કદાચિચ્છિન્નશિરસં રાહું દૃષ્ટ્વા સ દૈત્યરાટ્
એક વખત, કપાયેલું માથું ધરાવતો રાહુ જોઈ, દૈત્યરાજે—
સ શશંસ સમુદ્રસ્ય મથનં દેવકારિતમ્
એમણે સાગરને દેવો દ્વારા કરાયેલા મથન વિશે જણાવ્યું.
સ શ્રુત્વા ક્રોધરક્તાક્ષઃ સ્વપિતુર્મથનં તદા
આ સાંભળતાં જ, પોતાના પિતાનું મથન સાંભળી, તેની આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગઈ.
દૂતસ્ત્રિવિષ્ટપં ગત્વા સુધર્માં પ્રાવિશદ્વરામ્
દૂત સ્વર્ગમાં ગયો અને સુંદર સુધર્મા સભામાં પ્રવેશ્યો.
દૂતોઽહંપ્રેષિતસ્તેન સ યદાહ શૃણુષ્વ તત્
હું એના દ્વારા મોકલાયેલો દૂત છું; હવે એણે શું કહ્યું છે, એ સાંભળો.
કસ્માત્ત્વયા મમ પિતા મથિતઃ સાગરોઽદ્રિણા
તમે પર્વતથી મારા પિતા સાગરનું મથન કેમ કર્યું?
ઇતિ દૂતવચઃ શ્રુત્વા વિસ્મિતસ્ત્રિદશાધિપઃ
દૂતના શબ્દો સાંભળીને દેવતાઓના સ્વામી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
અદ્રયો મદ્ભયાત્ત્રસ્તાઃ સ્વકુક્ષિસ્થાઃ કૃતાસ્તથા
પર્વતો મારા ડરથી ભયભીત થઈ, પોતાના અંદર જ રહી ગયા.
અન્યેઽપિ મદ્દ્વિષસ્તેન રક્ષિતા દિતિજાઃ પુરા 2.4.15.
એ જ રીતે, મારા શત્રુ એવા અન્ય દૈત્યોએ પણ અગાઉ રક્ષા પામી હતી.
શંખોઽપ્યેવં પુરા દેવાનદ્વિષત્સાગરાત્મજઃ
એ જ રીતે, અગાઉ સાગરપુત્ર શંખે પણ દેવતાઓ સાથે વૈર રાખ્યું હતું.
તદ્ગચ્છ કથયસ્વાઽસ્ય સર્વં મથનકારણમ્ નારદ ઉવાચ ઇત્થં વિસર્જિતો દૂતસ્તદેંદ્રેણાઽગમદ્ભુવમ્
તમે જાઓ અને તેને મથનનું પૂરું કારણ કહી દો. નારદે કહ્યું: એ રીતે ઇન્દ્રે વિદાય આપતાં દૂત પાછો ધરતી પર આવ્યો.
તદિદં વચનં સર્વં દૈત્યાયાકથયત્તદા
પછી એ દૂતે આ બધું દૈત્યને કહી સંભળાવ્યું.
દૈત્યસેનાસમાયુક્તો યયૌ યોદ્ધું ત્રિવિષ્ટપમ્
દૈત્યોની સેનાની સાથે, તે દેવલોક સામે યુદ્ધ કરવા ગયો.
તત્ર યુદ્ધે મૃતાન્દૈત્યાન્ભાર્ગવસ્તૂદતિષ્ઠપત્
ત્યાં યુદ્ધમાં જે દૈત્યો મરી ગયા હતા, તેમને ભાર્ગવએ ફરી જીવંત કર્યા.
દેવાનપિ તથા યુદ્ધે તત્રાઽજીવયદંગિરાઃ
એ જ રીતે, અંગિરાએ પણ યુદ્ધમાં પડેલા દેવતાઓને જીવંત કર્યા.
