પાતાલભુવને દૈત્યં નિશુંભં સ મહાબલમ્
પાતાળ લોકમાં તેણે મહાબળવાન દૈત્ય નિશુમ્ભને વશ કરી લીધો.
દેવગંધર્વસિદ્ધાઽઽદ્યાન્સર્પરાક્ષસમાનુષાન્
તે દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને અન્ય સર્વે—સર્પો, રાક્ષસો અને મનુષ્યોને પણ પોતાના વશમાં રાખતો હતો.
એવં જલંધરઃ કૃત્વા દેવાન્સ્વવશવર્તિનઃ
આ રીતે જલંધરે દેવતાઓને સંપૂર્ણપણે પોતાના આદેશમાં રાખ્યા.
ન કશ્ચિદ્વ્યાધિતો નૈવ દુઃખી નૈવ કૃતસ્તથા
કોઈને રોગ ન હતો, કોઈ દુઃખી ન હતો, અને કોઈને કોઈ નુકસાન પણ ન થયું.
એવં મહીં શાસતિ દાનવેંદ્રે ધર્મેણ સમ્યક્ચ દિદૃક્ષયાઽહમ્
જ્યારે દાનવોના રાજાએ ધર્મપૂર્વક અને સાચા હેતુથી ધરતી પર રાજ કર્યું, ત્યારે મને તેને જોવા ઇચ્છા થઈ.
સંપ્રહસ્ય તદા વાક્યં સ્નેહપૂર્વં ચ વૈ નૃપ
પછી હસતાં હસતાં તેણે રાજાને પ્રેમપૂર્વક વાત કરી.
કુત આગમ્યતે બ્રહ્મન્કિચિદ્દૃષ્ટં ત્વયા પ્રભો
તમે ક્યાંથી આવ્યા છો, બ્રાહ્મણ? તમે કંઈક જોયું છે કે, પ્રભુ?
તત્રોમયા સમાસીનં દૃષ્ટવાનસ્મિ શંકરમ્
ત્યાં મેં શંકરને બેઠેલા જોયા.
યોજનાયુતવિસ્તીર્ણે કલ્પવૃક્ષમહાવને
દસ હજાર યોજન જેટલા વિશાળ કલ્પવૃક્ષોના મહાવનમાં.
તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં વિસ્મયો મેઽભવત્તદા
એ મહાન અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને હું ત્યારે આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયો.
તદા તવાઽપિ દૈત્યેંદ્ર સમૃદ્ધિઃ સંસ્મૃતા મયા
ત્યારે, હે દૈત્યરાજ, મેં તમારી સમૃદ્ધિને પણ યાદ કરી.
ત્વત્સમૃદ્ધિમિમાં પશ્યન્સ્ત્રીરત્નરહિતાં ધુવમ્
તમારી આ સમૃદ્ધિ જોઈને, ભલે સ્ત્રીરત્ન વિના હોય,
અપ્સરોનાગકન્યાદ્યા યદ્યપિ ત્વદ્વશે સ્થિતાઃ
જ્યાં સુધી અપ્સરાઓ, નાગકન્યાઓ અને અન્ય સૌ તમારા વશમાં છે,
યસ્યા લાવણ્યજલધૌ નિમગ્નશ્ચતુરાનનઃ
પણ એ, જેણાં સૌંદર્યના સાગરમાં ચતુરાનન પણ લીન થઈ જાય છે,
વીતરાગોઽપિ હિ યથા મદનારિઃ સ્વલીલયા 2.4.17.
અને કામદેવના શત્રુ પણ, ભલે રાગરહિત હોય, પોતાની લીલાથી,
યસ્યાઃ પુનઃ પુનઃ પશ્યન્રૂપં ધાતાઽપિ સર્જને
જેણાં રૂપને ધાતા વારંવાર જોઈને પણ સર્જન માટે પ્રેરાય છે—
અતઃ સ્ત્રીરત્નસંભોક્તુઃ સમૃદ્ધિસ્તસ્ય સા વરા
આથી, જે સ્ત્રીમણિનો તેણે આનંદ માણ્યો હતો, એ જ તેની મોટી સંપત્તિ બની.
એવમુક્ત્વા તમામંત્ર્ય ગતે સતિ સ દૈત્યરાટ્
આ રીતે કહીને અને વિદાય લઈને, જ્યારે તે ગયો, ત્યારે દૈત્યરાજે—
અથ સંપ્રેષયામાસ સ દૂતં સિંહિકાસુતમ્
પછી તેણે સિંહિકાનો પુત્ર દૂત તરીકે મોકલ્યો.
કૈલાસમગમદ્રાહુઃ કુર્વઞ્છુક્લેંદુવર્ચસમ્
રાહુ તેજસ્વી ચાંદની જેવું તેજ લઈને કૈલાસ પર પહોંચ્યો.
નિવેદિતસ્તદેશાય નંદિના પ્રવિવેશ સઃ
નંદિએ ત્યાંના સ્વામી પાસે તેની જાણ કરી, અને પછી તે અંદર ગયો.
સર્વરત્નેશ્વરસ્ય ત્વમાજ્ઞાં શૃણુ વૃષધ્વજ
હે વૃષધ્વજ, સર્વમણિઓના સ્વામીની આજ્ઞા સાંભળ.
સ્મશાનવાસિનો નિત્યમસ્થિભારવહસ્ય ચ
જે હંમેશા શમશાનમાં રહે છે અને હાડકાંનો ભાર વહેંચે છે—
અહં રત્નાધિનાથોઽસ્મિ સા ચ સ્ત્રીરત્નસંજ્ઞિકા
હું રત્નોનો સ્વામી છું અને એ સ્ત્રી 'સ્ત્રીમણિ' તરીકે જાણીતી છે.
અભવત્પુરુષો રૌદ્રસ્તીવ્રાશનિસમસ્વનઃ ।। 2.4.17.
ત્યાં એક ભયાનક પુરુષ ઉભો થયો, જેના અવાજમાં વીજળી જેવો ગર્જન હતો.
સિંહાસ્યઃ પ્રલલજ્જિહ્વઃ સ જ્વલન્નયનો મહાન્
તેને સિંહ જેવું મુખ, ફફડતી જીભ અને જ્વલંત આંખો હતી.
સ તં ખાદિતુમાયાંતં દૃષ્ટ્વા રાહુર્ભયાતુરઃ
જ્યારે એ ખાવા માટે આવતો જોઈ, ત્યારે રાહુ ડરથી કંપી ઉઠ્યો.
સ ચ રાહુર્મહાબાહો મેઘગમ્ભીરયા ગિરા
અને મહાબાહુ રાહુએ મેઘ જેવું ગૂંજી ઊઠતું વાણીથી—
બ્રાહ્મણં માં મહાદેવ ખાદિતું સમુપાગતઃ
હે મહાદેવ, હું બ્રાહ્મણ છું અને તમે મને ખાવા આવ્યા છો.
નૈવાઽસૌ વધ્યતામેતિ દૂતોઽયં પરવાન્યતઃ
આને મારવું યોગ્ય નથી; એ તો દૂત છે અને બીજાની આજ્ઞામાં છે.