સુવર્ણાદ્રિગુહાદુર્ગસંસ્થિતાસ્ત્રિદશાદયઃ
સુવર્ણ પર્વતની ગુફાઓ અને કિલ્લાઓમાં દેવતાઓ અને બીજા બધા વસે છે.
હૃતાધિકારાસ્ત્રિદશા મયા યદ્યપિ નિર્જિતાઃ
હું દેવતાઓને જીત્યો છું, તેમ છતાં એમની સત્તા હું છીનવી લીધી છે.
જ્ઞાતં તત્તુ મયા દેવા વેદમન્ત્રબલાન્વિતાઃ
પણ હવે મને ખબર પડી છે કે આ દેવતાઓ પાસે વેદમંત્રોની શક્તિ છે.
ઇતિ મત્વા તતો દૈત્યો વિષ્ણુમાલક્ષ્ય નિદ્રિતમ્
આ રીતે વિચારીને, દૈત્યે શ્રીવિષ્ણુને ઊંઘતા જોયા.
નીતાસ્તુ તેન તે વેદાસ્તદ્ભયાત્તે નિરાક્રમન્
એ દૈત્યે વેદો લઈ લીધા, અને એના ડરથી બધા દૂર ચાલ્યા ગયા.
તાન્માર્ગમાણઃ શંખોઽપિ સમુદ્રાંતર્ગતો ભ્રમન્ અથ દેવૈઃ સ્તુતો વિષ્ણુર્બોધિતસ્તાનુવાચ હ 2.4.13.
એ વેદોને શોધતા શંખ પણ સમુદ્રમાં ભટકતો રહ્યો; પછી દેવતાઓએ સ્તુતિ કરી ત્યારે શ્રીવિષ્ણુ જાગ્યા અને એમને બોલ્યા.
ઊર્જસ્ય શુક્લૈકાદશ્યાં ભવદ્ભિઃ પ્રતિબોધિતઃ
ઊર્જા માસની શુક્લ એકાદશી દિવસે તમે મને જાગૃત કર્યો હતો.
વેદાઃ શંખહૃતાઃ સર્વે તિષ્ઠંત્યુદકસંસ્થિતાઃ
શંખે લીધેલા બધા વેદો પાણીમાં જ સ્થિર છે.
અદ્યપ્રભૃતિ વેદાસ્તુ મંત્રબીજસમન્વિતાઃ
આજે પછી વેદોમાં મંત્રોના બીજ જોડાઈ ગયા છે.
કાલેઽસ્મિન્યે પ્રકુર્વંતિ પ્રાતઃસ્નાનં નરોત્તમાઃ
આ સમયે શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો પ્રભાતે સ્નાન કરે છે.
અદ્યપ્રભૃત્યહમપિ ભવામિ જલમધ્યગઃ
આજે પછી હું પણ પાણીમાં વસું છું.
કાતિકવ્રતિનાં ચેંદ્ર રક્ષા કાર્યા ત્વયા સદા ખાત્પપાત જલે વિંધ્યવાસિનઃ કસ્ય પશ્યતઃ
ઇન્દ્ર, કાર્તિક વ્રત ધારણ કરનારાઓની તું હંમેશા રક્ષા કરજે; વિંધ્ય પર વસનાર કોઈના નજરે પાણીમાં પડી ગયો હતો.
હત્વા શંખાસુરં વિષ્ણુર્બદરીવનમાગમત્
શંખાસુરને મારીને શ્રીવિષ્ણુ બદરીવન ગયા.
વિષ્ણુરુવાચ જલાંતરવિશીર્ણાંસ્તાન્યૂયં વેદાન્પ્રમાર્ગથ તાવત્પ્રયાગં તિષ્ઠામિ દેવતાગણસંયુતઃ
શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું: તમે પાણીમાં વિખેરાયેલા વેદો શોધો; એ વચ્ચે હું દેવતાઓ સાથે પ્રયાગમાં રહિશ.
