વાલખિલ્યૈઃ પુરા પ્રોક્તં સંક્ષેપેણ શૃણુષ્વ તત્
વાલખિલ્યોએ પહેલાં સંક્ષિપ્તમાં જે કહ્યું હતું, તે હવે સાંભળ.
વૈકુણ્ઠેશસ્તુ વૈકુણ્ઠાદ્વારાણસ્યાં કૃતે યુગે
વૈકુંઠના ઈશ્વર વૈકુંઠમાંથી કૃતયુગમાં વારાણસીમાં હતા,
રાત્ર્યાં તુર્યાંશશેષાયાં સ્નાત્વાઽસૌ મણિકર્ણિકે
રાત્રિના ચોથા પ્રહરે, મણિકર્ણિકામાં સ્નાન કર્યા પછી,
અતિભક્ત્યા પૂજયિતું શિવયા સહિતં શિવમ્
અતિશય ભક્તિથી પાર્વતી સાથે શિવજીની પૂજા કરવી જોઈએ.
સહસ્રસંખ્યાં કૃત્વાદાવેકનામ્ના તતઃ પરમ્
હજારો ગણ્યા પછી, એ પછી એક નામવાળું શરૂ કર્યું.
એકં પદ્મં પદ્મમધ્યાન્નિલીયાઽઽત્તં હરેણ તુ
એક કમળ, જે કમળના મધ્યમાં છુપાયેલું હતું, હરિએ લઈ લીધું.
ઇતસ્તતસ્તેન દૃષ્ટં પદ્મં તિષ્ઠતિ ન ક્વચિત્
એ અહીં-અહીં જોઈ રહ્યો, પણ કમળ ક્યાંય દેખાયું નહીં.
ક્ષણં વિચાર્ય સ હરિર્ન મે નામભ્રમોઽભવત્
થોડું વિચાર્યા પછી હરિએ મનમાં કહ્યું, 'મારે નામ ગણવામાં કોઈ ભૂલ થઈ નથી.'
સહસ્રપદ્મસંકલ્પઃ પૂજાર્થં તુ કૃતો મયા
હું પૂજાના માટે હજાર કમળ ચઢાવવાનો સંકલ્પ કર્યો હતો.
યદ્યાનેતું ગમિષ્યામિ ભંગઃ સ્યાદાસનસ્ય તુ 2.4.35.
જો હું કમળ લેવા જઇશ તો આસન બગડી જશે.
એકઃ પ્રકાર ઉત્પન્નો હૃદયેઽસ્ય મુનીશ્વરાઃ
મુનિ શ્રેષ્ઠો, એના હૃદયમાં એક ઉપાય ઉપજ્યો.
નેત્રં મે પદ્મસદૃશે પદ્માર્થે ત્વર્પયામ્યહમ્
હું મારું આંખ, જે કમળ જેવી છે, કમળના સ્થાને ચઢાવું છું.
નેત્રમધ્યાત્તદુત્પાટ્ય મહાદેવસ્તુ પૂજિતઃ
એણે આંખનું મધ્ય ભાગ કાઢી મહાદેવની પૂજા કરી.
રાજ્યં દત્તં ત્રિલોક્યાસ્તે ભવ ત્વં લોકપાલકઃ
ત્રણે લોકનું રાજ આપ્યું; હવે તું લોકપાલક બન.
અન્યં વરય ભદ્રં તે વરં યન્મનસેપ્સિતમ્
હવે તું બીજો વર માંગ, જે તારા મનને ભાવતું હોય.
મદ્ભક્તિં તુ સમાલંબ્ય યે દ્વિષંતિ જનાર્દનમ્
જે લોકો મારી ભક્તિ રાખી જનાર્દન સાથે વૈર રાખે છે—
વિષ્ણુરુવાચ ત્રૈલોક્યરક્ષાકરણં મમાદિષ્ટં મહેશ્વર
વિષ્ણુ બોલ્યા: 'મહેશ્વર, તમે મને ત્રિલોકની રક્ષા માટે નિમણુંક આપી છે.'
શિવ ઉવાચ એતત્સુદર્શનં ચક્રં મહાદૈત્યનિકૃંતનમ્
શિવ બોલ્યા: 'આ સુદર્શન ચક્ર છે, જે મહાદૈતોનો વિનાશ કરે છે.'
અનેન સર્વદૈત્યાનાં ભગવન્કદનં કુરુ
હે ભગવાન, આથી તું હંમેશા દૈતોનો સંહાર કર.
શુક્લપક્ષે ચતુર્દશ્યામરુણાભ્યુદયં પ્રતિ ।।2.4.35.
શુક્લપક્ષની ચૌદસે, જ્યારે લાલિમાયુક્ત પ્રભાત થાય છે—
મહાદેવતિથૌ બ્રાહ્મે મુહૂર્તે મણિકર્ણિકે
મહાદેવના તિથિએ, બ્રાહ્મ મુહૂર્તે, મણિકર્ણિકામાં—
સહસ્રકમલૈસ્તસ્માદ્ભવિષ્યતિ મમ પ્રિયા
હજાર કમળમાંથી મારી પ્રિય જન્મ લેશે.
અન્યં વરં પ્રયચ્છામિ શૃણુ વિષ્ણો વચો મમ
હું તને બીજું વરદાન આપું છું, હે વિષ્ણુ, મારા શબ્દો સાંભળ.
ઉપવાસં દિવા કુર્યાત્સાયંકાલે તવાર્ચનમ્
દિવસે ઉપવાસ રાખવો અને સાંજે તારી પૂજા કરવી.
ગ્રાહ્યા તુ હરિપૂજાયાં રાત્રિવ્યાપ્તા ચતુર્દશી
હરિની પૂજા માટે રાત્રિ વ્યાપતી ચતુર્દશી સ્વીકારવી.
સહસ્રકમલૈર્વિષ્ણુરાદૌ યૈઃ પૂજિતો નરૈઃ
વિષ્ણુ, જેને મનુષ્યોએ આરંભે હજાર કમળોથી પૂજ્યા હતા—
સાયં સ્નાત્વા પંચનદે બિંદુમાધવમર્ચયેત્
સાંજે પાંચ નદીઓમાં સ્નાન કરીને બિંદુમાધવની પૂજા કરવી.
રુદ્રકાંચ્યાં તતઃ સ્નાત્વા પ્રણવેશં સમર્ચયેત્
પછી રુદ્રકાંચીમાં સ્નાન કરીને પ્રણવેશની પૂજા કરવી.
રેતોદકે તતઃ સ્નાત્વા કેદારેશં સમર્ચયેત્
પછી રેતોદકમાં સ્નાન કરીને કેદારેશની પૂજા કરવી.
જાહ્નવ્યાં ચ તતઃ સ્નાત્વા સંગમેશં પ્રપૂજયેત્ 2.4.35.
પછી ગંગામાં સ્નાન કરીને સંગમેશની પૂજા કરવી.