નિવેદિતસ્તદેશાય નંદિના પ્રવિવેશ સઃ
નંદિએ ત્યાંના સ્વામી પાસે તેની જાણ કરી, અને પછી તે અંદર ગયો.
સર્વરત્નેશ્વરસ્ય ત્વમાજ્ઞાં શૃણુ વૃષધ્વજ
હે વૃષધ્વજ, સર્વમણિઓના સ્વામીની આજ્ઞા સાંભળ.
સ્મશાનવાસિનો નિત્યમસ્થિભારવહસ્ય ચ
જે હંમેશા શમશાનમાં રહે છે અને હાડકાંનો ભાર વહેંચે છે—
અહં રત્નાધિનાથોઽસ્મિ સા ચ સ્ત્રીરત્નસંજ્ઞિકા
હું રત્નોનો સ્વામી છું અને એ સ્ત્રી 'સ્ત્રીમણિ' તરીકે જાણીતી છે.
અભવત્પુરુષો રૌદ્રસ્તીવ્રાશનિસમસ્વનઃ ।। 2.4.17.
ત્યાં એક ભયાનક પુરુષ ઉભો થયો, જેના અવાજમાં વીજળી જેવો ગર્જન હતો.
સિંહાસ્યઃ પ્રલલજ્જિહ્વઃ સ જ્વલન્નયનો મહાન્
તેને સિંહ જેવું મુખ, ફફડતી જીભ અને જ્વલંત આંખો હતી.
સ તં ખાદિતુમાયાંતં દૃષ્ટ્વા રાહુર્ભયાતુરઃ
જ્યારે એ ખાવા માટે આવતો જોઈ, ત્યારે રાહુ ડરથી કંપી ઉઠ્યો.
સ ચ રાહુર્મહાબાહો મેઘગમ્ભીરયા ગિરા
અને મહાબાહુ રાહુએ મેઘ જેવું ગૂંજી ઊઠતું વાણીથી—
બ્રાહ્મણં માં મહાદેવ ખાદિતું સમુપાગતઃ
હે મહાદેવ, હું બ્રાહ્મણ છું અને તમે મને ખાવા આવ્યા છો.
નૈવાઽસૌ વધ્યતામેતિ દૂતોઽયં પરવાન્યતઃ
આને મારવું યોગ્ય નથી; એ તો દૂત છે અને બીજાની આજ્ઞામાં છે.
રાહું ત્યક્ત્વાઽથ પુરુષસ્તદા રુદ્રં વ્યજિજ્ઞપત્ પુરુષ ઉવાચ ક્ષુધા માં વાધતેઽત્યંતં ક્ષુત્ક્ષામશ્ચાઽસ્મિ સર્વથા
પછી એ પુરુષે રાહુને છોડી રુદ્રને કહ્યું: "મને ભારે ભૂખ પીડે છે; હું આખો સુકાઈ ગયો છું."
કિં ભક્ષયામિ દેવેશ તદાજ્ઞાપય માં પ્રભો ઈશ્વર ઉવાચ ભક્ષયસ્વાત્મનઃ શીઘ્રં માંસં ત્વં હસ્તપાદયોઃ
"હે દેવેશ, હું શું ખાઉં? એ આજ્ઞા આપો, પ્રભુ." ઈશ્વરે કહ્યું: "તમે તરત જ તમારા હાથ અને પગનું માંસ ખાઈ જાવ."
હસ્તપાદોદ્ભવં માંસં શિરઃશેષો યથાઽભવત્
તેણે પોતાના હાથ અને પગનું માંસ ખાઈ નાખ્યું, એટલે ફક્ત માથું જ બચ્યું.
દૃષ્ટ્વા શિરોઽવશેષં તં સુપ્રસન્નસ્તદા શિવઃ
જ્યારે શિવે જોયું કે એના શરીરમાં ફક્ત માથું જ રહ્યું છે, ત્યારે તેઓ ખૂબ પ્રસન્ન થયા.
ત્વદર્ચાં યે ન કુર્વંતિ નૈવ તે મે પ્રિયંકરાઃ ।। 2.4.17.
જે લોકો તારી પૂજા કરતા નથી, તેઓ મને પ્રિય નથી.
* નાર્ચયન્તીહ યે પૂર્વં તેષામર્ચા વૃથા ભવેત્
જે લોકોએ પહેલાં અહીં પૂજા કરી નથી, તેમની હવે કરેલી પૂજા વ્યર્થ જાય છે.
રાહુર્વિમુક્તો યસ્તેન સોઽપિ તદ્બર્બરે સ્થલે
રાહુમાંથી મુક્ત થયેલો એ પણ ત્યાં જ એ જ અણઘડ જગ્યાએ રહ્યો.
તતઃ સ રાહુઃ પુનરેવ જાતમાત્માનમસ્મિન્નિતિ મન્યમાનઃ
પછી એ રાહુએ એમ વિચાર્યું કે, 'હું અહીં ફરીથી જન્મ્યો છું.'
નિર્જગામાઽઽશુ દૈત્યાનાં કોટિભિઃ પરિવારિતઃ
એ ઝડપથી બહાર આવ્યો, કરોડો દૈત્યો દ્વારા ઘેરાયેલો હતો.
ગચ્છતોઽસ્યાઽગ્રતઃ શુક્રો રાહુર્દૃષ્ટિપથેઽભવત્
જ્યારે એ આગળ વધતો હતો, ત્યારે શુક્ર અને રાહુ તેની નજરે પડ્યા.
દૈત્યસૈન્યાઽઽવૃતૈસ્તસ્ય વિમાનાનાં શતૈસ્તદા
એ સમયે, દૈત્યસેનાઓથી ભરેલા સૈંકડો વિમાનોએ તેને ઘેરી લીધો હતો.
તસ્યોદ્યોગં તદા દૃષ્ટ્વા દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ
તેના તૈયારીઓ જોઈને દેવતાઓ, શક્રની આગેવાનીમાં,
તદસ્મદ્રક્ષણાર્થાય જહિ સાગરનંદનમ્
અમારી રક્ષા માટે, તું સાગરપુત્રને મારે.
ઇતિ દેવવચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્ય વૃષભધ્વજઃ
દેવતાઓના આ શબ્દો સાંભળી, વૃષભધ્વજ હસ્યો.
જલંધરઃ કથં વિષ્ણો ન હતઃ સંગરે ત્વયા
જલંધર, હે વિષ્ણુ, તું યુદ્ધમાં તેને કેમ માર્યો નહીં?
ન મયા નિહતઃ સંખ્યે ત્વમેનં જહિ દાનવમ્
યુદ્ધમાં મેં તેને માર્યો નથી; તું આ દાનવને મારે.
નાયમેભિર્મહાતેજાઃ શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્વધ્યતે મયા
આ મહાશક્તિશાળી મારા દ્વારા શસ્ત્રો કે અસ્ત્રોથી મરતો નથી.
તાન્યૈક્યમાગતાનીશો દૃષ્ટ્વા સ્વં ચામુચન્મહઃ ।। 2.4.18.
તેઓ બધાને એક થયેલા જોઈને, ભગવાને પોતાનું તેજ પાછું ખેંચી લીધું.
તેનાકરોન્મહાદેવો મહસા શસ્ત્રમુત્તમમ્
એ તેજથી મહાદેવએ શ્રેષ્ઠ શસ્ત્ર બનાવી દીધું.
તતઃ શેષેણ ચ તદા વજ્રં ચ કૃતવાન્હરિઃ
પછી શેષ સાથે હરિએ એ સમયે વજ્ર બનાવ્યો.