તદા તવાઽપિ દૈત્યેંદ્ર સમૃદ્ધિઃ સંસ્મૃતા મયા
ત્યારે, હે દૈત્યરાજ, મેં તમારી સમૃદ્ધિને પણ યાદ કરી.
ત્વત્સમૃદ્ધિમિમાં પશ્યન્સ્ત્રીરત્નરહિતાં ધુવમ્
તમારી આ સમૃદ્ધિ જોઈને, ભલે સ્ત્રીરત્ન વિના હોય,
અપ્સરોનાગકન્યાદ્યા યદ્યપિ ત્વદ્વશે સ્થિતાઃ
જ્યાં સુધી અપ્સરાઓ, નાગકન્યાઓ અને અન્ય સૌ તમારા વશમાં છે,
યસ્યા લાવણ્યજલધૌ નિમગ્નશ્ચતુરાનનઃ
પણ એ, જેણાં સૌંદર્યના સાગરમાં ચતુરાનન પણ લીન થઈ જાય છે,
વીતરાગોઽપિ હિ યથા મદનારિઃ સ્વલીલયા 2.4.17.
અને કામદેવના શત્રુ પણ, ભલે રાગરહિત હોય, પોતાની લીલાથી,
યસ્યાઃ પુનઃ પુનઃ પશ્યન્રૂપં ધાતાઽપિ સર્જને
જેણાં રૂપને ધાતા વારંવાર જોઈને પણ સર્જન માટે પ્રેરાય છે—
અતઃ સ્ત્રીરત્નસંભોક્તુઃ સમૃદ્ધિસ્તસ્ય સા વરા
આથી, જે સ્ત્રીમણિનો તેણે આનંદ માણ્યો હતો, એ જ તેની મોટી સંપત્તિ બની.
એવમુક્ત્વા તમામંત્ર્ય ગતે સતિ સ દૈત્યરાટ્
આ રીતે કહીને અને વિદાય લઈને, જ્યારે તે ગયો, ત્યારે દૈત્યરાજે—
અથ સંપ્રેષયામાસ સ દૂતં સિંહિકાસુતમ્
પછી તેણે સિંહિકાનો પુત્ર દૂત તરીકે મોકલ્યો.
કૈલાસમગમદ્રાહુઃ કુર્વઞ્છુક્લેંદુવર્ચસમ્
રાહુ તેજસ્વી ચાંદની જેવું તેજ લઈને કૈલાસ પર પહોંચ્યો.
નિવેદિતસ્તદેશાય નંદિના પ્રવિવેશ સઃ
નંદિએ ત્યાંના સ્વામી પાસે તેની જાણ કરી, અને પછી તે અંદર ગયો.
સર્વરત્નેશ્વરસ્ય ત્વમાજ્ઞાં શૃણુ વૃષધ્વજ
હે વૃષધ્વજ, સર્વમણિઓના સ્વામીની આજ્ઞા સાંભળ.
સ્મશાનવાસિનો નિત્યમસ્થિભારવહસ્ય ચ
જે હંમેશા શમશાનમાં રહે છે અને હાડકાંનો ભાર વહેંચે છે—
અહં રત્નાધિનાથોઽસ્મિ સા ચ સ્ત્રીરત્નસંજ્ઞિકા
હું રત્નોનો સ્વામી છું અને એ સ્ત્રી 'સ્ત્રીમણિ' તરીકે જાણીતી છે.
અભવત્પુરુષો રૌદ્રસ્તીવ્રાશનિસમસ્વનઃ ।। 2.4.17.
ત્યાં એક ભયાનક પુરુષ ઉભો થયો, જેના અવાજમાં વીજળી જેવો ગર્જન હતો.
સિંહાસ્યઃ પ્રલલજ્જિહ્વઃ સ જ્વલન્નયનો મહાન્
તેને સિંહ જેવું મુખ, ફફડતી જીભ અને જ્વલંત આંખો હતી.
