તપોભિર્બહુભિસ્સોયં શોણાદ્રીશમતોષયત્
ઘણા તપથી તેણે શોણાદ્રીના સ્વામીને પ્રસન્ન કર્યા.
પ્રખ્યાતાશ્ચ પ્રકાશંતે દુર્બોધાસ્ત્વલ્પચેતસામ્ ।। 1.3.1.6.
પ્રખ્યાત તીર્થો તો સૌને દેખાય છે, પણ ઓછું સમજ ધરાવનારા માટે એ સમજવા મુશ્કેલ છે.
કથમેકત્ર સાંનિધ્યં લભેરન્ભુવિ માનવાઃ
પૃથ્વી પર મનુષ્યોને બધા તીર્થોનું એક સાથે સાન્નિધ્ય કેવી રીતે મળે?
અંતર્નિગૂઢતેજાસ્ત્વં ગત્વા યસ્સકલૈઃ સુરૈઃ
તારા અંદરના તેજ છુપાયેલું છે, તું બધા દેવતાઓ સાથે ત્યાં ગયો.
અહં ચ શંભુમભ્યર્ચ્ય તપસારુણપર્વતમ્
અને હું પણ તપ કરીને અરુણ પર્વત પર શંભુની પૂજા કરી.
વિશ્વકર્મકૃતં દિવ્યં વિમાનં વિવિધોત્સવમ્
વિશ્વકર્માએ બનાવેલું દિવ્ય વિમાન, જેમાં અનેક ઉત્સવો થાય છે, તે મને મળ્યું.
ધર્મશાસ્ત્રાણિ વિવિધાન્યવાપુર્મુનિપુંગવાઃ
મહાન ઋષિઓએ વિવિધ ધર્મશાસ્ત્રો પ્રાપ્ત કર્યા.
મયા ચ શંભુમભ્યર્ચ્ય કૃતાગ્ન્યાહુતિસંભવાઃ
અને મેં પણ શંભુની પૂજા કરીને અગ્નિહવનથી પ્રાપ્ત થતી વસ્તુઓ મેળવી.
હતશત્રુગણૈભૂપૈર્લબ્ધરાજ્યૈઃ પુરા નૃપૈઃ
પૂર્વકાળમાં, શત્રુઓને હરાવી અને રાજ્ય મેળવનારા રાજાઓએ—
ઇદમનુભવવૈભવં વિચિત્રં દુરિતહરં શિવલિંગમદ્રિરૂપમ્
—આ અદભૂત અને વૈભવશાળી અનુભવ કર્યો, પાપ નાશક, પર્વતરૂપ શિવલિંગનું દર્શન કર્યું.
અવનતજનરક્ષણોચિતસ્ય સ્મરણનિરાકૃતવિશ્વકલ્મષસ્ય
જે નમન કરનાર જનની રક્ષા કરે છે અને સ્મરણથી સમગ્ર જગતના પાપ દૂર કરે છે.
પ્રાણિનામપિ સર્વેષામુપશાંતિં કથં ગતઃ
બધા જીવોમાં શાંતિ કેવી રીતે આવી?
તીર્થાનામુદ્ભવઃ પુણ્યાત્કથં ચારુણપર્વતાત્
પવિત્ર અરુણ પર્વતમાંથી તીર્થો કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયા?
દ્વાપરં હાટકગિરિઃ કલૌ મરકતાચલઃ
દ્વાપરયુગમાં તે સોનાનું પર્વત હતું, કળિયુગમાં પચ્ચા પથ્થરનું પર્વત છે.
બહુયોજનપર્યંતં કૃતે વહ્નિમયે સ્થિતે
કૃતયુગમાં એ અનેક યોજન સુધી ફેલાયેલું અને અગ્નિમય હતું.
શનૈઃ શાંતોરુણાદ્રીશઃ શ્રીમાનભ્યર્થિતઃ સુરૈઃ
ધીરે ધીરે દેવતાઓએ વિનંતી કરતાં અરુણાદ્રીના મહિમાવાન સ્વામી શાંત થયા.
અથ ગૌરી મુનિં પ્રાહ કથં શાંતોઽરુણાચલઃ
પછી ગૌરીએ મુનિ પાસે પૂછ્યું: અરુણાચલ શાંત કેવી રીતે થયો?
ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા ગૌતમસ્ત્વભ્યભાષત
એમણે કહ્યું એમ સાંભળી, ગૌતમએ જવાબ આપ્યો.
પુરા સુરાઃ સ્તુતિં ચક્રુરભ્યર્ચ્ય ક્રતુસંભવૈઃ
પહેલાં દેવતાઓએ યજ્ઞો દ્વારા પૂજા કરીને સ્તુતિ કરી હતી.
ભગવન્નરુણાદ્રીશ સર્વલોકહિતાવહ
હે અરુણાચલના સ્વામી, બધા લોકનું કલ્યાણ કરનાર ભગવાન,
અસૌ યસ્તામ્રો અરુણ ઉત બભ્રુઃ સુમંગલઃ 1.3.1.7.
જે તાંબાના રંગના, લાલચટ્ટા અને શુભ છે,
નમસ્તામ્રાયારુણાય શિવાય પરમાત્મને
તાંબાના રંગવાળા, લાલચટ્ટા, શિવ અને પરમાત્માને વંદન છે.
ત્વદ્રૂપમખિલં દેવ જગદેતચ્ચરાચરમ્
હે દેવ, આ આખું જગત, ચાલતું-અચલતું બધું જ તારો સ્વરૂપ છે.
વર્ષતાં ચ પયોદાનાં નિર્ઝરાણાં ચ ભૂયસામ્
વાદળો અને અનેક ઝરણાઓમાંથી ભરપૂર વરસાદ થાય એવી પ્રાર્થના છે.
અગ્નેરાપઃ સમુદ્ભૂતાસ્ત્વત્તો હિ પરમાત્મનઃ
હે પરમાત્મા, અગ્નિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું પાણી પણ તારી જ કૃપાથી છે.
શીતો ભવ મહાદેવ શોણાચલ કૃપાનિધે
હે મહાદેવ, હે શોણાચલ, કૃપાળુ, તું શીતળ બની જા.
ઇતિ સ્તુતઃ સુરૈઃ સર્વેરાનતૈર્ભક્તવત્સલઃ
આ રીતે બધા દેવતાઓએ નમન કરીને, ભક્તિપૂર્વક તારી સ્તુતિ કરી.
પ્રાવર્ત્તત પુનર્નદ્યો નિર્ઝરાશ્ચ બહૂદકાઃ
પછી ફરીથી નદીઓ અને ઝરણાઓમાં ભરપૂર પાણી વહવા લાગ્યું.
તથાપિ તરુણાર્કોદ્યત્કાલાગ્નિશતકોટિભિઃ
છતાંય, ઉગતા તાજા સૂર્યના લાખો-કરોડો અગ્નિથી,
વિસૃજ્ય વિશ્વસલિલં નદીશ્ચ રસવિક્ષરૈઃ
જગતનું પાણી અને નદીઓના પ્રવાહો વહાવી દીધા,