાં જ્યાં ધ્રુવ પૃથ્વી પર પગ મૂકે છે,
અહો તદંગસંગીનિ ત્યક્ત્વા જાડ્યં જલાન્યપિ
અરે, જે તેના અંગો સાથે જોડાયેલા છે, તેઓ જડતા ત્યજી દે છે, પાણી પણ.
યાવંતિ વિષ્વક્તેજાંસિ સિદ્ધરૂપગુણાનિ ચ
જ્યાં જ્યાં ફેલાયેલા તેજો અને સિદ્ધ રૂપ ગુણો છે,
અહો નિજગુણસ્પર્શઃ સતતં માતરિશ્વના
સાચે, તેની પોતાની ગુણોની સ્પર્શ હંમેશા પવન સાથે રહે છે.
વ્યોમ્નાપિ શબ્દગુણિના ધ્રુવારાધનબુદ્ધિના
આકાશ પણ, જે અવાજના ગુણથી યુક્ત છે, ધ્રુવની આરાધનામાં લાગેલું મન પણ,
આરાધિતોઽનુદિવસં સભૂતૈરપિ પંચભિઃ 4.1.20.
તેને રોજે રોજ પાંચેય તત્ત્વો સહિત સૌ આરાધે છે.
કૌસ્તુભોદ્ભાસિતહૃદઃ પીતકૌશેયવાસસઃ
કૌસ્તુભ મણિની ઝાંખીથી હૃદય પ્રકાશિત હતું અને પીળા રેશમી વસ્ત્રો પહેરેલા હતા.
મરુત્વતાતિમહતી ચિંતાઽપ્તા તત્તપોભયાત્
પવનદેવમાંથી અત્યંત મોટી ચિંતા ઊભી થઈ, જે તપ અને દુઃખથી આવી હતી.
સમર્થસ્ત્વપ્સરોવર્ગો નિયંતું યમિનાં યમાન્
અપ્સરાઓનો સમૂહ તો યમનિયંત્રણ કરનારા યમીઓને પણ રોકી શકે છે.
તપસ્વિનાં તપો હંતું દ્વૌ મત્સાહાય્યકારિણૌ
મારા સહાય તરીકે બે જણ તપસ્વીઓનું તપ નષ્ટ કરવા કાર્ય કરે છે.
એક એવ કિલોપાયો બાલે મે પ્રભવિષ્યતિ
એ બાળકે માટે ખરેખર એક જ ઉપાય મારા માટે અસરકારક રહેશે.
બાલત્વાદ્ભીષિતો ભૂતૈસ્તપસ્ત્યક્ષ્યત્યસૌ ધ્રુવમ્
બાળપણને કારણે, ભૂતોના ડરથી, એ ચોક્કસપણે પોતાનું તપ છોડશે.