અદ્યપ્રભૃત્યહમપિ ભવામિ જલમધ્યગઃ
આજે પછી હું પણ પાણીમાં વસું છું.
કાતિકવ્રતિનાં ચેંદ્ર રક્ષા કાર્યા ત્વયા સદા ખાત્પપાત જલે વિંધ્યવાસિનઃ કસ્ય પશ્યતઃ
ઇન્દ્ર, કાર્તિક વ્રત ધારણ કરનારાઓની તું હંમેશા રક્ષા કરજે; વિંધ્ય પર વસનાર કોઈના નજરે પાણીમાં પડી ગયો હતો.
હત્વા શંખાસુરં વિષ્ણુર્બદરીવનમાગમત્
શંખાસુરને મારીને શ્રીવિષ્ણુ બદરીવન ગયા.
વિષ્ણુરુવાચ જલાંતરવિશીર્ણાંસ્તાન્યૂયં વેદાન્પ્રમાર્ગથ તાવત્પ્રયાગં તિષ્ઠામિ દેવતાગણસંયુતઃ
શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું: તમે પાણીમાં વિખેરાયેલા વેદો શોધો; એ વચ્ચે હું દેવતાઓ સાથે પ્રયાગમાં રહિશ.
ઉદ્ધૃતાશ્ચ સબીજાસ્તે વેદા યજ્ઞસમન્વિતાઃ
વેદો મંત્રબીજ અને યજ્ઞ સાથે પાછા મળ્યા.
સ સ એવ ઋષિર્જાતસ્તત્તત્પ્રભૃતિ પાર્થિવ
એ સમયે એ જ ઋષિ જન્મ્યા, રાજન.
વિષ્ણવે સવિધાત્રે તે લબ્ધાન્વેદાન્ન્યવેદયન્
મેળવેલા વેદો તેમણે સર્જનહાર શ્રીવિષ્ણુને અર્પણ કર્યા.
અયજદ્વાજિમેધેન દેવર્ષિગણસંયુતઃ
દેવતાઓ અને ઋષિઓ સાથે તેમણે અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યો.
હર્ષકાલોઽયમસ્માકં તસ્માત્ત્વં વરદો ભવ
આ અમારો આનંદનો સમય છે, એટલે તું અમને ઇચ્છિત વર આપ.
સ્થાનેઽસ્મિન્દ્રુહિણો વેદાન્નષ્ટાન્પ્રાપ પુનસ્ત્વયમ્
આ જ જગ્યાએ બ્રહ્માએ ગુમ થયેલા વેદો ફરીથી મેળવ્યા છે.
સ્થાનમેતદ્ધિ નઃ શ્રેષ્ઠં પૃથિવ્યાં પુણ્યવર્ધનમ્
પૃથ્વી પર આ અમારું સ્થાન સર્વોત્તમ છે, જે પુણ્યમાં વધારો કરે છે.
કાલોઽપ્યયં મહાપુણ્યો બ્રહ્મઘ્નાઽઽદિવિશુદ્ધિકૃત્
આ સમય પણ અત્યંત પાવન છે, જે બ્રહ્મહત્યાદિક પાપોને પણ શુદ્ધ કરે છે.
તથાસ્તુ સુલભં ત્વેતદ્બ્રહ્મક્ષેત્રમિતિપ્રથમ્
એવું જ થાઓ—આ બ્રહ્મક્ષેત્ર સૌને સરળતાથી પ્રાપ્ત થાય, જેમ તે પ્રસિદ્ધ છે.
સૂર્યવંશોદ્ભવો રાજા ગંગામત્રાનયિષ્યતિ 2.4.13.
સૂર્યવંશમાં જન્મેલો એક રાજા અહીં ગંગાને લાવશે.
યૂયં ચ સર્વે બ્રહ્માદ્યા નિવસંતુ મયા સહ
અને તમે બધા બ્રહ્માદિ દેવતાઓ પણ મારા સાથે અહીં વસો.
સર્વપાપાનિ નશ્યંતિ તીર્થરાજસ્ય દર્શનાત્
આ તીર્થરાજના દર્શનથી સર્વે પાપો નાશ પામે છે.
કાલોઽપ્યેષ મહાપુણ્યફલદોઽસ્તુ સદા નૃણામ્
આ સમય પણ સર્વે લોકોને હંમેશા મહાપુણ્ય ફળ આપે.
નારદ ઉવાચ એવં દેવાન્દેવદેવસ્તદુક્ત્વા તત્રૈવાંતર્ધાનમાગાત્સવેધાઃ
નારદે કહ્યું: દેવદેવએ દેવતાઓને આવું કહીને, સર્જનહાર સાથે ત્યાં અદૃશ્ય થયા.
167a કાર્તિકે તુલસીમૂલે યોઽર્ચયેદ્ધરિમીશ્વરમ્
કાર્તિક મહિનામાં તુલસીના મૂળે જે શ્રીહરિનું પૂજન કરે છે—
તત્ર યા તુલસીમૂલે વિષ્ણોઃ પૂજા ત્વયોદિતા
ત્યાં તુલસીના મૂળે વિષ્ણુનું જે પૂજન તું વર્ણવ્યું છે—
તેનાઽહં પ્રષ્ટુમિચ્છામિ માહાત્મ્યં તુલસીભવમ્
એથી હું તુલસીના મહિમા અને ઉદ્ભવ વિશે પૂછવા ઈચ્છું છું.
કથમેષા સમુત્પન્ના કસ્મિન્સ્થાને ચ નારદ
એ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થઈ અને કયા સ્થળે, હે નારદ?
સેતિહાસં પુરાવૃત્તં તત્સર્વં કથયામિ તે
એ જૂની ઘટના જેવી ઘટી હતી, તે બધું હું તને કહું છું.
પુરા શક્રઃ શિવં દ્રષ્ટુમગાત્કૈલાસપર્વતમ્
પહેલાં ઇન્દ્રે શિવને જોવા માટે કૈલાસ પર્વત પર ગયો.
યાવદ્ગતઃ શિવગૃહં તાવત્તત્ર સ દૃષ્ટવાન્
જ્યારે તે શિવના ઘર પહોંચ્યો, ત્યારે ત્યાં તેણે જોયું—
સ પૃષ્ટસ્તેન કસ્ત્વં ભોઃ ક્વ ગતો જગદીશ્વરઃ
ત્યાં તેને પૂછાયું: 'તુ કોણ છે, હે ભાઈ? જગતના સ્વામી ક્યાં ગયા?'
તતઃ કુદ્ધો વજ્રપાણિસ્તં નિર્ભર્ત્સ્ય વચોઽબ્રવીત્
પછી ક્રોધિત થયેલા વજ્રધારી એ તેને ઠપકો આપ્યો અને કહ્યું:
અતસ્ત્વાં હન્મિ વજ્રેણ કસ્તે ત્રાતાઽસ્તિ દુર્મતે
હવે હું તને વજ્રથી મારીશ, દુષ્ટબુદ્ધિ, તને બચાવનાર કોણ છે?
તેનાસ્ય કણ્ઠો નીલત્વમગાદ્વજ્રં ચ ભસ્મતામ્ 2.4.14.
આથી તેનું કંઠ નિલો થઈ ગયો અને વજ્ર ભસ્મ થઈ ગયું.
દૃષ્ટ્વા બૃહસ્પતિસ્તૂર્ણં કૃતાંજલિપુટોઽભવત્
આ જોઈને બૃહસ્પતિએ તરત જ હાથ જોડ્યા.