દૃષ્ટ્વા દેવાંસ્તથા યુદ્ધે પુનરેવ સમુત્થિતાન્
યુદ્ધમાં દેવતાઓને ફરીથી ઊભા થયેલા જોઈને,
તવ સંજીવિનીવિદ્યા ન વાઽન્યત્રેતિ વિશ્રુતમ્
તમારી સંજીવની વિદ્યા બીજે ક્યાંય નથી, એ વાત જાણીતી થઈ ગઈ.
જીવયત્યેવ તચ્છીઘ્રં દ્રોણાદ્રિં ત્વમપાહર
એ વિદ્યા તો તરત જ મરેલા જીવંત કરે છે—એટલે તું દ્રોણ પર્વત લઈ જા.
પ્રાક્ષિપત્સાગરે તૂર્ણં પુનરાગાન્મહાહવમ્ ।। 2.4.15.
તે જલદીથી એ પર્વતને સાગરમાં ફેંકી દીધો અને પાછો મહાયુદ્ધમાં ગયો.
અથ દેવાન્હતાન્દૃષ્ટ્વા દ્રોણાદ્રિમગમદ્ગુરુઃ
પછી, દેવતાઓને મરેલા જોઈને, ગુરુ દ્રોણ પર્વત પાસે ગયા.
જ્ઞાત્વા દૈત્યહૃતં દ્રોણં ધિષણો ભયવિહ્વલઃ
દૈત્યોએ દ્રોણ પર્વત લઈ ગયો છે એ જાણીને, ધિષણ ભયથી ગભરાઈ ગયા.
પલાયધ્વં હવાદ્દેવા નાઽયં જેતું ક્ષમો યતઃ
દેવતાઓ, યુદ્ધમાંથી ભાગી જાવ! કારણ કે એને હરાવવું શક્ય નથી.
શ્રુત્વા તદ્વચનં દેવા ભયવિહ્વલિતાસ્તદા
આ વાત સાંભળી, દેવતાઓ એ સમયે ડરથી ગભરાઈ ગયા.
દેવાન્વિદ્રાવિતાન્દૃષ્ટ્વા દૈત્યૈઃ સાગરનંદનઃ
દૈત્યોએ દેવતાઓને ભગાડી દીધા તે જોઈને, સાગરપુત્ર—
પ્રવિષ્ટે નગરીં દૈત્યે દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ
દૈત્ય શહેરમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે, ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ—
તતશ્ચ સર્વેષ્વસુરોઽધિકારેષ્વિંદ્રાદિકાનાં વિનિવેશયત્તદા
પછી તેણે ઇન્દ્ર અને બીજા બધા દેવતાઓના રાજ્ય અસુરના હાથમાં સોંપી દીધા.
નારદ ઉવાચ પુનર્દૈત્યં સમાયાંતં દૃષ્ટ્વા દેવાઃ સવાસવાઃ
નારદ બોલ્યા: ફરીથી દૈત્યને આવતા જોઈને, ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ—
નમો મત્સ્યકૂર્માદિનાનાસ્વરૂપૈઃ સદાભક્તકાર્યોદ્યતાયાઽર્તિહંત્રે
માછલી, કચ્છપ વગેરે અનેક રૂપ ધારણ કરીને, હંમેશા ભક્તોના કામે તત્પર અને દુઃખનો નાશ કરનાર, તમને વંદન.
રમા વલ્લભાયાઽસુરાણાં નિહંત્રે ભુજંગારિયાનાય પીતાંબરાય
રમા પ્રિય, અસુરોનો વિનાશક, સાપોના દુશ્મન અને પીળા વસ્ત્રધારી ભગવાનને વંદન.
નમો દૈત્યસંતાપિતામર્ત્યદુઃખાચલધ્વંસદંભોલયે વિષ્ણવે તે
દૈત્યોથી પીડાતા મરતોના દુઃખના પર્વતને નાશ કરનાર મેઘરૂપ, વિષ્ણુ તમને વંદન.