તતોઽશપજ્જયઃ ક્રોધાદ્વિજયં લુબ્ધમાનસમ્
પછી જયાએ ક્રોધથી, લોભી મન વાળા વિજયને શાપ આપ્યો.
વિજયસ્તસ્ય તં શાપં શ્રુત્વા સોપ્યશપચ્ચ તમ્
વિજયએ પણ એ શાપ સાંભળી, જયાને પાછો શાપ આપ્યો.
તત્તદાચખ્યતુર્વિષ્ણું દૃષ્ટ્વા નિત્યાર્ચને વિભુમ્
બન્નેએ આ વાતો શ્રીવિષ્ણુને કહી, જેમને તેઓ હંમેશા પૂજા કરતા જોયા.
ભવિષ્યાવઃ કૃપાસિંધો તચ્છાપો વિનિવર્ત્યતામ્
કૃપાના સાગર, હવે આ શાપો દૂર કરી દો.
મયાઽપિ નાન્યથા કર્તું શક્યતે તત્કદાચન
મારે પણ ક્યારેય આને બદલી શકાતું નથી.
પ્રહ્લાદવચસા સ્તંભેઽપ્યાવિર્ભૂતો હ્યહં પુરા
પ્રહલાદના વચનથી, હું એક વખત થંભમાંથી પ્રગટ થયો હતો.
તસ્માદ્યુવામિમૌ શાપાવનુઽભૂય સ્વયંકૃતૌ
એથી, તમે બન્નેએ આપેલા શાપો ભોગવવા જ પડશે.
ગણાવૂચતુઃ તતસ્તૌ ગ્રાહમાતંગાવભૂતાં ગંડકીતટે
પછી બન્ને ગંધકીનાં કિનારે મગર અને હાથી બની ગયા.
કદાચિત્સ ગજઃ સ્નાતું કાર્તિકે ગંડકીં ગતઃ
એક વખત હાથી કાર્તિક મહિનામાં ગંધકીમાં સ્નાન કરવા ગયો.
ગ્રાહગ્રસ્તો હ્યસૌ નાગઃ સસ્માર શ્રીપતિં તદા 2.4.28.
ત્યારે મગરએ હાથીને પકડી લીધો અને હાથીએ શ્રીપતિને યાદ કર્યો.
તતસ્તૌ ગ્રાહમાતંગૌ ચક્રં ક્ષિપ્ત્વા સમુદ્ધૃતૌ
પછી ચક્ર ફેંકીને, મગર અને હાથીને મુક્ત કરવામાં આવ્યા.
તતઃપ્રભૃતિ તત્સ્થાનં હરિક્ષેત્રમિતિસ્મૃતમ્
ત્યાંથી એ સ્થળ હરિક્ષેત્ર તરીકે ઓળખાયું.
તાવુભૌ વિશ્રુતૌ લોકે જયશ્ચ વિજયસ્તથા
જય અને વિજય, બન્ને દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ થયા.
અતસ્ત્વમપિ ધર્મજ્ઞ નિત્યં વિષ્ણુવ્રતે સ્થિતઃ
એથી, ધર્મને જાણનારા, તું પણ હંમેશા વિષ્ણુવ્રત પાળ.
તુલામકરમેષેષુ પ્રાતઃસ્નાયી સદા ભવ
તુલા અને મકર મહિનામાં, સવારના સમયે સ્નાન કરતો રહે.
બ્રાહ્મણાનથ ગાશ્ચાઽપિ વૈષ્ણવાંશ્ચ સદા ભજ
હંમેશા બ્રાહ્મણો, ગાયો અને વૈષ્ણવોનું સન્માન કર.
એવં ત્વમપિ દેહાંતે તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્
આ રીતે, શરીર છોડ્યા પછી તું પણ વિષ્ણુનું પરમ સ્થાન પામશે.
તાવજ્જન્મ વ્રતાદસ્માદ્વિષ્ણુસંતુષ્ટિકારકાત્
આ જન્મ સુધી, વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરતું આ વ્રત પાળ.
ધન્યોઽસિ વિપ્રાગ્ર્ય યતસ્ત્વયૈતદ્વ્રતં કૃતં તુષ્ટિકરં જગદ્ગુરોઃ
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તું ધન્ય છે, કારણ કે તું એ વ્રત કર્યું છે જે જગતના ગુરુને પ્રસન્ન કરે છે.
તયા કલહયા સાર્દ્ધં વૈકુણ્ઠભવનં ગતૌ ।। 2.4.28.
એ ઝઘડાળુ સ્ત્રી સાથે તે વૈકુંઠના ઘર તરફ ગયો.
ધર્મદત્તો હ્યસૌ જાતપ્રત્યયસ્તદ્વ્રતે સ્થિતઃ
ધર્મદત્તે પોતાના નિશ્ચયમાં અડગ રહીને એ વ્રતનું પાલન કર્યું.
ઇતિહાસમિમં પુરાભવં શૃણુતે શ્રાવયતે ચ યઃ પુમાન્
જે પુરુષ આ પ્રાચીન ઇતિહાસને સાંભળે છે અથવા વાંચે છે,
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પૃથુર્વિસ્મિતમાનસઃ
આ શબ્દો સાંભળીને પૃથુના મનમાં આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું.
પુરાઽવંતીપુરે કશ્ચિદ્વિપ્ર આસીદ્ધનેશ્વરઃ
પહેલાં અવંતીપુરમાં એક ધનવાન બ્રાહ્મણ રહેતો હતો.
દેશાદ્દેશાતરં ગચ્છન્ક્રયવિક્રયકારણાત્
તે ખરીદી-વેચાણ માટે એક પ્રદેશથી બીજા પ્રદેશમાં જતો રહેતો.
મહિષેણ કૃતા પૂર્વં તસ્માન્માહિષ્મતીતિ સા
પહેલાં એક મહિષીએ એ શહેર સ્થાપ્યું હતું, એટલે તેનું નામ મહિષ્મતી પડ્યું.
કાર્તિકવ્રતિનસ્તત્ર નાનાદેશાઽઽગતાન્નરાન્
ત્યાં કાર્તિક વ્રત રાખનારા અનેક પ્રદેશોમાંથી આવ્યા હતા.
સ નિત્યં નર્મદાતીરે ભ્રમન્વિક્રયકારણાત્
તે હંમેશાં નર્મદા કાંઠે વેપારના કામે ફરતો રહેતો.
કાંશ્ચિત્પુરાણં પઠતઃ કાંશ્ચિચ્ચ શ્રવણે રતાન્
ક્યારેક તેણે કેટલાકને પુરાણો વાંચતા અને કેટલાકને શ્રવણમાં તલીન જોયા.
ઉદ્યાપનવિધૌ સક્તાન્કાંશ્ચિજ્જાગરણે રતાન્
કેટલાક ઉદ્યાપન વિધિમાં વ્યસ્ત હતા, તો કેટલાક જાગરણમાં મન લગાડતા હતા.