પુણ્યવ્રતં કૃતવતી તત્સર્વં કથયામિ તે
તમે પુણ્યવ્રત કર્યું હતું; હું તને બધું કહું છું.
આત્રેયો દેવશર્મેતિ વેદવેદાંગપારગઃ
આત્રેય, દેવશર્મી નામે, જે વેદ અને તેના અંગોમાં નિષ્ણાત હતા.
અપુત્રઃ સ સ્વશિષ્યાય ચંદ્રનામ્ને દદૌ સુતામ્
પુત્ર ન હોવાથી, તેણે પોતાની દીકરીને ચંદ્ર નામના શિષ્યને વિવાહમાં આપી.
તૌ કદાચિદ્વનં યાતૌ કુશેધ્માહરણાર્થિનૌ
એક વખત, બંને પવિત્ર લાકડું લેવા માટે જંગલમાં ગયા.
સ્વસ્વપુણ્ય પ્રભાવેન વિષ્ણુલોકં ગતાવુભૌ
પોતપોતાના પુણ્યના પ્રભાવે, બંનેને વિષ્ણુનું લોક પ્રાપ્ત થયું.
પિતૃભર્તૃજદુઃખાર્તા કારુણ્યં પર્યદેવયત્ 2.4.13.
પિતા અને પતિના વિયોગના દુઃખથી વ્યથિત થઈ, તેણે કરુણા સાથે વિલાપ કર્યો.
તયોશ્ચક્રે યથાશક્તિ પારલૌકીં તતઃ ક્રિયામ્
પછી તેણે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પિતૃ કર્મો કર્યા.
વ્રતદ્વયં તયા સમ્યગાજન્મમરણાત્કૃતમ્
તેણે જન્મથી મરણ સુધી બે વ્રત યોગ્ય રીતે પાળ્યા.
ઇત્થં ગુણવતી સમ્યક્પ્રત્યબ્દ વ્રતિની હ્યભૂત્
આ રીતે, ગુણવંતી અને દર વર્ષે વ્રત પાળનારી બની.
સ્નાતું ગંગાં ગતા કાંતે કથંચિચ્છનકૈસ્તદા
એકવાર, થોડા સાથીઓ સાથે તે ગંગામાં સ્નાન કરવા ગઈ.
તાવત્સા વિહ્વલાઽપશ્યદ્વિમાનં યાતમંબરાત્
ત્યારે, અચાનક તેણે આકાશમાંથી ઉતરતું દૈવી રથ જોયું અને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ.
કાર્તિકવ્રતપુણ્યેન મત્સાન્નિધ્યં ગતાઽભવત્
કાર્તિક વ્રતના પુણ્યથી, તે મારી પાસે આવી પહોંચી.
આગતોઽહં ગણાઃ સર્વે યાતાસ્તેઽપિ મયા સહ
હું આવ્યો છું અને મારા સાથે બધા ગણો પણ આવ્યા છે.
પિતા તે દેવશર્માઽભૂત્સત્રાજિદભિધો હ્યયમ્
તારો પિતા દેવશર્મા હતો, જેને સત્રાજિત પણ કહેતા.
કાર્તિકવ્રતપુણ્યેન બહુ મત્પ્રીતિદાયિની
કાર્તિક વ્રતના પુણ્યથી, તું મને બહુ આનંદ આપ્યો છે.
તસ્માદયં કલ્પવૃક્ષસ્તવાંગણગતઃ શુભે 2.4.13.
શુભે, તેથી તારા આંગણે આ કલ્પવૃક્ષ પ્રગટ થયો છે.
કદાચિદપિ તેન ત્વં મદ્વિયોગં ન યાસ્યસિ સત્યોવાચ માસાનાં તુ કથં નામ સ માસઃ કાર્તિકો વરઃ
આથી, તું કદી પણ એક ક્ષણ માટે પણ મારા વિયોગનો અનુભવ નહીં કરે. પણ મને કહો, માસોમાં કાર્તિક મહિનો કેમ શ્રેષ્ઠ છે?
પ્રિયસ્તે દેવદેવેશ કારણં તત્ર કથ્યતામ્ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા કાંતે શૃણુષ્વૈકાગ્રમાનસા
તારો પ્રિય, દેવોના દેવ અહીં છે; હવે તેનું કારણ કહો. શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: પ્રિયે, તું સારો પ્રશ્ન કર્યો છે, મન એકાગ્ર કરીને સાંભળ.
પૃથોર્વૈન્યસ્ય સંવાદં મહર્ષેર્નારદસ્ય ચ
વેના પુત્ર પૃથુ અને મહર્ષિ નારદ વચ્ચે થયેલી વાતચીત સાંભળ.
ઇન્દ્રાદિલોકપાલાનામધિકારાઞ્જહાર હ
તેણે ઇન્દ્ર અને બીજા લોકપાલોનું અધિકાર છીનવી લીધું.
સુવર્ણાદ્રિગુહાદુર્ગસંસ્થિતાસ્ત્રિદશાદયઃ
સુવર્ણ પર્વતની ગુફાઓ અને કિલ્લાઓમાં દેવતાઓ અને બીજા બધા વસે છે.
હૃતાધિકારાસ્ત્રિદશા મયા યદ્યપિ નિર્જિતાઃ
હું દેવતાઓને જીત્યો છું, તેમ છતાં એમની સત્તા હું છીનવી લીધી છે.
જ્ઞાતં તત્તુ મયા દેવા વેદમન્ત્રબલાન્વિતાઃ
પણ હવે મને ખબર પડી છે કે આ દેવતાઓ પાસે વેદમંત્રોની શક્તિ છે.
ઇતિ મત્વા તતો દૈત્યો વિષ્ણુમાલક્ષ્ય નિદ્રિતમ્
આ રીતે વિચારીને, દૈત્યે શ્રીવિષ્ણુને ઊંઘતા જોયા.
નીતાસ્તુ તેન તે વેદાસ્તદ્ભયાત્તે નિરાક્રમન્
એ દૈત્યે વેદો લઈ લીધા, અને એના ડરથી બધા દૂર ચાલ્યા ગયા.
તાન્માર્ગમાણઃ શંખોઽપિ સમુદ્રાંતર્ગતો ભ્રમન્ અથ દેવૈઃ સ્તુતો વિષ્ણુર્બોધિતસ્તાનુવાચ હ 2.4.13.
એ વેદોને શોધતા શંખ પણ સમુદ્રમાં ભટકતો રહ્યો; પછી દેવતાઓએ સ્તુતિ કરી ત્યારે શ્રીવિષ્ણુ જાગ્યા અને એમને બોલ્યા.
ઊર્જસ્ય શુક્લૈકાદશ્યાં ભવદ્ભિઃ પ્રતિબોધિતઃ
ઊર્જા માસની શુક્લ એકાદશી દિવસે તમે મને જાગૃત કર્યો હતો.
વેદાઃ શંખહૃતાઃ સર્વે તિષ્ઠંત્યુદકસંસ્થિતાઃ
શંખે લીધેલા બધા વેદો પાણીમાં જ સ્થિર છે.
અદ્યપ્રભૃતિ વેદાસ્તુ મંત્રબીજસમન્વિતાઃ
આજે પછી વેદોમાં મંત્રોના બીજ જોડાઈ ગયા છે.
કાલેઽસ્મિન્યે પ્રકુર્વંતિ પ્રાતઃસ્નાનં નરોત્તમાઃ
આ સમયે શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો પ્રભાતે સ્નાન કરે છે.