સ તં ખાદિતુમાયાંતં દૃષ્ટ્વા રાહુર્ભયાતુરઃ
જ્યારે એ ખાવા માટે આવતો જોઈ, ત્યારે રાહુ ડરથી કંપી ઉઠ્યો.
સ ચ રાહુર્મહાબાહો મેઘગમ્ભીરયા ગિરા
અને મહાબાહુ રાહુએ મેઘ જેવું ગૂંજી ઊઠતું વાણીથી—
બ્રાહ્મણં માં મહાદેવ ખાદિતું સમુપાગતઃ
હે મહાદેવ, હું બ્રાહ્મણ છું અને તમે મને ખાવા આવ્યા છો.
નૈવાઽસૌ વધ્યતામેતિ દૂતોઽયં પરવાન્યતઃ
આને મારવું યોગ્ય નથી; એ તો દૂત છે અને બીજાની આજ્ઞામાં છે.
રાહું ત્યક્ત્વાઽથ પુરુષસ્તદા રુદ્રં વ્યજિજ્ઞપત્ પુરુષ ઉવાચ ક્ષુધા માં વાધતેઽત્યંતં ક્ષુત્ક્ષામશ્ચાઽસ્મિ સર્વથા
પછી એ પુરુષે રાહુને છોડી રુદ્રને કહ્યું: "મને ભારે ભૂખ પીડે છે; હું આખો સુકાઈ ગયો છું."
કિં ભક્ષયામિ દેવેશ તદાજ્ઞાપય માં પ્રભો ઈશ્વર ઉવાચ ભક્ષયસ્વાત્મનઃ શીઘ્રં માંસં ત્વં હસ્તપાદયોઃ
"હે દેવેશ, હું શું ખાઉં? એ આજ્ઞા આપો, પ્રભુ." ઈશ્વરે કહ્યું: "તમે તરત જ તમારા હાથ અને પગનું માંસ ખાઈ જાવ."
હસ્તપાદોદ્ભવં માંસં શિરઃશેષો યથાઽભવત્
તેણે પોતાના હાથ અને પગનું માંસ ખાઈ નાખ્યું, એટલે ફક્ત માથું જ બચ્યું.
દૃષ્ટ્વા શિરોઽવશેષં તં સુપ્રસન્નસ્તદા શિવઃ
જ્યારે શિવે જોયું કે એના શરીરમાં ફક્ત માથું જ રહ્યું છે, ત્યારે તેઓ ખૂબ પ્રસન્ન થયા.
ત્વદર્ચાં યે ન કુર્વંતિ નૈવ તે મે પ્રિયંકરાઃ ।। 2.4.17.
જે લોકો તારી પૂજા કરતા નથી, તેઓ મને પ્રિય નથી.
* નાર્ચયન્તીહ યે પૂર્વં તેષામર્ચા વૃથા ભવેત્
જે લોકોએ પહેલાં અહીં પૂજા કરી નથી, તેમની હવે કરેલી પૂજા વ્યર્થ જાય છે.
રાહુર્વિમુક્તો યસ્તેન સોઽપિ તદ્બર્બરે સ્થલે
રાહુમાંથી મુક્ત થયેલો એ પણ ત્યાં જ એ જ અણઘડ જગ્યાએ રહ્યો.
તતઃ સ રાહુઃ પુનરેવ જાતમાત્માનમસ્મિન્નિતિ મન્યમાનઃ
પછી એ રાહુએ એમ વિચાર્યું કે, 'હું અહીં ફરીથી જન્મ્યો છું.'
નિર્જગામાઽઽશુ દૈત્યાનાં કોટિભિઃ પરિવારિતઃ
એ ઝડપથી બહાર આવ્યો, કરોડો દૈત્યો દ્વારા ઘેરાયેલો હતો.
ગચ્છતોઽસ્યાઽગ્રતઃ શુક્રો રાહુર્દૃષ્ટિપથેઽભવત્
જ્યારે એ આગળ વધતો હતો, ત્યારે શુક્ર અને રાહુ તેની નજરે પડ્યા.