ઉદ્ધૃતાશ્ચ સબીજાસ્તે વેદા યજ્ઞસમન્વિતાઃ
વેદો મંત્રબીજ અને યજ્ઞ સાથે પાછા મળ્યા.
સ સ એવ ઋષિર્જાતસ્તત્તત્પ્રભૃતિ પાર્થિવ
એ સમયે એ જ ઋષિ જન્મ્યા, રાજન.
વિષ્ણવે સવિધાત્રે તે લબ્ધાન્વેદાન્ન્યવેદયન્
મેળવેલા વેદો તેમણે સર્જનહાર શ્રીવિષ્ણુને અર્પણ કર્યા.
અયજદ્વાજિમેધેન દેવર્ષિગણસંયુતઃ
દેવતાઓ અને ઋષિઓ સાથે તેમણે અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યો.
હર્ષકાલોઽયમસ્માકં તસ્માત્ત્વં વરદો ભવ
આ અમારો આનંદનો સમય છે, એટલે તું અમને ઇચ્છિત વર આપ.
સ્થાનેઽસ્મિન્દ્રુહિણો વેદાન્નષ્ટાન્પ્રાપ પુનસ્ત્વયમ્
આ જ જગ્યાએ બ્રહ્માએ ગુમ થયેલા વેદો ફરીથી મેળવ્યા છે.
સ્થાનમેતદ્ધિ નઃ શ્રેષ્ઠં પૃથિવ્યાં પુણ્યવર્ધનમ્
પૃથ્વી પર આ અમારું સ્થાન સર્વોત્તમ છે, જે પુણ્યમાં વધારો કરે છે.
કાલોઽપ્યયં મહાપુણ્યો બ્રહ્મઘ્નાઽઽદિવિશુદ્ધિકૃત્
આ સમય પણ અત્યંત પાવન છે, જે બ્રહ્મહત્યાદિક પાપોને પણ શુદ્ધ કરે છે.
તથાસ્તુ સુલભં ત્વેતદ્બ્રહ્મક્ષેત્રમિતિપ્રથમ્
એવું જ થાઓ—આ બ્રહ્મક્ષેત્ર સૌને સરળતાથી પ્રાપ્ત થાય, જેમ તે પ્રસિદ્ધ છે.
સૂર્યવંશોદ્ભવો રાજા ગંગામત્રાનયિષ્યતિ 2.4.13.
સૂર્યવંશમાં જન્મેલો એક રાજા અહીં ગંગાને લાવશે.
યૂયં ચ સર્વે બ્રહ્માદ્યા નિવસંતુ મયા સહ
અને તમે બધા બ્રહ્માદિ દેવતાઓ પણ મારા સાથે અહીં વસો.
સર્વપાપાનિ નશ્યંતિ તીર્થરાજસ્ય દર્શનાત્
આ તીર્થરાજના દર્શનથી સર્વે પાપો નાશ પામે છે.
કાલોઽપ્યેષ મહાપુણ્યફલદોઽસ્તુ સદા નૃણામ્
આ સમય પણ સર્વે લોકોને હંમેશા મહાપુણ્ય ફળ આપે.
નારદ ઉવાચ એવં દેવાન્દેવદેવસ્તદુક્ત્વા તત્રૈવાંતર્ધાનમાગાત્સવેધાઃ
નારદે કહ્યું: દેવદેવએ દેવતાઓને આવું કહીને, સર્જનહાર સાથે ત્યાં અદૃશ્ય થયા.
167a કાર્તિકે તુલસીમૂલે યોઽર્ચયેદ્ધરિમીશ્વરમ્
કાર્તિક મહિનામાં તુલસીના મૂળે જે શ્રીહરિનું પૂજન કરે છે—
તત્ર યા તુલસીમૂલે વિષ્ણોઃ પૂજા ત્વયોદિતા
ત્યાં તુલસીના મૂળે વિષ્ણુનું જે પૂજન તું વર્ણવ્યું છે—