સાંપ્રતં નેક્ષ્યતે સોપિ ભૃંગારુર્મણિમંડિતઃ
હવે તો એ રત્નોથી શોભતા મધમાખી પણ દેખાતી નથી.
ક્વ દાક્ષિણાત્યં તત્કાંસ્યં ગૌડી તામ્રઘટી ક્વ સા
એ દક્ષિણનું કાંસ્ય ક્યાં ગયું? ગૌડની તાંબાની ઘડી ક્યાં છે? અને એ સ્ત્રી ક્યાં ગઈ?
ક્વ સા પર્વતદેશીયા ચંદ્રકાંતશિલોદ્ભવા
પર્વત પ્રદેશની, ચંદ્રકાંતિ પથ્થરથી જન્મેલી, એ ક્યાં છે?
કિં બહૂક્તેન કુલજે તુભ્યં કુપ્યામ્યહં વૃથા
હવે વધુ શું કહું? હે કુળવતી, હું વ્યર્થ તને ગુસ્સે છું.
અનપત્યોસ્મિ તેનાહં દુષ્ટેન કુલદૂષિણા
એ દુષ્ટ, કુળને બગાડનારને કારણે હું સંતાન વિહોણો થયો છું.
અપુત્રત્વં વરં નૃણાં કુપુત્રાત્કુલપાંસનાત્ 4.1.13.
માણસ માટે સંતાન વિના રહેવું, કુટુંબનું નામ બગાડનાર દુરાચાર સંતાન કરતાં સારું છે.
સ્નાત્વા નિત્યવિધિં કૃત્વા તસ્મિન્નેવાહ્નિકસ્યચિત્
સ્નાન કરીને અને રોજની વિધિ પૂરી કરીને, એ જ દિવસે,
શ્રુત્વા તથા સ વૃત્તાંતં પ્રાક્તનં સ્વં વિનિંદ્ય ચ
એ રીતે એ ઘટના સાંભળી અને પોતાનું ભૂતકાળ નિંદ્યા પછી,
ચિંતામવાપ મહતીં ક્વ યામિ કરવાણિ કિમ્
એ ઊંડા વિચારોમાં પડ્યો: 'હવે ક્યાં જઉં? શું કરું?'
દેશાંતરે હ્યસ્તિ ધનઃ સદ્વિદ્યઃ સુખમેધતે
બીજા દેશમાં ધન છે, સાચી વિદ્યા છે અને સુખ પણ મળે છે.
યાયજૂકે કુલે જન્મ ક્વક્વ મે વ્યસનં તથા
યજ્ઞકર્મ કરનારા કુટુંબમાં જન્મ—એ ક્યાં અને મારું દુઃખ ક્યાં?
ભિક્ષિતું નાધિગચ્છામિ ન મે પરિચિતઃ ક્વચિત્
મને ભિક્ષા માંગવી આવડતી નથી; ક્યાંય કોઈ ઓળખાણ પણ નથી.
સદાભ્યુદિતે ભાનૌ પ્રસૂર્મે મૃષ્ટભોજનમ્
જ્યારે પણ સૂર્ય ઉગતો, મારી માતા મને સારા રસોઈવાળું ભોજન આપતી.
ઇતિ ચિંતયતસ્તસ્ય ભાનુરસ્તાચલં ગતઃ
એ રીતે વિચારતો હતો ત્યારે સૂર્ય પર્વતની પાછળ અસ્ત થયો.
મહોપહારાનાદાય નગરાદ્બહિરભ્યગાત્
મોટા ઉપહાર લઈને, એ શહેરની બહાર ગયો.
પક્વાન્નગંધમાઘ્રાય ક્ષુધિતઃ સ તમન્વગાત્ 4.1.13.
પક્વાનની સુગંધ આવી, ભૂખ્યો હતો એટલે એના પાછળ ગયો.
પલાયમાનો નિહતઃ ક્ષણાત્પંચત્વમાગતઃ
પલાયન કરતો હતો ત્યારે માર્યો ગયો અને ક્ષણમાં મૃત્યુ પામ્યો.
કુલાચારપ્રતીપોયં પિત્રોર્વાક્યપરાઙ્મુખઃ 4.1.13.
આ કુટુંબની પરંપરા સામે જાય છે અને માતા-પિતાના વચનને અવગણે છે.
કલિંગરાજોભવિતાઽધુનાવિધુતકલ્મષઃ 4.1.13.
કળીંગ દેશના રાજા હવે સર્વ પાપોથી મુક્ત થશે.
સ્વાર્થદીપદશોદ્યોત લિંગમૌલિ તમોહરઃ 4.1.13.
લિંગના શિખર પર પોતાનાં સ્વાર્થના પ્રકાશથી ઝગમગતું રત્ન અંધકારને દૂર કરે છે.
તાવત્તતાપ સ તપસ્ત્વગસ્થિપરિશેષિતમ્ 4.1.13.
એણે એવી તપસ્યા કરી કે શરીરમાં માત્ર ત્વચા અને હાડકાં જ બાકી રહ્યા.
ક્રૂરદૃગ્વીક્ષતે યાવત્પુનઃપુનરિદં વદન્ 4.1.13.
કઠોર નજરે વારંવાર જોઈને એ આ જ વાત કહે છે.
દેવેન દત્તા યે તુભ્યં વરાઃ સંતુ તથૈવ તે 4.1.13.
દેવે તને જે વરદાન આપ્યાં છે, તે જ તેમ જ રહેશે.
પુર્યાં યક્ષેશ્વરાણાં તે સ્વરૂપમિતિ વર્ણિતમ્
શહેરમાં યક્ષોના સ્વરૂપને આવું જ વર્ણવાયું છે.
રમ્યં મધુવનં પ્રાપ યમુનાયાસ્તટે મહત
યમુના નદીના વિશાળ કાંઠે એ મનોહર મધુવનમાં પહોંચ્યો.
આદ્યં ભગવતઃ સ્થાનં તત્પુણ્યં હરિમેધસઃ
એ સ્થાન ભગવાન હરિનું પ્રાચીન અને પવિત્ર નિવાસસ્થાન છે.
જપન્સ વાસુદેવાખ્યં પરંબ્રહ્મ નિરામયમ્
એ વાસુદેવનું નામ જપતો, સર્વરોગરહિત પરમ બ્રહ્મનું સ્મરણ કરે છે.
હરિર્હરિત્સુ સર્વાસુ હરિર્હરિમરીચિષુ
હરિ દેવોમાં, સર્વ જીવોમાં અને હરિના કિરણોમાં પણ છે.
જલે શાલૂરકૂર્માદિ રૂપેણ ભગવાન્હરિઃ
પાણીમાં ભગવાન હરિ શાલૂર માછલી, કાચબો અને અન્ય રૂપે પ્રગટ થાય છે.
અનંતરૂપઃ પાતાલે ગગનેઽનંતસંજ્ઞકઃ
પાતાળમાં એ અનંત રૂપે છે અને આકાશમાં એને અનંત કહે છે.