નૈવાઽદ્યાપિ સ મે દેવઃ પ્રસન્નો જાયતે ધ્રુવમ્
હજી પણ, હે પ્રભુ, એ મારા પર પ્રસન્ન થયો નથી, એ નિશ્ચિત છે.
તસ્માદ્દાનૈશ્ચ યજ્ઞૈશ્ચ નૈવ વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ
એથી દાન કે યજ્ઞથી વિષ્ણુ પ્રસન્ન થતો નથી.
આબાલ્યાદ્દીક્ષિતો યજ્ઞે હ્યપુત્રત્વમગાદ્યતઃ
બાળપણથી જ યજ્ઞ માટે દિક્ષા લીધેલી હોવાથી, તેને સંતાન મળ્યું નહોતું.
તસ્માદદ્યાઽપિ તદ્દેશે સદા રાજ્યાંઽશભાગિનઃ
આથી આજ સુધી પણ, એ પ્રદેશમાં તેઓ હંમેશાં રાજસત્તામાં ભાગીદાર છે.
યજ્ઞવાટં તતોઽભ્યેત્ય યજ્ઞકુણ્ડાગ્રતઃ સ્થિતઃ
પછી તે યજ્ઞસ્થળે ગયો અને યજ્ઞકુંડની સામે ઊભો રહ્યો.
વિષ્ણો ભક્તિં સ્થિરાં દેહિ મનોવાક્કાય કર્મભિઃ
મને મન, વાણી, કાયાં અને કર્મોથી શ્રીવિષ્ણુ પ્રત્યે અડગ ભક્તિ આપો.
મુદ્ગલસ્તુ તદા ક્રોધાચ્છિખામુત્પાટયત્સ્વકામ્
ત્યારે મુદગલએ ગુસ્સામાં પોતાની જ શિખા ખેંચી નાખી.
તાવદાવિરભૂદ્વિષ્ણુઃ કુણ્ડાગ્નૌ ભક્તવત્સલઃ 2.4.27.
એ જ સમયે ભક્તવત્સલ શ્રીવિષ્ણુ યજ્ઞકુંડની અગ્નિમાં પ્રગટ થયા.
તમાલિંગ્યાઽઽત્મસારૂપ્યં દત્ત્વા વૈકુણ્ઠમંદિરમ્
શ્રીવિષ્ણુએ તેને ભેટી, પોતાનું સરખું રૂપ અને વૈકુંઠધામ આપ્યું.
એતાવુભૌ તત્સમરૂપભાજૌ દ્વાઃસ્થૌ કૃતૌ તેન રમાપ્રિયેણ
શ્રીલક્ષ્મીપ્રિયએ બંનેને પોતાના સમાન રૂપ આપીને દ્વારપાળ બનાવ્યા.
કિં નુ તાભ્યાં પુરા ચીર્ણં તસ્માત્તદ્રૂપધારિણૌ
એ બંનેએ અગાઉ એવું શું કર્યું હતું કે એવાં રૂપ ધારણ કર્યા?
ગણાવૂચતુઃ તૃણબિંદોસ્તુ કન્યાયાં દેવહૂત્યાં પુરા દ્વિજ
ગણોએ કહ્યું: પૂર્વે તૃણબિંદુની પુત્રી દેવહૂતિને,
જ્યેષ્ઠો જયઃ કનિષ્ઠોઽભૂદ્વિજયશ્ચૈવ નામતઃ
મોટા ભાઈનું નામ જય અને નાના ભાઈનું નામ વિજય હતું.
જયશ્ચ વિજયશ્ચૈવ વિષ્ણુભક્તિરતૌ સદા
જય અને વિજય બંને હંમેશાં શ્રીવિષ્ણુની ભક્તિમાં તલીન રહેતા.
નિત્યમષ્ટાક્ષરીજાપ્યૌ વિષ્ણુવ્રતકરાવુભૌ
બંને સતત અષ્ટાક્ષરી મંત્રનો જાપ કરતા અને શ્રીવિષ્ણુના વ્રત પાળતા.
મરુત્તેન કદાચિત્તાવાહૂતૌ યજ્ઞકર્મણિ
એક વખત મરુત્તે તેમને યજ્ઞકર્મ માટે બોલાવ્યા.
જયસ્તત્રાભવદ્બ્રહ્માયાજકો વિજયોઽભવત્
ત્યાં જય બ્રહ્માના યજમાન અને વિજય પણ યજમાન બન્યા.
મરુત્તોઽવભૃથસ્નાતસ્તાભ્યાં વિત્તં દદૌ બહુ
મરુત્તે યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી સ્નાન કરીને બંનેને ઘણું ધન આપ્યું.
યજનાય પૃથગ્વિષ્ણોસ્તુષ્ટ્યર્થં તૌ તતો મુની
પછી તે ઋષિઓએ શ્રીવિષ્ણુને પ્રસન્ન કરવા માટે એ ધન અલગથી યજન માટે વાપર્યું.
જયોઽબ્રવીત્સમો ભાગઃ ક્રિયતામિતિ તત્ર સઃ 2.4.28.
ત્યાં જયએ કહ્યું: 'સમાન ભાગ કરવામાં આવે.'
તતોઽશપજ્જયઃ ક્રોધાદ્વિજયં લુબ્ધમાનસમ્
પછી જયાએ ક્રોધથી, લોભી મન વાળા વિજયને શાપ આપ્યો.
વિજયસ્તસ્ય તં શાપં શ્રુત્વા સોપ્યશપચ્ચ તમ્
વિજયએ પણ એ શાપ સાંભળી, જયાને પાછો શાપ આપ્યો.
તત્તદાચખ્યતુર્વિષ્ણું દૃષ્ટ્વા નિત્યાર્ચને વિભુમ્
બન્નેએ આ વાતો શ્રીવિષ્ણુને કહી, જેમને તેઓ હંમેશા પૂજા કરતા જોયા.
ભવિષ્યાવઃ કૃપાસિંધો તચ્છાપો વિનિવર્ત્યતામ્
કૃપાના સાગર, હવે આ શાપો દૂર કરી દો.
મયાઽપિ નાન્યથા કર્તું શક્યતે તત્કદાચન
મારે પણ ક્યારેય આને બદલી શકાતું નથી.
પ્રહ્લાદવચસા સ્તંભેઽપ્યાવિર્ભૂતો હ્યહં પુરા
પ્રહલાદના વચનથી, હું એક વખત થંભમાંથી પ્રગટ થયો હતો.
તસ્માદ્યુવામિમૌ શાપાવનુઽભૂય સ્વયંકૃતૌ
એથી, તમે બન્નેએ આપેલા શાપો ભોગવવા જ પડશે.
ગણાવૂચતુઃ તતસ્તૌ ગ્રાહમાતંગાવભૂતાં ગંડકીતટે
પછી બન્ને ગંધકીનાં કિનારે મગર અને હાથી બની ગયા.
કદાચિત્સ ગજઃ સ્નાતું કાર્તિકે ગંડકીં ગતઃ
એક વખત હાથી કાર્તિક મહિનામાં ગંધકીમાં સ્નાન કરવા ગયો.
ગ્રાહગ્રસ્તો હ્યસૌ નાગઃ સસ્માર શ્રીપતિં તદા 2.4.28.
ત્યારે મગરએ હાથીને પકડી લીધો અને હાથીએ શ્રીપતિને યાદ કર્યો.